Xung đột Trung Đông: Sự đứt gãy của hệ thống giáo dục

Học sinh tại UAE chuẩn bị cho Kỳ thi International Baccalaureate.

Những tác động này không chỉ mang tính tạm thời, mà còn có thể để lại hệ lụy dài hạn đối với cả một thế hệ.

Hệ thống giáo dục dưới sức ép kép

Bà Shokoofeh Azar, chuyên gia giáo dục người Iran gốc Australia, nhận định: Cuộc khủng hoảng quốc gia đang định hình lại hệ thống giáo dục. Các hoạt động giáo dục dài hạn dự kiến chuyển sang trực tuyến, nhưng do gián đoạn Internet, hình thức này khó khả thi trong thực tế.

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã gây thiệt hại trực tiếp cho hơn 640 cơ sở giáo dục và hành chính tại 17 tỉnh, thành của Iran. Trong đó, hàng trăm trường cần sửa chữa lớn, ít nhất 15 trường phải phá dỡ hoàn toàn, theo ước tính của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc.

Trước những tổn thất về cơ sở hạ tầng, các trường chuyển sang dạy học trực tuyến. Tuy nhiên, cả bậc phổ thông và đại học đều nhanh chóng bộc lộ hạn chế của hình thức này.

Vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở bất bình đẳng. Tại các khu vực nghèo như Sistan và Baluchestan, nhiều học sinh không có kết nối Internet cơ bản; ở các địa phương khác, tình trạng mất điện thường xuyên khiến việc học bị gián đoạn. Ngay cả nền tảng “Shad” do chính phủ triển khai cũng chưa đáp ứng được nhu cầu về băng thông và tương tác.

Hệ quả là hệ thống giáo dục bị phân mảnh: Một bộ phận học sinh có điều kiện vẫn duy trì việc học tương đối ổn định, trong khi số đông bị tụt lại phía sau, làm gia tăng bất bình đẳng giáo dục theo khoảng cách giàu - nghèo.

Bên cạnh đó, áp lực tâm lý trở thành vấn đề đáng lo ngại khi học sinh phải đối mặt với sự bất an kéo dài, gián đoạn học tập và áp lực xã hội. Những tác động này có thể kéo dài, ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự phát triển cá nhân.

Chính phủ Iran đã cam kết tái thiết, trong đó có các dự án như khu phức hợp giáo dục “Shajareh Tayyebeh”. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột còn căng thẳng, việc khôi phục hệ thống giáo dục vẫn là thách thức rất lớn.

Khủng hoảng kết nối và cô lập học thuật

Theo các chuyên gia giáo dục, nếu cơ sở vật chất chỉ là phần nổi của khủng hoảng, thì sự gián đoạn Internet mới là phần chìm nguy hiểm hơn. Từ đầu năm 2026, Iran liên tiếp trải qua các đợt mất kết nối quy mô lớn, với mức truy cập giảm xuống chỉ còn 1 - 4% so với bình thường. Sau các cuộc không kích cuối tháng 2/2026, lưu lượng Internet thậm chí giảm tới 98%, gần như khiến quốc gia này bị cô lập khỏi mạng lưới toàn cầu.

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại phụ thuộc lớn vào Internet, hệ quả là hoạt động học thuật bị tê liệt. Học sinh không thể học trực tuyến; sinh viên không thể truy cập email, cổng thông tin trường hay các cơ sở dữ liệu nghiên cứu quốc tế. Các cuộc họp trực tuyến bị gián đoạn, hợp tác học thuật gần như đóng băng.

Đối với sinh viên có kế hoạch du học, tình hình càng trở nên nghiêm trọng. Việc nộp hồ sơ, tham gia phỏng vấn hay liên hệ với giảng viên đều phụ thuộc vào kết nối ổn định. Khi Internet bị gián đoạn, nhiều sinh viên gần như bị loại khỏi quy trình tuyển sinh quốc tế.

Trước thực tế này, một số trường đại học trên thế giới đã điều chỉnh chính sách, gia hạn thời hạn nộp hồ sơ hoặc linh hoạt hơn trong đánh giá để hỗ trợ sinh viên Iran nói riêng và khu vực Trung Đông nói chung. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, chưa thể giải quyết căn nguyên của vấn đề.

Về dài hạn, khủng hoảng kết nối còn kéo theo nguy cơ cô lập học thuật. Các nhà nghiên cứu tại Iran ngày càng khó tiếp cận tạp chí khoa học, nền tảng xuất bản và mạng lưới hợp tác quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tài trợ, công bố nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp.

Sinh viên Đại học Công nghệ Tehran tại Iran.

Gián đoạn và đảo chiều giáo dục quốc tế

Tác động của xung đột không chỉ dừng lại ở Iran mà lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông, đặc biệt tại các quốc gia vùng Vịnh. Những trung tâm giáo dục quốc tế như UAE bắt đầu chịu ảnh hưởng rõ rệt.

Một trong những biểu hiện rõ nhất là Kỳ thi Tú tài quốc tế International Baccalaureate (IB) bị hủy tại UAE. Thay vì thi viết, học sinh được đánh giá thông qua bài tập và nhận xét của giáo viên, ảnh hưởng tới khoảng 3.300 học sinh tại 55 trường IB trong khu vực.

Ông Olli-Pekka Heinonen, Tổng Giám đốc Chương trình Tú tài Quốc tế, cho biết: “Thi trực tiếp vẫn là phương thức đánh giá ưu tiên. Tuy nhiên, hiện nay cần bảo đảm học sinh duy trì việc học và tiến bộ trong điều kiện khó khăn”.

Các kỳ thi của Hội đồng Giáo dục Trung học Trung ương Ấn Độ cũng bị hủy tại Trung Đông, cho thấy mức độ lan rộng của gián đoạn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lo ngại an ninh sau các đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái liên quan tới căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran.

Ngay cả các trung tâm giáo dục phát triển như Abu Dhabi và Dubai cũng phải kéo dài hình thức học trực tuyến, trong khi một số quốc gia khác như Qatar đã mở cửa trở lại. Sự khác biệt trong cách ứng phó phản ánh mức độ ảnh hưởng không đồng đều, song xu hướng chung là bất ổn gia tăng.

Các gián đoạn này diễn ra trong bối cảnh UAE đang nổi lên là thị trường mở rộng cho các chương trình giáo dục quốc tế tại vùng Vịnh, phục vụ nhóm gia đình có thu nhập cao. Nhiều cơ sở giáo dục quốc tế dự kiến mở rộng hoạt động tại đây để tiếp cận thị trường khu vực.

Hoạt động học trực tuyến tại Iran bị gián đoạn do mất kết nối Internet.

Suy giảm nhu cầu du học

Bên cạnh đó, xung đột làm sụt giảm nhu cầu du học tại khu vực vùng Vịnh. Trong những năm trước khủng hoảng, các quốc gia trong khu vực liên tục củng cố vị thế trên thị trường giáo dục quốc tế, với nhiều khoản đầu tư từ chính phủ, cho phép các trường đại học mở rộng quy mô, thu hút hợp tác quốc tế và đa dạng hóa chương trình đào tạo.

Các cơ sở chi nhánh của các trường đại học từ Mỹ, Anh và Australia là những đơn vị tiên phong, sau đó là sự gia nhập của các trường đại học châu Âu và châu Á. Sự mở rộng này định vị vùng Vịnh như một lựa chọn thay thế cho các điểm đến du học truyền thống, đặc biệt đối với sinh viên châu Á và châu Phi.

Tuy nhiên, theo dữ liệu từ Studyportals, lượng quan tâm của sinh viên quốc tế đã giảm tới 43% so với cuối năm 2025 và giảm khoảng 30% chỉ trong vài tháng đầu năm 2026.

Ông Edwin van Rest, Giám đốc điều hành Studyportals, cho biết: “Vùng Vịnh đang có đà phát triển đáng kinh ngạc. Nhiều sinh viên từng cân nhắc du học tại Mỹ, Anh, Australia hay Canada bắt đầu xem xét nghiêm túc khu vực này. Xung đột hiện nay đang làm thay đổi cục diện”.

Sự sụt giảm này đánh dấu một bước ngoặt đáng kể. Trước đó, vùng Vịnh đã thu hút ngày càng nhiều sinh viên từ châu Á và châu Phi nhờ vị trí địa lý thuận lợi và chất lượng giáo dục được nâng cao. Thậm chí, một số sinh viên từng cân nhắc các điểm đến như Mỹ, Anh, Australia và Canada cũng bắt đầu chuyển hướng sang khu vực này.

Tuy nhiên, xung đột đã làm thay đổi nhận thức về sự ổn định - yếu tố then chốt trong quyết định du học. Khi rủi ro gia tăng, sinh viên có xu hướng quay lại các điểm đến truyền thống hoặc tìm kiếm những lựa chọn an toàn hơn.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng, đây có thể chỉ là xu hướng tạm thời. Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, nhu cầu du học thường phục hồi nhanh khi tình hình ổn định trở lại, cho thấy nhu cầu cơ bản về giáo dục quốc tế vẫn rất mạnh mẽ.

Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, hệ lụy có thể trở nên sâu sắc hơn. Các chiến lược quốc tế hóa giáo dục của vùng Vịnh sẽ bị ảnh hưởng đáng kể do phụ thuộc vào việc thu hút sinh viên quốc tế và xây dựng quan hệ toàn cầu, từ đó tác động không chỉ đến các trường đại học, mà còn tới toàn bộ hệ sinh thái kinh tế – xã hội liên quan.

Ông Edwin van Rest, Giám đốc điều hành Studyportals, cho biết: Vùng Vịnh đang có đà phát triển đáng kinh ngạc. Nhiều sinh viên từng cân nhắc du học tại Mỹ, Anh, Australia hay Canada bắt đầu xem xét nghiêm túc khu vực này. Xung đột hiện nay đang làm thay đổi cục diện.