Vỡ phình động mạch não: Hành trình hồi phục gian nan

Nam Khánh |

Sức khỏe

| 20/11/2025 15:19

Vỡ phình động mạch não là một trường hợp khẩn cấp đe dọa tính mạng. Những bệnh nhân qua khỏi được sau biến cố nguy hiểm này thường phải đối mặt với một hành trình hồi phục đầy thách thức nhưng rất quan trọng.

Trong một nhóm 100 người, khoảng hai đến ba người sẽ sống chung với phình động mạch não – là dạng một khối phình hoặc phình ra ở thành động mạch não. Hầu hết mọi người đều không biết mình bị phình động mạch vì phình động mạch nhỏ và không gây ra vấn đề gì. Tuy nhiên, cứ 300 trường hợp phình động mạch não thì có khoảng 1 trường hợp vỡ, khiến bệnh nhân nhanh chóng chuyển từ trạng thái khỏe mạnh sang nguy kịch.

“Khoảng 1/3 số người bị vỡ phình động mạch não tử vong trước khi đến bệnh viện, vì tình trạng chảy máu trong não có thể lan rộng. Trong những trường hợp khác, cục máu đông hình thành xung quanh phình động mạch não vỡ, giúp cầm máu tạm thời. Điều này tạo ra cơ hội điều trị khẩn cấp”, Bác sĩ Vincent Ng, Chuyên gia Tư vấn Cao cấp về Phẫu thuật Thần kinh, thuộc Bệnh viện Mount Elizabeth Singapore cho biết.

Đau đầu dữ dội đột ngột, thường được mô tả là "cơn đau đầu tồi tệ nhất trong đời", là triệu chứng phổ biến nhất của phình động mạch vỡ và là tín hiệu cần đến ngay khoa cấp cứu.

Khi đến khoa cấp cứu

Nếu nghi ngờ phình động mạch vỡ, bệnh nhân sẽ được chụp cắt lớp vi tính (CT) sọ não để kiểm tra tình trạng phình động mạch, cũng như tình trạng chảy máu và tích tụ dịch trong não. Não thất, một cấu trúc nằm ở giữa não, sản xuất một chất lỏng trong suốt gọi là dịch não tủy (CSF), thường chảy qua và bên trong não để bảo vệ và nuôi dưỡng não.

Phần lớn phình động mạch não xảy ra ở các động mạch ở đáy não. Máu từ chỗ vỡ có thể lan rộng và đông lại trong khoảng không giữa não và hộp sọ (được gọi là khoang dưới nhện - do đó gây ra xuất huyết dưới nhện), bao phủ các vùng mô não và ngăn không cho dịch não tủy lưu thông.

“Khi dịch tích tụ, áp lực não tăng lên. Điều này có thể gây tổn thương não. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là xác định tắc nghẽn dịch và dẫn lưu bằng cách đặt một ống dẫn lưu não thất ngoài (EVD) vào não thất”, Bác sĩ Ng cho biết.

Trong vòng 24-48 giờ

Sau khi đặt EVD (nếu cần), bệnh nhân sẽ được theo dõi chặt chẽ tại Khoa Hồi sức Tích cực ICU và tập trung điều trị phình động mạch.
“Cục máu đông chỉ cầm máu tạm thời cho phình động mạch, do đó cần điều trị phình động mạch để ngăn ngừa vỡ trở lại. Có hai cách chính để thực hiện điều này: thông qua liệu pháp nội mạch hoặc phẫu thuật. Đội ngũ bác sĩ sẽ xác định phương pháp nào là tốt nhất cho bệnh nhân dựa trên vị trí phình động mạch trong não, kích thước và hình dạng của nó, liệu bệnh nhân có mắc bệnh lý nền hay không và các yếu tố khác”, bác sĩ Saravana Kumar - chuyên khoa Điện quang Thần kinh Can thiệp, cho biết.

Vỡ phình động mạch não: Hành trình hồi phục gian nan

4 – 14 ngày sau vỡ phình động mạch

Bệnh nhân tiếp tục được theo dõi tại khoa Hồi sức tích cực (ICU) và được siêu âm mạch máu não hàng ngày để phát hiện biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra, được gọi là co thắt mạch. Điều này xảy ra khi máu từ lần chảy máu ban đầu (xuất huyết dưới nhện) kích hoạt quá trình viêm và giải phóng các chất khiến động mạch bị co thắt và hẹp lại. Khi động mạch bị thu hẹp đáng kể, nó sẽ hạn chế lưu lượng máu đến não, làm não bị thiếu oxy và glucose, dẫn đến tổn thương não.

“Co thắt mạch máu thường xảy ra ở khoảng 50-70% bệnh nhân sau khi vỡ phình động mạch. Khoảng một nửa số bệnh nhân bị ảnh hưởng sẽ có các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng trong vòng 4 đến 14 ngày. Siêu âm hàng ngày được thực hiện ở thái dương (gần tai) của bệnh nhân để phát hiện những thay đổi về tốc độ dòng máu. Phương pháp này không sử dụng bức xạ và rất an toàn. Nhìn chung, mạch máu càng bị thu hẹp thì mức độ co thắt mạch càng nghiêm trọng, khiến lưu lượng máu chảy nhanh hơn nhưng thể tích lại thấp hơn”, Phua Ziqun, Chuyên gia siêu âm chính tại Phòng Chẩn đoán Thần kinh, cho biết.

Điều trị co thắt mạch

Thuốc ngăn ngừa co thắt mạch được sử dụng tại khoa Hồi sức tích cực (ICU) trong 21 ngày. Nếu phát hiện co thắt mạch đáng kể, các biện pháp điều trị bổ sung sẽ được bắt đầu để tăng huyết áp nhằm cải thiện lưu lượng máu lên não, nhưng đối với một số bệnh nhân, điều này là không đủ để điều trị co thắt mạch.

Trong những trường hợp như vậy, thuốc sẽ được tiêm trực tiếp vào các mạch máu gần chỗ co thắt mạch để 'thả lỏng' các thành mạch bị căng cứng, giúp máu lưu thông dễ dàng hơn. Thuốc được đưa vào cơ thể qua một ống nhỏ được đưa vào động mạch ở bẹn hoặc cổ tay của bệnh nhân và đi qua các mạch máu đến vùng não bị ảnh hưởng.

Loại bỏ EV

Khi bệnh nhân đã ổn định, các bác sĩ sẽ đánh giá xem EVD có còn cần thiết để dẫn lưu dịch não thừa hay không.

“Trong 80% trường hợp, EVD có thể được loại bỏ thành công, nhưng trong khoảng 20% trường hợp, tuần hoàn và hấp thu dịch não vẫn kém. Một ống dẫn lưu não vĩnh viễn được đặt để dẫn dịch não đến ổ bụng, nơi nó được hấp thu”, bác sĩ Vincent Ng cho biết.

2 tuần đến 2 tháng

Sau khi nguy cơ co thắt mạch đã qua và ống dẫn lưu vĩnh viễn được đặt (nếu cần), trọng tâm sẽ chuyển sang phục hồi chức năng. Đây là một giai đoạn quan trọng trong hành trình hồi phục của bệnh nhân và được điều phối bởi các chuyên gia phục hồi chức năng. Quá trình này có thể bao gồm điều trị với chuyên gia vật lý trị liệu, chuyên gia trị liệu nghề nghiệp, chuyên gia trị liệu ngôn ngữ, chuyên gia dinh dưỡng và/hoặc chuyên gia tâm lý, tùy thuộc vào nhu cầu của bệnh nhân.

Tiếp tục phục hồi tại nhà

Sau khi xuất viện, bệnh nhân sẽ tiếp tục phục hồi chức năng tại nhà và cộng đồng cho đến khi cần thiết. Bệnh nhân cũng cần tái khám với bác sĩ phẫu thuật thần kinh, bác sĩ điện quang thần kinh can thiệp và điều dưỡng chuyên khoa cho đến khi bệnh nhân có thể được chuyển đến bác sĩ gia đình hoặc phòng khám đa khoa để theo dõi lâu dài.

Bài viết được chia sẻ bởi bác sĩ Vincent Ng, chuyên khoa phẫu thuật thần kinh tại bệnh viện Mount Elizabeth Singapore.

Bác sĩ Vincent Ng, Chuyên gia phẫu thuật thần kinh tại bệnh viện Mount Elizabeth Singapore, chuyên đánh giá và điều trị các vấn đề liên quan tới: U não, phình động mạch não, dị dạng động tĩnh mạch não, xuất huyết não, u màng não, chấn thương thần kinh, co thắt nửa mặt, v.v.