Viêm đại tràng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Tại Việt Nam hiện nay có tới khoảng 20% dân số đang mắc bệnh viêm đại tràng, trong đó có tới 4 triệu người đã tới giai đoạn mãn tính. Đây là con số đáng lo ngại trong khi nhận thức về bệnh viêm đại tràng của người dân nước ta vẫn còn nhiều hạn chế.

Vậy Viêm đại tràng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị ra sao? Hãy cùng chúng tôi tìm ra câu trả lời qua bài viết dưới đây!

1. Viêm đại tràng là gì?

Đại tràng, hay còn gọi là ruột già, là bộ phận rất quan trọng nằm ở vị trí gần cuối của hệ thống tiêu hóa, với chức năng chính là nhận thức ăn đã được tiêu hóa từ ruột nôn đưa xuống, hấp thụ lại một phần nước, các chất điện giải từ thức ăn này trước khi làm rắn lại để tạo thành phân. Giữ phân cho đến khi đủ lượng đại tràng sẽ co bóp và bài tiết phân qua trực tràng, phần cuối của đại tràng gần hậu môn.

Do là nơi hình thành và đào thải phân, đại tràng trở thành khu vực dễ bị tổn thương và thường xuyên chịu sự tấn công của các vi khuẩn gây bệnh.

Trong đó, viêm đại tràng được coi là bệnh lý phổ biến nhất, là tình trạng viêm nhiễm gây tổn thương khu trú hoặc lan tỏa ở niêm mạc đại tràng với các mức độ khác nhau, nhẹ thì xuất hiện những vết viêm gây đau đớn, còn nặng thì có thể xảy ra tình trạng loét, xuất huyết, thậm chí là những ổ áp xe ở đại tràng.

2. Nguyên nhân viêm đại tràng

2.1. Viêm đại tràng cấp tính

Đối với tình trạng viêm đại tràng cấp tính, bệnh thường bắt nguồn từ những nguyên nhân:

• Do ngộ độc, dị ứng thức ăn
• Do sử dụng các loại thực phẩm bị nhiễm bẩn, chứa vi khuẩn gây bệnh
• Do môi trường và chế độ sinh hoạt: Thường xuyên chịu căng thẳng, stress, khó tiêu, táo bón lâu ngày, dùng nhiều thuốc kháng sinh,...

2.2. Viêm đại tràng mãn tính

Với viêm đại tràng mãn tính, bệnh xảy ra do:

Bị mắc viêm đại tràng cấp tính nhưng không được điều trị kịp thời và dứt điểm, đại tràng bị nhiễm trùng, có sự xâm nhập của nấm, ký sinh trùng và chất độc, từ đó dẫn đến tình trạng mãn tính.

Bên cạnh đó, cũng có nhiều người bệnh mắc viêm đại tràng mãn tính mà không rõ nguyên nhân (gọi là viêm đại tràng mãn tính không đặc hiệu)

Tuy nhiên, tất cả các tác nhân kể trên vẫn chưa phải là nguyên nhân thực sự dẫn đến viêm đại tràng. Bởi trên thực tế, không phải ai khi gặp phải các yếu tố này cũng sẽ dẫn tới viêm đại tràng.

Có rất nhiều trường hợp bị nhiễm khuẩn đường ruột, sử dụng phải thực phẩm chứa vi khuẩn gây bệnh nhưng vẫn không hề bị bệnh. Bên cạnh đó, số người mắc viêm đại tràng không rõ nguyên nhân cũng chiếm phần trăm không nhỏ. Đó là bởi nguyên nhân thực sự gây nên viêm đại tràng là ở cơ địa kháng bệnh đại tràng của mỗi người.

Cơ địa là tập hợp những khả năng chống lại các bệnh cũng như các tác nhân gây bệnh, cơ địa là yếu tố quyết định xem một người có khả năng bị mắc bệnh hay không. Một người có cơ địa bị bệnh đại tràng sẽ không thể bảo vệ được đại tràng trước các yếu tố tấn công, cuối cùng dẫn tới bệnh viêm đại tràng.

3. Triệu chứng của viêm đại tràng

3.1. Viêm đại tràng cấp tính

Những triệu chứng của viêm đại tràng cấp sẽ khác nhau và phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh:

• Do lỵ amip: Người bệnh sẽ xuất hiện tình trạng bụng quặn đau từng cơn, đi đại tiện liên tục nhưng mỗi lần đi chỉ ra một ít phân, phân có kèm theo máu và chất nhầy.
• Do lỵ trực khuẩn: Người bệnh sẽ sốt, đau bụng, đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng lẫn máu và có màu như máu cá. Nguy hiểm hơn, nếu để tình trạng này kéo dài rất dễ dẫn đến mất nước, trụy tim mạch.
• Do những nguyên nhân khác: Với triệu chứng phổ biến là đau bụng, có thể là đau co thắt bụng dưới, đau từng đơn hoặc theo khung đại tràng kèm thêm tình trạng tiêu chảy, phân toàn nước, người uể oải, sụt cân.

3.2. Viêm đại tràng mãn tính

Với những dấu hiệu điển hình nhất là đau bụng: Sẽ diễn ra từng lúc, thường diễn ra lúc ngủ dậy và sau khi ăn xong. Mỗi lần đau như vậy lại muốn đi đại tiện, sau khi đi sẽ hết đau bụng, thay vào đó là cảm giác dễ chịu.

Bên cạnh đó, đau bụng sẽ kèm theo các triệu chứng đại tiện ra phân bất thường gồm:

• Thể tiêu lỏng: Phân lần đầu có thể đặc nhưng không thành khuôn, nhưng lần sau sẽ lỏng, nhầy, đa số là phân sống hoặc phân nát.
• Thể táo bón: Phân khô, ít và cứng.
• Thể táo bón và tiêu lỏng xen kẽ: từng đợt tiêu lỏng tiếp với một đợt táo bón, kéo dài trong nhiều năm.

Ngoài ra, viêm đại tràng còn gây ra tình trạng đầy bụng, trướng hơi, đầy hơi, cảm giác bụng ì ạch, ăn uống khó tiêu, chán ăn, mệt mỏi, sụt cân.

4. Biến chứng của viêm đại tràng có nguy hiểm không?

Viêm đại tràng nếu được phát hiện kịp thời và có hướng điều trị phù hợp thì sẽ không nguy hiểm. Nhưng nếu được phát hiện quá muộn, lại không điều trị dứt điểm, bệnh sẽ chuyển biến thành nặng và gây ra nhiều biến chứng vô cùng nguy hiểm như:

• Đại tràng bị xuất huyết ồ ạt: Là tình trạng viêm nhiễm nặng ở lớp niêm mạc đại tràng, lớp lông nhung bên trong suy yếu dẫn đến xuất huyết, máu tươi chảy ra ồ ạt.
• Thủng đại tràng: Là hiện tượng vết loét đã ăn sâu vào đại tràng khiến thành đại tràng bị bào mòn, lâu dần gây ra thủng đại tràng.
• Giãn đại tràng cấp tính: Là tình trạng đại tràng bị giãn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chức năng tiêu hóa.
• Ung thư đại tràng: Là biến chứng nguy hiểm nhất, xảy ra khi tình trạng viêm loét tái phát quá nhiều lần, ảnh hưởng tới các tế bào biểu mô niêm mạc, gây loạn sản và dần chuyển thành u ác tính.

Đây đều là biến chứng gây đau đớn thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị.

5. Đối tượng nào có nguy cơ mắc bệnh

Những người có thói quen sinh hoạt hoặc mắc một số bệnh lý dưới đây có thường nguy cơ mắc viêm đại tràng:

• Người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi
• Người có thói quen sinh hoạt không hợp lý,
• Người phải chịu nhiều áp lực, căng thẳng, stress kéo dài
• Người bị táo bón kéo dài
• Người có các bệnh lý về đường ruột như viêm ruột, thiếu máu cục bộ đại tràng,...
• Người sử dụng thuốc kháng sinh trong khoảng thời gian dài
• Người phải làm việc và sống trong môi trường bị nhiễm độc
• Người bị bệnh Lao hoặc bệnh Crohn.

6. Chẩn đoán viêm đại tràng như thế nào?

Để chẩn đoán viêm đại tràng, sau khi tìm hiểu về bệnh sử kết hợp thăm khám lâm sàng, người bệnh cần thực hiện một số xét nghiệm cần thiết như:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra tình trạng thiếu máu gây ra do viêm nhiễm hay chảy máu đại tràng.
• Xét nghiệm mẫu phân: Loại trừ các bệnh lý viêm nhiễm do vi khuẩn, siêu vi hay kí sinh trùng gây ra, giúp chẩn đoán nguyên nhân viêm đại tràng chính xác hơn.
• Nội soi đại tràng: Giúp xem được toàn bộ ruột, kiểm tra các dấu hiệu viêm loét. Trong quá trình nội soi cũng có thể sinh thiết (lấy các mẫu mô nhỏ) để có thể chẩn đoán được chính xác hơn.
• Chụp X-quang: Kiểm tra vùng bụng, loại trừ các biến chứng nghiêm trọng như thủng ruột kết, tắc ruột.
• Chụp cắt lớp: Chụp vùng bụng hoặc xương chậu được thực hiện khi bị nghi ngờ biến chứng từ viêm đại tràng, giúp tiết lộ mức độ viêm của ruột kết.

7. Phân biệt viêm đại tràng và viêm đại tràng co thắt

Viêm đại tràng và viêm đại tràng co thắt (hay còn gọi là hội chứng ruột kích thích) là hai bệnh lý với nhiều dấu hiệu giống nhau khiến nhiều người nhầm lẫn.

Chính vì vậy, để có được hướng điều trị phù hợp, cần phân biệt rõ hai bệnh lý này.

8. Điều trị viêm đại tràng như thế nào?

8.1. Nội khoa

Là việc điều trị bệnh bằng thuốc kê đơn, thông thường sẽ gồm:

• Thuốc kháng sinh để chống nhiễm trùng, thuốc chống ký sinh trùng, thuốc kháng nấm, kháng lao,...
• Các loại thuốc giảm đau, chống co thắt, điều trị tiêu chảy,...
• Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần được bổ sung nước và chất điện giải để không bị trụy tim mạch.

8.2. Ngoại khoa

Được áp dụng khi tình trạng viêm đại tràng ngày càng nặng và kéo dài hơn, thậm chí đã xuất hiện các biến chứng. Hiện nay, việc tiến hành phẫu thuật cắt bỏ phần đại tràng bị viêm đang là phương pháp phổ biến nhất.

Bên cạnh đó, trong điều trị viêm đại tràng, người bệnh cần lưu ý:

• Điều trị càng sớm càng tốt
• Có thể điều trị nội khoa kết hợp ngoại khoa từng trường hợp
• Cần xây dựng một chế độ ăn uống, làm việc và sinh hoạt lý trong quá trình điều trị.

Việc điều trị viêm đại tràng bằng nội khoa và ngoại khoa đang là phương pháp phổ biến nhưng vẫn có rất nhiều bất cập.

• Nội khoa tuy giúp cải thiện nhanh các triệu chứng nhưng chỉ đem lại hiệu quả tức thời khiến bệnh vẫn thường xuyên bị tái phát.
• Còn ngoại khoa chỉ dành cho trường hợp bệnh rất nặng, đã xuất hiện biến chứng, và việc phẫu thuật cắt bỏ này có thể để lại nhiều di chứng, ảnh hưởng đến chức năng ruột và tâm lý người bệnh.

9. Phân biệt hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng

• Hội chứng ruột kích thích IBS: là dạng rối loạn các chức năng của đại tràng. Không có tổn thương thực thể đại tràng. Biểu hiện: bệnh nhân có thể bị tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ, xảy ra sau bữa ăn. Các triệu chứng điển hình là đau bụng, chướng bụng khó chịu…giảm dần sau khi đi vệ sinh.
• Viêm đại tràng: là tình trạng niêm mạc đại tràng bị viêm. Điều này thường xảy ra do virus, vi khuẩn, nấm…hoặc tổn thương đại tràng miễn dịch không rõ nguyên nhân.

10. Cách phòng ngừa viêm đại tràng

Để phòng ngừa bệnh viêm đại tràng, chế độ ăn uống đóng vai trò rất quan trọng. Người bệnh nên hạn chế ăn các đồ ăn đã chế biến sẵn, các loại thức ăn nhanh, đồ nhiều dầu mỡ, thực phẩm có chất kích thích: rượu, bia, thuốc lá.

Thay vào đó nên uống nhiều nước lọc, bổ sung chất sơ trong chế độ ăn, tránh bị căng thẳng, stress và nên tập luyện thể dục thể thao hàng ngày.

Bên cạnh đó, nên đi khám sức khoẻ định kỳ để tầm soát bệnh tật, phát hiện và điều trị sớm bệnh viêm đại tràng.

11. Câu hỏi thường gặp

1. Viêm đại tràng có nguy hiểm không?

Có thể nói, viêm đại tràng là bệnh lý lành tính, tuy nhiên nếu không điều trị kịp thời và đúng cách có thể xảy ra các biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ cũng như tính mạng của người bệnh như: ung thư đại tràng, viêm phúc mạc…

2. Viêm đại tràng mạn tính có chữa được không?

Viêm đại tràng mạn tính như: viêm loét đại tràng hay bệnh Crohn không thể chữa khỏi hoàn toàn mà chỉ có thể điều trị nhằm giảm sự phát triển, giảm triệu chứng của bệnh và biến chứng, ngăn ngừa bệnh tái phát

3. Viêm đại tràng có lây không? Qua đường nào?

Viêm đại tràng có nguyên nhân do vi khuẩn, virus, kí sinh trùng nên thường lây qua các đường tiêu hoá: ăn phải thực phẩm bị nhiễm khuẩn. Bên cạnh đó, bệnh viêm ruột (IBS) viêm loét đại tràng và bệnh Crohn là các bệnh lý tự miễn và không rõ nguyên nhân.