Viêm amidan ở trẻ: những dấu hiệu điển hình dễ nhận biết

Nhận biết sớm dấu hiệu viêm amidan ở trẻ để xử lý sớm

Dấu hiệu nhận biết viêm amidan ở trẻ

Viêm amidan ở trẻ có thể khởi phát với những triệu chứng dễ nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, cha mẹ có thể nhận biết bệnh thông qua việc quan sát kỹ các dấu hiệu điển hình. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn mà còn là yếu tố quan trọng để có hướng xử lý phù hợp, tránh để bệnh diễn tiến phức tạp.

Bắt đầu nhẹ, khó khăn khi nuốt

Dấu hiệu đầu tiên và phổ biến nhất của viêm amidan là đau họng. Trẻ có thể mô tả cảm giác đau, rát, khô hoặc ngứa ở cổ họng. Cơn đau tăng lên khi nuốt, khiến trẻ gặp khó khăn trong việc ăn uống, thậm chí là nuốt nước bọt. Đối với trẻ nhỏ chưa biết nói, cha mẹ có thể nhận thấy bé quấy khóc, biếng ăn, bỏ bú, hoặc chảy nhiều nước dãi do không muốn nuốt.

Khi kiểm tra họng của trẻ bằng đèn pin, cha mẹ có thể thấy hai khối amidan ở hai bên thành họng sưng to và đỏ hơn bình thường. Trong trường hợp nhiễm khuẩn, trên bề mặt amidan có thể xuất hiện những chấm trắng hoặc vàng, đó là các ổ mủ.

Các triệu chứng đi kèm thường bao gồm: sốt từ nhẹ đến cao (có thể lên tới 39-40°C), hơi thở có mùi hôi khó chịu do sự tích tụ của vi khuẩn và các mảnh vụn tế bào. Giọng nói của trẻ có thể bị khàn hoặc thay đổi.

Ngoài ra, trẻ có thể cảm thấy mệt mỏi, uể oải, đau đầu, đau tai (do cơn đau từ họng lan đến) và sưng các hạch bạch huyết ở vùng cổ, có thể sờ thấy các cục nhỏ, mềm dưới hàm hoặc hai bên cổ.

Khi nào cần đưa bé khám bác sĩ?

Hầu hết các trường hợp viêm amidan do virus có thể được chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay lập tức nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

• Trẻ sốt cao liên tục trên 38.5°C không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt;
• Trẻ có biểu hiện khó thở, thở rít hoặc ngáy to bất thường khi ngủ, đây có thể là dấu hiệu amidan sưng quá to gây tắc nghẽn đường thở.
• Một dấu hiệu nghiêm trọng khác là trẻ cực kỳ khó nuốt, không thể ăn hoặc uống bất cứ thứ gì, dẫn đến nguy cơ mất nước (biểu hiện qua môi khô, mắt trũng, đi tiểu ít, khóc không có nước mắt).
• Nếu trẻ phàn nàn về việc cứng cổ, đau tai dữ dội, hoặc các triệu chứng không có dấu hiệu cải thiện sau 2-3 ngày chăm sóc tại nhà.

Việc thăm khám là cần thiết để bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân và có phác đồ can thiệp phù hợp, đặc biệt là loại trừ khả năng nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A.

Hình ảnh amidan bình thường và viêm amidan

Nguyên nhân gây viêm amidan ở trẻ

Amidan là hai khối mô lympho nằm ở hai bên thành họng, đóng vai trò như những người lính gác ở cửa ngõ đường hô hấp và tiêu hóa. Chúng là một phần của hệ thống miễn dịch, có nhiệm vụ nhận diện và tạo ra kháng thể chống lại các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường miệng và mũi. Tuy nhiên, chính vì nằm ở vị trí tuyến đầu này mà amidan rất dễ bị tấn công và viêm nhiễm, đặc biệt là ở trẻ em có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. 

Nguyên nhân phổ biến

Nguyên nhân gây viêm amidan ở trẻ em được chia thành hai nhóm chính: virus và vi khuẩn.

Trong đó, virus là tác nhân phổ biến hơn cả, chiếm khoảng 70-80% các trường hợp. Các loại virus thường gặp bao gồm Adenovirus (gây cảm lạnh thông thường), Rhinovirus, virus cúm, virus sởi, Epstein-Barr (gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân). Khi bị viêm amidan do virus, trẻ thường có các triệu chứng đi kèm như ho, chảy nước mũi, hắt hơi. Bệnh thường tự thuyên giảm sau 5-7 ngày với các biện pháp chăm sóc tại nhà.

Ngược lại, viêm amidan do vi khuẩn thường có diễn tiến nặng hơn. Tác nhân vi khuẩn điển hình nhất là liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A (Group A Streptococcus). Khi nhiễm khuẩn này, trẻ thường sốt cao đột ngột, đau họng dữ dội, amidan sưng to và có thể xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc vàng. Viêm amidan do liên cầu khuẩn cần được chẩn đoán và xử trí bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Yếu tố nguy cơ và thói quen xấu

Bên cạnh các tác nhân trực tiếp, có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm amidan ở trẻ. Trẻ em trong độ tuổi từ mẫu giáo đến thiếu niên có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch đang trong giai đoạn phát triển và thường xuyên tiếp xúc với mầm bệnh trong môi trường học đường.

Thời tiết thay đổi đột ngột, không khí khô hanh hoặc ô nhiễm cũng là điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn phát triển và tấn công hệ hô hấp.

Các thói quen sinh hoạt không tốt cũng góp phần làm suy yếu hàng rào bảo vệ của cơ thể. Việc trẻ không thường xuyên rửa tay, có thói quen đưa tay lên miệng, mũi, hay dùng chung đồ dùng cá nhân với người khác làm tăng khả năng lây nhiễm.

Chế độ dinh dưỡng thiếu cân bằng, lười vận động cũng làm hệ miễn dịch của trẻ yếu đi.

Ngoài ra, việc thường xuyên cho trẻ ăn đồ ăn lạnh, uống nước đá có thể gây kích ứng niêm mạc họng, tạo cơ hội cho mầm bệnh xâm nhập và phát triển.

Viêm amidan ở trẻ gây biến chứng gì?

Mặc dù viêm amidan là một bệnh lý phổ biến và thường lành tính, việc chủ quan, không xử lý đúng cách và kịp thời có thể dẫn đến những ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của trẻ, bao gồm cả những tác động ngắn hạn và các biến chứng lâu dài. Đặc biệt, các trường hợp viêm amidan do vi khuẩn nếu không được quan tâm đúng mức có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc.

Ảnh hưởng trước mắt: đau họng, sốt, khó ngủ

Trước mắt, viêm amidan gây ra sự khó chịu và đau đớn đáng kể cho trẻ. Cơn đau họng liên tục, đặc biệt là khi nuốt, khiến trẻ sợ ăn uống, dẫn đến tình trạng biếng ăn, sụt cân và có nguy cơ mất nước.

Các cơn sốt cao có thể làm trẻ mệt lả, li bì, quấy khóc, thậm chí gây co giật ở một số trẻ có cơ địa nhạy cảm. Tình trạng sưng đau và nghẹt mũi (nếu có) cũng làm cản trở giấc ngủ.

Trẻ sẽ khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu giấc, hay giật mình, ngáy to. Giấc ngủ kém chất lượng kéo dài không chỉ làm trẻ mệt mỏi, cáu kỉnh vào ban ngày mà còn làm chậm quá trình phục hồi của cơ thể, tạo thành một vòng luẩn quẩn.

Sự mệt mỏi toàn thân và đau nhức làm giảm khả năng học tập và vui chơi của trẻ, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hàng ngày.

Ảnh hưởng lâu dài: rối loạn tiêu hoá, thay đổi thói quen ăn

Nếu tình trạng viêm amidan không được xử lý dứt điểm, đặc biệt là các đợt viêm cấp tính tái đi tái lại nhiều lần (thường là trên 5-7 lần/năm), bệnh có thể chuyển thành viêm amidan mạn tính. Khi đó, amidan trở thành một ổ viêm tiềm tàng, có thể gây ra nhiều biến chứng tại chỗ, lân cận và toàn thân.

Một trong những biến chứng tại chỗ nguy hiểm là áp-xe quanh amidan, là tình trạng một túi mủ hình thành xung quanh amidan, gây đau dữ dội, khó nuốt nghiêm trọng và có thể gây khó thở, cần can thiệp y tế khẩn cấp. Nhiễm trùng cũng có thể lan sang các cơ quan lân cận, gây viêm tai giữa, viêm xoang, viêm thanh quản.

Đối với trẻ có amidan quá phát (sưng to mạn tính), nó có thể gây cản trở đường thở, dẫn đến hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tình trạng này làm giảm lượng oxy lên não, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ.

Nguy hiểm hơn, viêm amidan do liên cầu khuẩn nhóm A nếu không được xử lý bằng kháng sinh có thể dẫn đến các biến chứng toàn thân hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng như thấp tim (gây tổn thương van tim vĩnh viễn) và viêm cầu thận cấp (gây tổn thương chức năng thận).

Cách xử lý viêm amidan ở trẻ

Khi trẻ có dấu hiệu viêm amidan, việc kết hợp giữa tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và áp dụng các biện pháp chăm sóc, hỗ trợ tại nhà sẽ giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn và nhanh chóng hồi phục. Cha mẹ cần giữ bình tĩnh và trang bị những kiến thức cần thiết để đồng hành cùng con trong giai đoạn này.

 1. Theo dõi và đánh giá mức độ viêm amidan

Khi trẻ có dấu hiệu sốt, đau họng, khó nuốt, amidan sưng đỏ hoặc có chấm trắng, cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến bệnh. Trường hợp trẻ sốt cao, mệt nhiều, bỏ ăn hoặc viêm tái đi tái lại, nên đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp.

Khi đưa trẻ đi khám, bác sĩ sẽ tiến hành thăm hỏi bệnh sử và khám thực thể, bao gồm việc kiểm tra họng, tai, mũi và sờ nắn các hạch ở cổ. Để xác định nguyên nhân là virus hay vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm nhanh liên cầu khuẩn (rapid strep test) bằng cách dùng tăm bông phết một mẫu dịch từ thành họng của trẻ. Kết quả thường có sau vài phút.

Nếu kết quả dương tính, bác sĩ sẽ kê đơn kháng sinh. Điều cực kỳ quan trọng là cha mẹ phải cho trẻ uống đủ liều, đủ thời gian theo chỉ định, ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm, để ngăn ngừa biến chứng và tình trạng kháng kháng sinh.

Nếu kết quả xét nghiệm nhanh âm tính nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ nhiễm khuẩn, một mẫu phết họng khác có thể được gửi đi nuôi cấy và cho kết quả sau 1-2 ngày. Đối với trường hợp viêm amidan do virus, kháng sinh không có tác dụng. Việc điều trị sẽ tập trung vào việc làm giảm triệu chứng.

2. Chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý tại nhà

Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ, tránh chạy nhảy nhiều để cơ thể có thời gian hồi phục. Giữ ấm cổ họng, bàn chân, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với gió lạnh, khói bụi và môi trường ô nhiễm – những yếu tố dễ làm viêm amidan nặng hơn.

3. Điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt

Ưu tiên cho trẻ ăn thức ăn mềm, ấm, dễ nuốt như cháo, súp; tránh đồ cay nóng, chiên rán hoặc quá lạnh gây kích thích họng. Khuyến khích trẻ uống đủ nước để làm dịu cổ họng, giúp giảm khô rát và hỗ trợ đào thải vi khuẩn.

4. Giữ vệ sinh răng miệng và vùng họng

Hướng dẫn trẻ súc miệng nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước muối loãng để làm sạch khoang miệng, giảm vi khuẩn gây viêm. Việc vệ sinh răng miệng đúng cách giúp hạn chế tình trạng viêm lan rộng và giảm nguy cơ tái phát.

5. Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ

Nếu trẻ được chỉ định dùng thuốc, cha mẹ cần cho trẻ dùng đúng liều, đúng thời gian, không tự ý ngưng hoặc đổi thuốc. Tránh lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định y tế, vì có thể gây nhờn thuốc và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của trẻ.

6. Gợi ý sử dụng dung dịch xịt họng từ thảo dược

Bên cạnh các biện pháp trên, cha mẹ có thể cân nhắc sử dụng dung dịch xịt họng có thành phần từ thảo dược giúp làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ giảm đau rát, khô họng và ngứa họng. Dạng xịt tiện lợi, dễ sử dụng, đặc biệt phù hợp với trẻ nhỏ, giúp hỗ trợ chăm sóc cổ họng và nâng cao hiệu quả kiểm soát viêm amidan.

Các thành phần thảo dược là những vị thuốc có tác dụng tốt với vùng hầu họng như: 

• Hoa hòe: Có tác dụng thanh nhiệt, làm mát, hỗ trợ giảm viêm và giảm kích ứng tại niêm mạc họng đang sưng đỏ.
• Ngưu tất: Giúp lưu thông khí huyết, hỗ trợ giảm sưng viêm vùng cổ họng, góp phần làm dịu cảm giác đau rát do viêm amidan.
• Hoàng bá: Là thảo dược có tính kháng viêm, thanh nhiệt mạnh, hỗ trợ ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây viêm họng, viêm amidan.
• Kim ngân hoa: Giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm viêm và làm dịu cổ họng, thường được dùng khi amidan sưng đau, nóng rát.
• Trần bì: Có tác dụng hành khí, tiêu đờm, hỗ trợ giảm ho, giảm cảm giác vướng họng thường gặp ở trẻ bị viêm amidan.
• Hoa đu đủ đực: Giúp làm dịu họng, hỗ trợ giảm ho và giảm kích thích niêm mạc họng, đặc biệt khi trẻ ho kéo dài.
• Ngũ vị tử: Có tác dụng liễm phế, giảm ho, hỗ trợ cải thiện tình trạng khản tiếng và khô rát cổ họng.
• Mã tiên thảo: Giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm viêm và làm dịu tổn thương niêm mạc họng.
• Tỏi: Có tính kháng khuẩn tự nhiên, hỗ trợ hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây viêm amidan và viêm họng.
• Lá đào: Giúp giảm viêm, làm dịu cổ họng và hỗ trợ giảm ngứa họng, rát họng.
• Bạch chỉ: Có tác dụng giảm đau, kháng viêm nhẹ, hỗ trợ làm dịu cảm giác đau rát vùng họng.
• Xích đồng nam: Hỗ trợ thanh nhiệt, giải độc, giúp làm mát và giảm sưng viêm tại niêm mạc họng.
• Trinh nữ hoàng cung: Có tác dụng hỗ trợ giảm viêm, giúp làm dịu vùng họng bị tổn thương do viêm kéo dài.
• Trà xanh: Giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ kháng khuẩn, giảm viêm và làm sạch khoang miệng – họng.
• Hoài sơn: Giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ nâng cao sức đề kháng, từ đó giúp trẻ phục hồi tốt hơn khi bị viêm amidan.
• Kén tằm: Có tác dụng làm dịu họng, hỗ trợ giảm khàn tiếng và cảm giác khô rát cổ họng.
• Lá liễu: Giúp giảm đau, hạ viêm nhẹ, hỗ trợ làm dịu vùng họng sưng đau.
• Rễ dền gai: Có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm viêm và làm mát cổ họng.
• Diếp cá: Giúp kháng viêm, giải độc, hỗ trợ giảm sưng đau và hạn chế vi khuẩn gây viêm amidan.
• Lá trầu không: Có tính kháng khuẩn, hỗ trợ làm sạch khoang miệng – họng và giảm viêm tại chỗ.
• Hoàng cầm: Giúp thanh nhiệt, kháng viêm, hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng đang bị kích ứng.
• Đảng sâm: Có tác dụng bồi bổ cơ thể, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, giúp trẻ nhanh hồi phục khi mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên.

Sự kết hợp các thảo dược này giúp tác động tại chỗ lên niêm mạc họng, hỗ trợ làm dịu, giảm viêm, giảm ho, ngứa họng và khản tiếng – những triệu chứng điển hình của viêm amidan ở trẻ.

Sử dụng dung dịch xịt họng từ thảo dược giúp hỗ trợ giảm ho, đau rát họng do viêm amidan ở trẻ

Câu hỏi thường gặp về viêm amidan ở trẻ

Viêm amidan ở trẻ có lây không?

Bản thân tình trạng viêm amidan không lây, nhưng các virus và vi khuẩn gây ra bệnh thì có khả năng lây truyền. Chúng lây lan qua các giọt bắn trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng của người bệnh. Do đó, khi trẻ bị viêm amidan, nên cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với người khác để tránh lây bệnh.

Khi nào cần cắt amidan cho trẻ?

Cắt amidan là một quyết định cần được cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ thực hiện khi có chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Phẫu thuật thường được xem xét trong các trường hợp: viêm amidan mạn tính tái phát nhiều lần (ví dụ: trên 7 lần trong một năm, hoặc 5 lần/năm trong 2 năm liên tiếp) gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của trẻ; amidan quá phát gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến ngưng thở khi ngủ hoặc khó nuốt; hoặc khi có biến chứng áp-xe quanh amidan không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Có thể dùng kháng sinh của lần ốm trước cho trẻ không?

Tuyệt đối không. Việc tự ý sử dụng kháng sinh cũ là vô cùng nguy hiểm. Thứ nhất, không phải tất cả các trường hợp viêm amidan đều do vi khuẩn và cần dùng kháng sinh. Thứ hai, mỗi loại kháng sinh có phổ tác dụng khác nhau và liều lượng được tính toán dựa trên cân nặng và tình trạng cụ thể của trẻ tại thời điểm đó. Việc dùng sai kháng sinh hoặc không đủ liều không những không hiệu quả mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, gây khó khăn cho việc điều trị sau này.

Kết luận

Viêm amidan là một phần gần như không thể tránh khỏi trong quá trình lớn lên của trẻ. Tuy nhiên, bằng sự quan tâm và kiến thức đúng đắn, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp con vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu điển hình như đau họng, khó nuốt, sốt và quan sát tình trạng amidan là bước đầu tiên và quan trọng nhất.

Áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà như cho trẻ nghỉ ngơi, uống nhiều nước, ăn đồ ăn mềm, kết hợp với các giải pháp hỗ trợ làm dịu họng từ thảo dược có thể giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn. Đồng thời, cha mẹ cần biết khi nào nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, tránh các biến chứng không đáng có. Xây dựng một lối sống lành mạnh chính là cách phòng ngừa hữu hiệu, giúp trẻ có một hệ miễn dịch khỏe mạnh để chống chọi với bệnh tật.