Trường học chuyển mình trong kỷ nguyên số

Phòng học kỹ năng công dân số tại Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn). Ảnh: MA

Từ cơ sở vật chất, phương pháp giảng dạy đến công tác quản lý, các trường đang từng bước thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số, góp phần tạo nên diện mạo mới cho nền giáo dục của đô thị lớn nhất cả nước.

Lớp học đổi mới nhờ công nghệ và AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được đẩy mạnh ứng dụng trong dạy học tại các trường phổ thông ở TPHCM. Nhiều giáo viên sử dụng AI để thiết kế nội dung học tập cá nhân hóa, xây dựng đề kiểm tra phù hợp với từng nhóm học sinh, đồng thời phân tích kết quả học tập để điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, mà còn nâng cao hiệu quả giáo dục.

Cô Nguyễn Thị Thanh Thảo - giáo viên Trường Tiểu học Thuận Kiều (phường Đông Hưng Thuận), cho biết AI giống như “trợ lý” hỗ trợ xử lý nhiều công việc tốn thời gian, qua đó giúp giáo viên tập trung hơn vào việc rèn luyện cho học sinh. Nhiều ý tưởng bài giảng, video hay trò chơi học tập có thể được thực hiện chỉ trong vài phút. Trong giảng dạy lớp 1, cô Thảo ứng dụng AI linh hoạt ở nhiều môn học.

Với môn Tiếng Việt, AI hỗ trợ tạo video kể chuyện bám sát sách giáo khoa, giúp nội dung liền mạch, dễ hiểu. Ở môn Toán, các bài toán được chuyển thành những tình huống gần gũi, giúp học sinh dễ hình dung và lựa chọn phép tính phù hợp. Các trò chơi từ Canva AI cũng được khai thác để tăng hứng thú học tập. Ở những môn như Hoạt động trải nghiệm, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, AI được sử dụng để tạo hình ảnh minh họa sinh động, giúp bài học trở nên trực quan hơn.

“Công nghệ mang đến nguồn học liệu số phong phú, giảm áp lực làm đồ dùng dạy học thủ công. Các công cụ như Canva, Quizizz hay AI không chỉ hỗ trợ thiết kế bài giảng mà còn khơi gợi sáng tạo. Với học sinh, công nghệ giúp kích thích đa giác quan, tăng khả năng tập trung, ghi nhớ tự nhiên và hình thành kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh phục vụ học tập”, cô Thảo cho hay.

Tương tự, cô Lê Thị Tuyết - giáo viên tiếng Anh Trường Tiểu học Cách mạng Tháng Tám (phường Bảy Hiền), cho biết AI là trợ thủ hiệu quả trong giảng dạy bậc tiểu học. AI hỗ trợ từ khâu soạn bài, thiết kế hoạt động đến tạo video minh họa phù hợp với lứa tuổi. Chẳng hạn, khi dạy chủ đề “Family”, AI có thể gợi ý từ vựng đơn giản kèm các câu mẫu ngắn, đồng thời tạo những trò chơi như nối từ, đoán hình để học sinh luyện tập ngay trên lớp.

Trong rèn kỹ năng nói, AI hỗ trợ xây dựng các đoạn hội thoại gần gũi, giúp học sinh thực hành theo cặp và tự tin hơn khi giao tiếp. AI cũng cho phép phân hóa bài tập theo năng lực, từ mức cơ bản đến nâng cao. Ngoài giờ học, bài tập được giao qua các nền tảng trực tuyến như Zalo, EnetViet; hệ thống tự động chấm điểm, trả kết quả ngay, qua đó tạo thêm động lực học tập cho học sinh.

“AI giúp giáo viên tiết kiệm thời gian soạn bài, thiết kế hoạt động, từ đó làm cho tiết học trở nên phong phú, hấp dẫn hơn. Với học sinh, việc học trở nên chủ động, vui vẻ và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, giáo viên vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc định hướng và tổ chức hoạt động học tập”, cô Tuyết cho hay.

Học sinh Trường THPT Bình Tân (phường Bình Tân) trong giờ Tin học. Ảnh: MA

Đổi mới từ quản lý đến tổ chức dạy học

Không chỉ dừng lại ở hoạt động giảng dạy, chuyển đổi số trong giáo dục TPHCM đang được triển khai đồng bộ trong công tác quản lý, từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục số. Thành phố đã đưa vào vận hành các hệ thống quản lý tập trung như EMIS, LMS, góp phần số hóa dữ liệu học sinh, giáo viên và kết quả học tập, qua đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành. Cùng đó, học liệu số và các nền tảng học tập trực tuyến ngày càng phong phú, hỗ trợ giáo viên triển khai các hình thức dạy học linh hoạt như lớp học đảo ngược, dạy học kết hợp.

Theo ông Hồ Tấn Minh - Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM, điểm nổi bật tại nhiều trường học ở TPHCM hiện nay là việc đưa vào vận hành các lớp học thông minh. Phòng học được trang bị bảng tương tác, thiết bị trình chiếu hiện đại, hệ thống âm thanh, ánh sáng tối ưu cùng kết nối Internet ổn định. Nhờ đó, giáo viên dễ dàng khai thác tài nguyên số, video, mô phỏng trực quan, giúp bài giảng sinh động hơn và học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ hiểu hơn.

Học sinh không chỉ học qua sách vở, mà còn thông qua video, mô phỏng và các hoạt động tương tác, từ đó nâng cao trải nghiệm học tập, phát triển tư duy sáng tạo và khả năng tự học. Đặc biệt, công tác quản lý nhà trường cũng được số hóa mạnh mẽ thông qua sổ điểm điện tử, học bạ số và các nền tảng kết nối với phụ huynh, góp phần giảm tải thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đáng chú ý, AI đang dần trở thành nội dung, công cụ học tập. Trong năm học 2025 - 2026, TPHCM triển khai thí điểm giảng dạy AI tại nhiều trường, đặc biệt ở các trường chuyên, trường chất lượng cao và các cơ sở đạt chuẩn “trường học số”. Nội dung AI được lồng ghép linh hoạt vào môn học, hoạt động ngoại khóa hoặc các chuyên đề riêng, giúp học sinh sớm hình thành năng lực số.

Riêng ở cấp tiểu học, chuyển đổi số không chỉ dừng ở thiết bị, mà còn gắn với giáo dục kỹ năng. Nhiều trường xây dựng phòng học “công dân số”, tổ chức câu lạc bộ công nghệ, AI và các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giúp học sinh làm quen với môi trường số một cách an toàn, chủ động. Định hướng này không chỉ dừng ở việc “học công nghệ”, mà còn hướng tới “sống cùng công nghệ” một cách có trách nhiệm.

Song song với định hướng chung, nhiều trường chủ động triển khai dạy học AI một cách bài bản. Điển hình như Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Chợ Quán), đơn vị tiên phong đưa AI vào chương trình giảng dạy gần 8 năm qua. Theo bà Phạm Thị Bé Hiền - Hiệu trưởng nhà trường, lộ trình được thiết kế từ cơ bản đến chuyên sâu: Học sinh lớp 10 tiếp cận nền tảng AI, lập trình và phân tích dữ liệu; học sinh lớp 11, lớp 12 học chuyên sâu về học máy, phát triển ứng dụng và thực hiện các dự án thực tiễn.

Chú trọng xây dựng văn hóa số

Cùng với đổi mới nội dung dạy học, các hệ thống quản lý giáo dục trực tuyến được triển khai rộng rãi. Từ điểm danh, quản lý điểm số, theo dõi tiến độ học tập đến kết nối giữa nhà trường và phụ huynh đều được thực hiện trên nền tảng số. Nhờ đó, thông tin được cập nhật nhanh chóng, minh bạch, đồng thời giảm đáng kể áp lực hành chính cho giáo viên, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

Đặc biệt, trong quá trình chuyển đổi số, các trường học cũng chú trọng xây dựng văn hóa và đạo đức số cho học sinh. Việc sử dụng AI và Internet được định hướng rõ ràng, giúp học sinh hiểu đúng vai trò của công nghệ, tránh lạm dụng và hình thành ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường số.

Tại Trường THCS Nguyễn Du (phường Sài Gòn), nhà trường đã xây dựng bộ quy tắc ứng xử số với nguyên tắc: AI được phép “hỗ trợ học” nhưng không “học thay”. Quy tắc này quy định cụ thể phạm vi sử dụng AI trong học tập và tương tác, góp phần giúp học sinh sử dụng công nghệ một cách chủ động, có kiểm soát.

Ông Cao Đức Khoa - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết bên cạnh đó, trường còn đẩy mạnh kết nối với phụ huynh và doanh nghiệp công nghệ để tổ chức các hoạt động hướng nghiệp STEM, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm môi trường học tập ứng dụng AI.

Nhà trường đồng thời triển khai sổ liên lạc điện tử, hệ thống LMS tích hợp AI và các dự án nghiên cứu “AI trong đời sống”. Nội dung “đạo đức công nghệ” được tích hợp vào chương trình kỹ năng sống và giáo dục công dân số, giúp học sinh nhận thức rõ công nghệ chỉ là công cụ, còn con người mới là chủ thể sáng tạo.

Cùng quan điểm này, ông Lưu Hồng Phong - Hiệu trưởng Trường THCS Lam Sơn (phường Bình Phú), nhấn mạnh: “AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của giáo viên. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên luôn hướng dẫn học sinh biết kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và không phụ thuộc vào công nghệ. Khi được định hướng đúng, AI không làm giảm tư duy độc lập mà ngược lại, giúp học sinh phát triển năng lực tự học và tự đánh giá - những kỹ năng thiết yếu cho tương lai”.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết: “Một trong những dấu ấn nổi bật của ngành Giáo dục TPHCM là tiến trình chuyển đổi số. Thành phố đã ưu tiên đầu tư cho mô hình “trường học số”. Đến cuối năm 2025, thành phố đã công nhận 100 trường học số đầu tiên. Đặc biệt, với quy mô hơn 3.500 trường công lập, TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có 1.000 trường học số, chiếm khoảng 1/3 tổng số trường”.