Trẻ sốt cao không hạ: nguyên nhân và cách chăm sóc trẻ

Hiểu rõ nguyên nhân gây trẻ sốt cao không hạ và biết cách chăm sóc đúng sẽ giúp cha mẹ xử trí kịp thời

Trẻ sốt cao không hạ - nỗi lo không của riêng ai

Sốt là một phản ứng tự nhiên và phổ biến của cơ thể trẻ khi chống lại các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, khi nhiệt độ cơ thể trẻ tăng cao và kéo dài mà không có dấu hiệu thuyên giảm, đó lại trở thành một tín hiệu cảnh báo khiến các bậc phụ huynh vô cùng lo lắng.

Tình trạng trẻ sốt cao không hạ có thể là biểu hiện của nhiều vấn đề sức khỏe, từ các bệnh nhiễm trùng thông thường đến những tình trạng bệnh lý phức tạp hơn. Sự lo ngại này hoàn toàn có cơ sở, bởi sốt cao kéo dài có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như mất nước, mệt mỏi, li bì, và trong một số trường hợp hiếm gặp có thể gây co giật. Hiểu đúng về sốt không chỉ giúp cha mẹ giữ được bình tĩnh mà còn là "chìa khóa" để có những biện pháp chăm sóc phù hợp, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn và hỗ trợ cơ thể con phục hồi nhanh chóng.

Xác định nguyên nhân gây sốt, nhận biết các dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám, cho đến các phương pháp chăm sóc khoa học tại nhà, bao gồm cả việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ làm mát vật lý và thuốc hạ sốt một cách hợp lý sẽ giúp cha mẹ tự tin hơn trong hành trình chăm sóc sức khỏe cho bé yêu, giảm thiểu nguy cơ biến chứng và đảm bảo trẻ được can thiệp y tế kịp thời khi cần thiết.

Nguyên nhân khiến trẻ sốt cao không hạ

Nguyên nhân phổ biến

• Nhiễm virus: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây sốt ở trẻ em. Các loại virus thường gặp bao gồm virus cúm (influenza), virus hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus, parvovirus. Các bệnh do virus như sởi, quai bị, thủy đậu cũng gây ra tình trạng sốt cao và kéo dài.
• Nhiễm khuẩn: Các bệnh nhiễm khuẩn thường nghiêm trọng hơn và cần được điều trị bằng kháng sinh. Vi khuẩn như liên cầu khuẩn (streptococcus) gây viêm họng, viêm amidan, hoặc tụ cầu khuẩn (staphylococcus) có thể gây nhiễm trùng da, viêm phổi. Nhiễm trùng đường tiết niệu hay viêm tai giữa cũng là những nguyên nhân gây sốt cao dai dẳng ở trẻ.
• Phản ứng sau tiêm chủng: Một số trẻ có thể bị sốt nhẹ đến cao sau khi tiêm vắc-xin. Đây là một phản ứng bình thường của hệ miễn dịch khi cơ thể đang tạo ra kháng thể để chống lại bệnh tật. Cơn sốt này thường tự khỏi sau 1-2 ngày.
• Mọc răng: Quá trình mọc răng có thể gây sốt nhẹ ở một số trẻ, nhưng thường không gây sốt cao trên 38.5 độ C và kéo dài.
• Các bệnh lý khác: Một số bệnh lý viêm nhiễm ít gặp hơn như bệnh Kawasaki, viêm khớp dạng thấp thiếu niên cũng có thể gây sốt kéo dài.

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ bị sốt cao không hạ

Yếu tố nguy cơ

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị sốt cao và khó hạ:

• Hệ miễn dịch yếu: Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tháng tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ bị nhiễm bệnh và sốt cao hơn.
• Chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý: Việc thiếu hụt các vitamin và khoáng chất cần thiết như vitamin C, kẽm có thể làm suy giảm chức năng miễn dịch của trẻ.
• Môi trường sống: Trẻ sống trong môi trường đông đúc, điều kiện vệ sinh kém, hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, không khí ẩm ướt sẽ có nguy cơ cao mắc các bệnh đường hô hấp và gây sốt.
• Sử dụng thuốc không đúng cách: Việc tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc dùng thuốc hạ sốt sai liều lượng có thể làm tình trạng bệnh không thuyên giảm, thậm chí nặng hơn.

Dấu hiệu trẻ sốt cao và khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ

Việc theo dõi sát sao các biểu hiện của trẻ khi bị sốt là cực kỳ cần thiết để có hướng xử trí phù hợp và nhận biết được những dấu hiệu cảnh báo cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Dấu hiệu nhẹ ban đầu

Khi mới bắt đầu sốt, trẻ thường có những biểu hiện không quá nghiêm trọng. Cha mẹ có thể quan sát thấy:

• Nhiệt độ cơ thể từ 38 đến 39 độ C: Đây là mức sốt vừa phải, cho thấy cơ thể đang phản ứng lại với tác nhân gây bệnh.
• Quấy khóc, khó chịu: Trẻ có thể trở nên cáu kỉnh, bứt rứt, khó ngủ hoặc ngủ li bì hơn bình thường.
• Mệt mỏi, chán ăn: Sốt làm cơ thể mất năng lượng, khiến trẻ mệt mỏi và không muốn ăn uống.
• Da ửng đỏ, mắt có thể hơi đỏ: Do các mạch máu giãn ra để tỏa nhiệt, da trẻ có thể trông hồng hào hoặc đỏ hơn, đặc biệt là ở vùng mặt.

Những dấu hiệu này cho thấy trẻ đang không khỏe, cha mẹ cần bắt đầu các biện pháp chăm sóc tại nhà như cho trẻ uống nhiều nước, mặc quần áo thoáng mát và theo dõi nhiệt độ thường xuyên.

Khi nào cần đi khám

Không phải tất cả các trường hợp sốt đều cần đến bệnh viện, nhưng cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào sau đây:

• Sốt rất cao và kéo dài: Nhiệt độ cơ thể từ 39.5 độ C trở lên, đặc biệt là khi đã dùng thuốc hạ sốt nhưng không đáp ứng hoặc sốt kéo dài liên tục trên 3 ngày.
• Trẻ có biểu hiện li bì, mệt lả: Trẻ ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức, lừ đừ, không phản ứng với cha mẹ.
• Dấu hiệu mất nước: Môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt, tã không ướt trong nhiều giờ.
• Khó thở, thở nhanh, thở gấp: Đây có thể là dấu hiệu của viêm phổi hoặc các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng khác.
• Nôn ói liên tục: Trẻ nôn tất cả mọi thứ sau khi ăn hoặc uống, không thể giữ lại được gì.
• Xuất hiện co giật: Cơn co giật do sốt cao là một tình trạng cấp cứu, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.
• Có các triệu chứng bất thường khác: Phát ban lạ trên da, cổ cứng, đau đầu dữ dội, da vàng hoặc có chấm xuất huyết.

Đối với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi, bất kỳ cơn sốt nào trên 38 độ C cũng cần được bác sĩ thăm khám ngay lập tức.

Trẻ sốt cao không hạ nên làm gì?

Khi trẻ bị sốt nhưng chưa có các dấu hiệu nguy hiểm, việc chăm sóc đúng cách tại nhà đóng vai trò quan trọng giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn và hỗ trợ quá trình phục hồi. Dưới đây là các bước cha mẹ có thể thực hiện.

Theo dõi nhiệt độ thường xuyên

Sử dụng nhiệt kế để kiểm tra nhiệt độ của trẻ mỗi 4-6 giờ và ghi lại để theo dõi diễn tiến của cơn sốt. Điều này giúp cha mẹ quyết định khi nào cần dùng thuốc hạ sốt và cung cấp thông tin hữu ích cho bác sĩ nếu cần.

Bù nước và điện giải

Sốt cao làm cơ thể mất nước nhanh chóng. Hãy khuyến khích trẻ uống nhiều nước, có thể là nước lọc, nước trái cây pha loãng, sữa, hoặc dung dịch oresol. Đối với trẻ còn bú, hãy tăng cữ bú mẹ hoặc sữa công thức.

Đảm bảo dinh dưỡng

Khi bị sốt, trẻ thường chán ăn. Cha mẹ nên chuẩn bị các món ăn dạng lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp, và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để trẻ dễ hấp thu.

Môi trường nghỉ ngơi thoải mái

Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi. Giữ phòng ngủ ở nhiệt độ dễ chịu, không quá nóng cũng không quá lạnh, và đảm bảo không khí lưu thông tốt.

Lau người bằng nước ấm

Dùng khăn mềm nhúng vào nước ấm (nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể trẻ một chút), vắt ráo và lau khắp người trẻ, đặc biệt là ở các vị trí như trán, nách, bẹn. Nước ấm sẽ bay hơi, giúp làm mát cơ thể một cách từ từ và không gây sốc nhiệt như nước lạnh.

Dùng miếng dán hạ sốt

Bên cạnh việc lau ấm, cha mẹ có thể sử dụng miếng dán hạ sốt, hoạt động dựa trên nguyên lý hấp thụ nhiệt lượng từ cơ thể rồi khuếch tán ra môi trường bên ngoài một cách từ từ.

Miếng dán hạ sốt giúp hỗ trợ hạ nhiệt, giảm sốt, từ đó góp phần ngăn ngừa nguy cơ co giật do sốt cao. Ngoài ra, cảm giác mát lạnh mà sản phẩm mang lại còn giúp làm dịu sự khó chịu do đau đầu, đau răng hay căng thẳng khi bị ốm.

Thành phần của các miếng dán này thường chứa cấu trúc gel như Glycerin, Natri polyacrylate, giúp miếng dán bám dính tốt trên da mà không gây khó chịu. Cách sử dụng rất đơn giản: chỉ cần gỡ lớp màng bảo vệ và dán miếng dán lên vùng da sạch, khô tại các vị trí cần làm mát như trán, thái dương, nách, bẹn.

Để tăng hiệu quả làm mát, có thể cho nguyên túi chưa mở vào ngăn mát tủ lạnh trước khi dùng. Cần lưu ý không dán lên mắt, niêm mạc, vùng da bị tổn thương. Đây là sản phẩm hỗ trợ, không phải là thuốc, và cần tham khảo ý kiến bác sĩ nếu sốt kéo dài.

Dùng miếng dán hạ sốt giúp làm mát, giúp hạ sốt 

Dùng thuốc hạ sốt

Có hai loại thuốc hạ sốt phổ biến:

• Paracetamol (Acetaminophen): Đây là loại thuốc hạ sốt được sử dụng rộng rãi nhất cho trẻ em. Paracetamol có tác dụng hạ sốt và giảm đau nhẹ, tương đối lành tính khi dùng đúng liều. Thuốc có nhiều dạng bào chế như siro, gói bột, viên đạn đặt hậu môn, phù hợp với nhiều lứa tuổi.
• Ibuprofen: Đây là một loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), có tác dụng hạ sốt, giảm đau và kháng viêm mạnh hơn Paracetamol. Tuy nhiên, Ibuprofen có thể gây tác dụng phụ lên dạ dày và không được khuyến cáo cho trẻ dưới 3 tháng tuổi hoặc trẻ đang bị thủy đậu, sốt xuất huyết.

Nguyên tắc sử dụng thuốc hạ sốt:

• Chỉ dùng thuốc khi cần thiết: Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, cha mẹ chỉ nên cho trẻ dùng thuốc hạ sốt khi nhiệt độ đo được (ở nách) từ 38.5 độ C trở lên, hoặc thấp hơn nhưng trẻ tỏ ra rất mệt mỏi, quấy khóc, khó chịu.
• Sử dụng đúng liều lượng theo cân nặng: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Liều lượng thuốc hạ sốt phải được tính chính xác dựa trên cân nặng hiện tại của trẻ, không phải dựa vào độ tuổi. Liều Paracetamol thông thường là 10-15 mg/kg mỗi lần. Liều Ibuprofen là 5-10 mg/kg mỗi lần. Luôn đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi ý kiến dược sĩ, bác sĩ.
• Tuân thủ khoảng cách giữa các liều: Mỗi liều Paracetamol cần cách nhau ít nhất 4-6 giờ. Mỗi liều Ibuprofen cần cách nhau ít nhất 6-8 giờ. Không được cho trẻ uống thuốc gần nhau hơn khoảng thời gian quy định để tránh nguy cơ quá liều.
• Không tự ý kết hợp hoặc xen kẽ thuốc: Việc sử dụng xen kẽ Paracetamol và Ibuprofen cần có sự chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ, cha mẹ không nên tự ý thực hiện tại nhà vì có thể gây nhầm lẫn liều lượng và thời gian.

Lời khuyên dành cho cha mẹ khi chăm sóc trẻ bị sốt

Sốt cao không hạ ở trẻ em là một thử thách đối với bất kỳ bậc cha mẹ nào. Tuy nhiên, thay vì quá hoảng sợ, hãy xem cơn sốt như một tín hiệu mà cơ thể bé đang gửi đi. Việc trang bị kiến thức đúng đắn và giữ một tâm thế bình tĩnh là yếu tố then chốt. Hãy nhớ rằng, chăm sóc tại nhà với các bước cơ bản như bù đủ nước, đảm bảo dinh dưỡng, tạo môi trường nghỉ ngơi thoáng mát và dùng miếng dán hạ sốt là nền tảng quan trọng giúp trẻ vượt qua giai đoạn khó chịu này.

Việc sử dụng thuốc hạ sốt cần được thực hiện một cách cẩn trọng, luôn tuân thủ nguyên tắc về liều lượng theo cân nặng và khoảng cách giữa các liều. Quan trọng hơn cả là khả năng quan sát và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. 

Đừng ngần ngại liên hệ với bác sĩ hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có bất kỳ lo lắng nào. Sự can thiệp y tế kịp thời là cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho con. Bằng sự chăm sóc chu đáo và hành động sáng suốt, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp bé yêu vượt qua cơn sốt một cách nhẹ nhàng.