Trẻ em trong mùa cúm A: Biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa

Tiêm vắc-xin nhắc lại hằng năm giúp duy trì kháng thể, giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng nặng. Ảnh minh họa: INT

Chuyên gia khuyến cáo tiêm vắc-xin, theo dõi sát sức khỏe trẻ và chăm sóc đúng cách tại nhà để phòng bệnh, hạn chế biến chứng và ngăn lây lan trong cộng đồng.

Số trẻ mắc cúm A tăng

Thời gian gần đây, số ca mắc cúm mùa tại Hà Nội có xu hướng gia tăng. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, số ca mắc cúm mùa, đặc biệt cúm A, đã tăng rõ rệt từ đầu tháng 10. Chỉ trong tuần đầu tháng 11, bệnh viện tiếp nhận hơn 1.500 ca dương tính với cúm, trong đó hơn 150 trẻ phải nhập viện do biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa, hoặc co giật do sốt cao.

Trong khi đó, tại Bệnh viện Nhi Hà Nội, mỗi ngày có khoảng 280 lượt trẻ đến khám vì cúm, trong đó 7 - 10 ca phải nhập viện điều trị. Hiện bệnh viện đang điều trị nội trú cho hơn 30 bệnh nhi, phần lớn nhập viện trong tình trạng sốt cao, ho, sổ mũi, một số trường hợp có biến chứng nặng.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cũng đang tiếp nhận gần 50 bệnh nhân mắc cúm A. Số ca khám và điều trị ngoại trú do cúm A tăng nhanh trong vài tuần gần đây, chủ yếu là trẻ em. Trong đó, có trẻ từ vài tháng tuổi đến 10 tuổi nhập viện với tình trạng viêm phế quản - phổi bội nhiễm, sốt cao, sổ mũi, ho khan nhiều, mệt mỏi và kém ăn.

Một trong những trường hợp điển hình là bệnh nhi 16 tháng tuổi T. T. H. (Hà Nội), được chẩn đoán cúm A kèm viêm phế quản - phổi bội nhiễm. Trẻ được phát hiện và điều trị kịp thời. Bé vốn khỏe mạnh nhưng sống cùng gia đình có chị gái đang mắc cúm. Trước khi nhập viện ba ngày, trẻ sốt cao liên tục, sổ mũi, ho khan nhiều, sau đó xuất hiện khò khè và ho có đờm đặc. Trẻ mệt lả, ho khạc khó, đờm ứ đọng nhiều.

Khi đến khám tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, kết quả xét nghiệm test cúm A dương tính. Khám lâm sàng cho thấy phổi đã có dấu hiệu bội nhiễm, nghe phổi nhiều rải ẩm, ran rít hai bên. Hình ảnh X-quang phổi lúc nhập viện cho thấy tổn thương phế quản - phổi hai bên, bội nhiễm vi khuẩn rõ rệt.

Xét nghiệm máu phản ánh tình trạng nhiễm trùng nặng: bạch cầu 13,8 G/L, CRP 51 mg/L - cao gấp hơn 10 lần mức bình thường. Nếu không được phát hiện và xử trí sớm, bệnh có thể diễn tiến nhanh thành suy hô hấp cấp hoặc nhiễm trùng huyết.

Sau hai ngày điều trị nội trú, trẻ đáp ứng tốt: sốt giảm, hô hấp cải thiện, ăn uống trở lại bình thường, nhưng vẫn cần được theo dõi sát để phòng nguy cơ tái phát hoặc biến chứng.

Một trường hợp khác là bệnh nhi nữ H.L., 10 tuổi, nhập viện trong tình trạng sốt cao 39,5°C, ho nhiều, nôn trên 10 lần mỗi ngày, có lúc nôn rớm máu, toàn thân mệt lả, không ăn uống được. Trẻ còn kèm theo biểu hiện đau mỏi xương khớp toàn thân, ê ẩm cơ thể và đau đầu nhiều - những dấu hiệu điển hình khi nhiễm cúm A.

Kết quả thăm khám xác định bệnh nhi mắc cúm A nhưng chưa có biến chứng. Trẻ đã được nhập viện điều trị theo đúng phác đồ, đồng thời được hỗ trợ giảm đau, chống nôn, bù nước điện giải và theo dõi sát.

Trong bối cảnh dịch bệnh, nhiều phụ huynh tỏ ra lo lắng về nguy cơ con mắc cúm A. Chị Trần Khánh Huyền, phụ huynh có con học lớp 1 tại Hà Nội, chia sẻ: “Tôi thực sự lo lắng khi nhiều bạn trong lớp con phải nghỉ học vì cúm A. Để giúp con phòng bệnh, tôi khuyến khích bé thường xuyên giữ vệ sinh, đeo khẩu trang khi tới nơi đông người và ăn theo chế độ đầy đủ dinh dưỡng nhằm xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh”.

Trẻ mắc cúm A được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Ảnh: BVCC

Điều kiện thuận lợi để virus phát triể

Bác sĩ Bùi Thanh Phong - Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, giải thích: “Khi thời tiết trở lạnh, thời gian người dân ở trong không gian kín tăng lên, độ ẩm không khí giảm, khả năng lây lan của virus vì thế cũng tăng mạnh. Đây là điều kiện rất thuận lợi để virus cúm phát tán rộng.

Thời điểm giao mùa Thu - Đông như hiện nay, với mưa nhiều và nhiệt độ xuống thấp, còn khiến hệ miễn dịch suy giảm, trong khi nhiều người chưa tiêm vắc-xin phòng cúm hoặc trễ lịch tiêm nhắc lại hàng năm; đồng thời, nhiều trường hợp trong cộng đồng nhầm lẫn cúm với các nhiễm trùng thông thường khác. Tất cả những yếu tố này tạo ra môi trường để virus cúm lan nhanh, đôi khi vượt ngoài kiểm soát”.

Bác sĩ Thanh Phong cũng nhận định, nguy cơ năm nay có thể cao hơn do nhu cầu di chuyển, giao thương và du lịch cuối năm tăng mạnh, đặc biệt tại các điểm du lịch, lễ hội đông người, nơi tiếp xúc gần diễn ra thường xuyên. Các hoạt động mua sắm, sự kiện cuối năm và tụ tập trong không gian kín càng làm tăng tốc độ lây lan của cúm trong cộng đồng nếu không được kiểm soát tốt.

Trong khi đó, ThS.BS Nguyễn Đình Dũng - khoa Nhi, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết: “Cúm A là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền là nhóm nguy cơ cao hơn vì hệ miễn dịch yếu, dễ gặp biến chứng nặng”.

Theo bác sĩ Dũng, giai đoạn đầu của cúm A thường giống với các nhiễm virus đường hô hấp khác, nhưng bệnh có thể tiến triển rất nhanh, dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc nhiễm khuẩn huyết nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Bác sĩ Nguyễn Đình Dũng nhấn mạnh, hầu hết trẻ mắc cúm A đều sốt cao liên tục, sổ mũi, ho tăng dần kèm theo mệt lả và quấy khóc. Trẻ lớn và người lớn thường thấy rõ hơn các biểu hiện đau mỏi người, đau nhức xương khớp. Ngoài ra, trẻ có thể gặp co giật do sốt cao, nôn trớ hoặc tiêu chảy. Nếu bệnh diễn tiến nặng, trẻ có thể lừ đừ, ít phản ứng, bỏ bú, thở nhanh hoặc rút lõm ngực - đây đều là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng.

Chuyên gia này khuyến cáo các phụ huynh cần theo dõi sát sức khỏe của con em mình. Khi trẻ có biểu hiện ốm, sốt, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, chẩn đoán sớm và xử trí đúng. Không nên tự ý sử dụng thuốc tại nhà, đặc biệt là kháng sinh. Việc đưa trẻ đến khám kịp thời sẽ giúp điều trị đúng phác đồ, hạn chế các biến chứng nặng.

Trước diễn biến gia tăng các ca cúm A trong thời điểm giao mùa, việc phòng bệnh, đặc biệt bằng tiêm vắc-xin cúm, trở nên vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe cả gia đình.

BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền - Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, chia sẻ: “Thời tiết giao mùa, nhiệt độ thay đổi thất thường tạo điều kiện thuận lợi để virus cúm A lây lan mạnh trong cộng đồng. Tiêm vắc-xin phòng cúm hàng năm là biện pháp đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả, giúp bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ mắc bệnh và tránh các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền”.

Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng cúm cho bản thân và con em mình, nhất là trong thời điểm dịch bệnh gia tăng. Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và cách ly người bệnh để hạn chế lây lan trong gia đình và trường học.

Đồng quan điểm, BS Bùi Thanh Phong khuyến nghị trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn nên chủ động tiêm vắc-xin cúm hằng năm để tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền và những người thường xuyên tiếp xúc với cộng đồng.

Khi trẻ xuất hiện dấu hiệu bất thường, phụ huynh cần đưa con đến cơ sở y tế để thăm khám kịp thời. Ảnh minh họa: INT

Cụ thể, trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm ngừa trước đó cần tiêm 2 mũi cơ bản, mỗi mũi cách nhau tối thiểu 4 tuần, để tạo đáp ứng miễn dịch đầy đủ. Từ năm sau trở đi, trẻ chỉ cần tiêm 1 mũi nhắc lại mỗi năm. Trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn tiêm 1 mũi mỗi năm.

Lý do là virus cúm biến đổi liên tục theo từng mùa, nên thành phần vắc-xin được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cập nhật hàng năm để phù hợp với các chủng virus đang lưu hành. Miễn dịch do vắc xin cúm cũng giảm dần theo thời gian, thường trong khoảng 6 - 12 tháng. Vì vậy, tiêm nhắc lại hàng năm giúp duy trì mức kháng thể bảo vệ tối ưu, giảm nguy cơ mắc cúm, biến chứng nặng, nhập viện và lây lan trong cộng đồng.

ThS Đỗ Thị Thúy Hậu - điều dưỡng trưởng Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nhóm trẻ có nguy cơ diễn tiến nặng, theo dõi các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao không hạ, thở nhanh, co giật, mệt lả, tím tái… và đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Với những trường hợp nhẹ, cha mẹ nên biết cách chăm sóc tại nhà đúng cách để tránh lây lan và giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần nghỉ ngơi, uống đủ nước, giữ ấm cơ thể, hạ sốt đúng cách và tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Trong trường hợp chăm sóc trẻ tại nhà, phụ huynh nên cho con nghỉ ngơi ở phòng riêng sạch sẽ, thoáng mát và thông gió, tránh để bệnh nhi bị lạnh. Đồng thời, nên cho trẻ uống thêm nhiều nước như nước quả hoặc dung dịch oresol. Việc uống đủ nước sẽ giúp làm loãng đờm và dịch nhầy đường hô hấp, đồng thời giảm cơn ho, hỗ trợ trẻ nhanh hồi phục.