Trẻ bị viêm họng: khi nào nên xịt họng, khi nào nên dùng kháng sinh?

Trẻ bị viêm họng khi nào nên xịt họng, khi nào cần dùng kháng sinh luôn là một bài toán hóc búa

Thực trạng trẻ bị viêm họng: Những con số đáng báo động

Tại Việt Nam, các bệnh lý về đường hô hấp luôn chiếm tỷ lệ cao nhất trong các bệnh lý ở trẻ em.

Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê và các báo cáo từ các bệnh viện Nhi đầu ngành: Trung bình mỗi đứa trẻ Việt Nam dưới 5 tuổi có thể mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên (trong đó chủ yếu là trẻ bị viêm họng) từ 6 đến 10 lần mỗi năm.

Vào các thời điểm giao mùa hoặc khi nồng độ bụi mịn (PM2.5) tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM tăng cao, tỷ lệ trẻ nhập viện vì viêm đường hô hấp tăng từ 30 - 50%.

Một thực tế đáng lo ngại là tình trạng lạm dụng kháng sinh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam nằm trong nhóm các nước có tỷ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc phụ huynh tự ý mua kháng sinh khi trẻ bị viêm họng mà không qua thăm khám, dẫn đến việc "vô hiệu hóa" các loại thuốc điều trị trong tương lai.

Cần hiểu rõ viêm họng do Virus hay Vi khuẩn?

Để biết trẻ bị viêm họng khi nào nên xịt họng và khi nào dùng kháng sinh, trước hết cần hiểu rõ "kẻ thù" đang tấn công trẻ bị viêm họng là gì.

Viêm họng do Virus (Chiếm 70 - 80%)

Theo chuyên trang y tế uy tín Mayo Clinic: "Phần lớn các cơn viêm họng ở trẻ em là do virus gây ra, chẳng hạn như virus cảm lạnh thông thường hoặc cúm."

Dấu hiệu: Chảy mũi, ho, đỏ mắt, khản tiếng, sốt nhẹ hoặc không sốt.

Kháng sinh không có tác dụng đối với virus. Việc dùng kháng sinh trong trường hợp này chỉ làm trẻ mệt thêm và hại gan, thận.

Viêm họng do Vi khuẩn (Chiếm 20 - 30%)

Chủ yếu do liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes).

Dấu hiệu: Sốt cao đột ngột (>38.5 độ C), sưng hạch cổ, amidan có mủ trắng, không có triệu chứng của cảm lạnh (không chảy mũi, không ho).

Cần dùng kháng sinh để ngăn ngừa biến chứng viêm thận hoặc thấp tim.

Trẻ bị viêm họng khi nào nên dùng xịt họng?

Dung dịch xịt họng thảo dược được xem là phương pháp hỗ trợ, không phải là thuốc nhưng có tác dụng tại chỗ, làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ làm giảm các tình trạng ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do ảnh hưởng của viêm họng, viêm amidan, viêm thanh quản.

Những trường hợp có thể dùng dung dịch xịt họng ngay: 

• Trẻ bị ho 
• Trẻ kêu ngứa họng
• Trẻ kêu đau rát họng
• Trẻ bị khản tiếng, viêm thanh quản
• Trẻ bị viêm amidan 

Trẻ bị viêm họng dù là do virus hay vi khuẩn cũng đều có thể sử dụng dung dịch xịt họng để giúp hỗ trợ giảm đau rát họng và giảm ho. 

Trẻ bị viêm họng khi nào nên dùng kháng sinh?

Việc sử dụng kháng sinh phải tuân theo chỉ định của bác sĩ, nhưng ba mẹ cần nhận biết các thời điểm "ngưỡng" để đưa trẻ đi khám và dùng thuốc:

• Khi có bằng chứng nhiễm khuẩn: Kết quả xét nghiệm máu (chỉ số bạch cầu tăng cao, CRP dương tính) hoặc test nhanh liên cầu khuẩn cho kết quả dương tính.
• Sốt cao không hạ: Trẻ sốt trên 38.5 độ C kéo dài quá 48 giờ và không đáp ứng tốt với thuốc hạ sốt.
• Amidan sưng mủ: Khi quan sát vùng họng thấy amidan sưng to, xuất hiện các đốm trắng hoặc vàng (mủ).
• Khi có nguy cơ biến chứng: Trẻ có tiền sử thấp tim, viêm thận hoặc trẻ có hệ miễn dịch quá yếu.

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn nặng trên lâm sàng. Tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh cho các trường hợp cảm lạnh hoặc viêm họng do virus.

Kết hợp cả xịt họng và kháng sinh được không?

Hầu hết các trường hợp trẻ bị viêm họng đều bắt đầu bằng giai đoạn "chớm". Nếu ba mẹ xử lý tốt ở giai đoạn này bằng các dung dịch xịt họng, tình trạng ho, đau rát họng, viêm họng của trẻ sẽ được cải thiện. 

Trong trường hợp trẻ bị viêm họng do nhiễm khuẩn, vẫn có thể kết hợp dùng thuốc kháng sinh (theo chỉ định của bác sĩ) và dung dịch xịt họng giúp hỗ trợ giảm ho, ngứa họng, đau rát họng cho trẻ. 

Ngoài việc dùng xịt họng, cha mẹ cũng cần có những biện pháp chăm sóc hỗ trợ khác: 

• Vệ sinh mũi họng: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý nếu có nhầy mũi để tránh dịch chảy xuống họng gây viêm nặng hơn.
• Giữ ấm: Đặc biệt là vùng cổ, ngực và gan bàn chân.
• Độ ẩm: Sử dụng máy làm ẩm không khí nếu nằm điều hòa để niêm mạc họng không bị khô, nứt nẻ.
• Dinh dưỡng: Cho trẻ ăn đồ lỏng, ấm, giàu vitamin C.

Hình ảnh người mẹ quan tâm chăm sóc con khi trẻ có dấu hiệu sốt, thể hiện sự lo lắng và cần thiết phải hành động kịp thời

Dung dịch xịt họng từ thảo dược - giải pháp hỗ trợ giảm ho, đau rát họng

Hiện nay, xu hướng y khoa hiện đại là ưu tiên sử dụng các dung dịch xịt họng có nguồn gốc từ thảo dược y học cổ truyền. Đây là lựa chọn thông minh giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa dược cho trẻ nhỏ.

Với tình trạng viêm họng, ưu tiên các loại thảo dược đã được dùng từ lâu đời như: 

• Lá trầu không: Chứa tinh dầu có tính sát khuẩn, giúp hỗ trợ sát khuẩn vùng họng
• Kim ngân hoa: Được mệnh danh là "kháng sinh thực vật", giúp hỗ trợ giảm đau rát họng
• Tỏi: Chứa hoạt chất Allicin giúp hỗ trợ tiêu diệt vi khuẩn và tăng cường sức đề kháng tự nhiên
• Hoàng bá: Có tính kháng khuẩn cao, giúp hỗ trợ ngăn chặn ổ viêm lan rộng
• Hoàng cầm: Giúp kháng viêm, thường được dùng để trị các chứng sốt cao kèm viêm họng
• Diếp cá: Giúp thanh nhiệt, tiêu viêm và có khả năng kháng khuẩn đối với các loại phế cầu khuẩn
• Hoa đu đủ đực: Vị thuốc dân gian nổi tiếng giúp giảm ho khan, ho có đờm và làm dịu vùng họng bị kích ứng
• Trần bì: Giúp hóa đờm, làm thông thoáng đường thở và giảm cảm giác vướng víu ở cổ họng
• Ngũ vị tử: Có tác dụng liễm phế (sạch phổi), giúp phục hồi niêm mạc hô hấp
• Lá liễu: Giúp giảm đau rát tự nhiên và hỗ trợ làm khô dịch nhầy ở vùng họng
• Rễ dền gai: Có tác dụng làm mát, giảm ngứa họng và hỗ trợ long đờm hiệu quả
• Bạch chỉ: Giúp hỗ trợ giảm đau
• Ngưu tất: Có tác dụng chống viêm, giúp dẫn dược chất xuống vùng họng và giảm phù nề các mô
• Hoa hòe: Giúp làm bền thành mạch niêm mạc, giảm tình trạng xuất huyết hoặc rát đỏ do ho quá nhiều
• Mã tiên thảo: Giúp hỗ trợ tiêu viêm, hỗ trợ giảm sưng
• Xích đồng nam: Có tác dụng hỗ trợ tiêu viêm và giúp các vết loét ở họng mau lành hơn
• Đảng sâm: Bồi bổ cơ thể, tăng cường hệ miễn dịch g
• Hoài sơn: Giúp bổ phế, kiện tỳ, tăng khả năng hấp thụ dưỡng chất
• Trà xanh: Chứa chất chống oxy hóa EGCG giúp làm sạch vòm họng
• Trinh nữ hoàng cung: Hỗ trợ kháng viêm và tăng sức đề kháng toàn thân 
• Lá đào: Có tác dụng sát khuẩn nhẹ và hỗ trợ làm dịu các cơn châm chích ở họng
• Kén tằm: Theo y học cổ truyền, nó giúp hỗ trợ phục hồi các mô niêm mạc bị tổn thương

Lời khuyên cho ba mẹ:

Nên chọn chai dung dịch được thiết kế vòi xịt dài giúp đưa dược chất đi sâu vào các hốc amidan và vùng họng khuất mà tay hay tăm bông không chạm tới được.

Hãy luôn dự phòng một chai xịt họng thảo dược trong tủ thuốc gia đình. Ngay khi thấy trẻ bị ho, viêm họng có dấu hiệu chớm đau, ngứa họng, hãy sử dụng ngay theo tần suất 6-8 lần/ngày. Việc hành động sớm sẽ giúp trẻ tránh được những đợt dùng nhiều thuốc tân dược không cần thiết và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Hình ảnh cận cảnh một em bé đang được xịt họng, thể hiện sự dễ chịu

Giải đáp những thắc mắc thường gặp khi trẻ bị viêm họng

Xịt họng có thay thế được kháng sinh không?

Đây là một trong những câu hỏi mà nhiều bậc cha mẹ băn khoăn. Câu trả lời là không.

Xịt họng không thể thay thế kháng sinh. Kháng sinh là thuốc điều trị đặc hiệu cho các bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn gây ra, có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn trên toàn thân.

Ngược lại, xịt họng là một giải pháp tác động tại chỗ, chủ yếu giúp làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ làm giảm các tình trạng ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do ảnh hưởng của viêm họng, viêm amidan, viêm thanh quản.

Khi trẻ bị viêm họng do vi khuẩn, việc dùng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ là bắt buộc, và xịt họng đóng vai trò hỗ trợ giảm triệu chứng, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn trong quá trình điều trị.

Trẻ bị viêm họng bao lâu thì khỏi?

Thời gian trẻ khỏi viêm họng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nặng nhẹ của tình trạng. Đối với viêm họng do virus, thường các triệu chứng sẽ thuyên giảm và trẻ hồi phục trong khoảng 3-7 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.

Tuy nhiên, nếu viêm họng do vi khuẩn hoặc có biến chứng, thời gian điều trị có thể kéo dài hơn và cần sự can thiệp của kháng sinh theo phác đồ của bác sĩ. Điều quan trọng là cha mẹ cần kiên trì tuân thủ hướng dẫn điều trị và chăm sóc, không nên nôn nóng hoặc ngưng thuốc giữa chừng khi các triệu chứng chưa hoàn toàn biến mất.

Làm thế nào để phòng ngừa viêm họng tái phát ở trẻ?

Phòng ngừa viêm họng tái phát ở trẻ đòi hỏi sự kết hợp của nhiều biện pháp. Đầu tiên và quan trọng nhất là vệ sinh mũi họng sạch sẽ cho trẻ hàng ngày bằng nước muối sinh lý. Tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ thông qua chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng, bổ sung vitamin và khoáng chất, cùng với việc khuyến khích trẻ vận động thể chất phù hợp. Cha mẹ cần tránh cho trẻ tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, khói bụi, khói thuốc lá và các tác nhân gây dị ứng. Tránh lây nhiễm từ người bệnh bằng cách hạn chế tiếp xúc, rửa tay thường xuyên và che miệng khi ho, hắt hơi. Giữ ấm cơ thể trẻ, đặc biệt là vùng cổ họng khi thời tiết thay đổi. Việc này giúp tạo lớp bảo vệ vững chắc cho trẻ trước các tác nhân gây bệnh.

Khi nào cần tái khám bác sĩ?

Cha mẹ cần đưa trẻ tái khám bác sĩ nếu các triệu chứng viêm họng không thuyên giảm sau vài ngày điều trị, hoặc có dấu hiệu nặng hơn như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, nuốt đau dữ dội, xuất hiện phát ban, trẻ li bì, hoặc có dấu hiệu cổ cứng. Ngoài ra, cần tuân thủ lịch hẹn tái khám của bác sĩ để đảm bảo rằng bệnh đã được điều trị triệt để và không có biến chứng nào phát sinh. Luôn lắng nghe lời khuyên từ chuyên gia y tế là cách tốt nhất để đảm bảo sức khỏe cho trẻ.

Tổng kết

Việc chăm sóc trẻ bị viêm họng đòi hỏi sự hiểu biết và kiên nhẫn từ phía cha mẹ. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ nguyên nhân gây viêm họng ở trẻ là bước đầu tiên để đưa ra quyết định phù hợp.

Đừng để kháng sinh trở thành lựa chọn đầu tiên mỗi khi con bệnh. Hãy trang bị kiến thức đúng đắn và ưu tiên những giải pháp thảo dược an toàn cho bé yêu. Nếu triệu chứng trẻ bị viêm họng không thuyên giảm sau 3 ngày hoặc có dấu hiệu sốt cao, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời!