Trẻ bị chảy nước mũi trong: xử lý ngay, giảm dùng thuốc kháng sinh

Trẻ bị chảy nước mũi trong: xử lý ngay, giảm nguy cơ dùng thuốc kháng sinh

Trẻ bị chảy nước mũi trong là tình trạng thường gặp khi thời tiết thay đổi hoặc trong giai đoạn đầu của các bệnh lý đường hô hấp. Việc xử lý đúng cách ngay từ sớm khi trẻ bị chảy nước mũi trong không chỉ giúp bé dễ chịu hơn mà còn góp phần giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng và phải sử dụng thuốc kháng sinh không cần thiết.

Xử lý nhanh khi trẻ bị chảy nước mũi trong giúp giảm nguy cơ trẻ phải dùng thuốc kháng sinh

Tình trạng lạm dụng kháng sinh khi trẻ bị chảy nước mũi

Tình trạng tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi trẻ chớm có các triệu chứng cảm lạnh, sổ mũi, ho hằng ngày đã trở thành một thói quen ăn sâu vào tiềm thức của không ít phụ huynh.

Theo các số liệu thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ kháng kháng sinh cao trên thế giới. 

Nhiều phụ huynh thừa nhận đã từng tự mua thuốc kháng sinh cho con uống khi trẻ bị chảy nước mũi trong hoặc ho hắt hơi vì sợ con biến chứng xuống phổi. Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng thuốc kháng sinh giúp chữa các bệnh đường hô hấp, trị sổ mũi, chảy nước mũi trong hiệu quả.

Trước thực trạng này, các chuyên gia y tế đã liên tục đưa ra những lời cảnh báo. PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng (Nguyên Trưởng khoa Nhi – Bệnh viện Bạch Mai) đã từng nói trong một buổi hội thảo khoa học:

"Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn bất lực trước virus. Trong khi đó, có đến hơn 80% - 90% các trường hợp trẻ bị chảy nước mũi trong, sốt, ho ở giai đoạn đầu là do virus đường hô hấp gây ra". 

Bác sĩ Trần Thị Hải (Bệnh viện Nhi Trung ương) cũng từng chia sẻ, lạm dụng thuốc kháng sinh khiến tình trạng kháng thuốc kháng sinh thông thường. Dẫn đến việc điều trị trở nên phức tạp, trẻ phải dùng đến các dòng kháng sinh thế hệ mới qua đường tiêm truyền, thời gian nằm viện kéo dài và chi phí tăng lên nhiều lần.

Hiểu rõ về cơ chế sinh lý khi trẻ bị chảy nước mũi trong

Phản ứng tự vệ của hệ hô hấp

Bình thường, bên trong hốc mũi của trẻ luôn có một lớp dịch nhầy mỏng, có nhiệm vụ giữ ẩm cho không khí trước khi đi vào phổi, đồng thời bẫy các hạt bụi mịn, vi khuẩn nhỏ. Khi có các tác nhân lạ xâm nhập vào đường thở như virus cảm cúm, bụi bẩn, phấn hoa hoặc luồng không khí lạnh, hệ thống miễn dịch tại chỗ của niêm mạc mũi sẽ lập tức kích hoạt chế độ tự vệ.

Các mạch máu dưới niêm mạc mũi sẽ giãn nở ra, tăng tính thấm thành mạch, giải phóng một lượng lớn dịch lỏng trong suốt để hòa loãng và cuốn trôi các tác nhân gây hại này ra ngoài môi trường. Do đó, ở giai đoạn đầu, hiện tượng trẻ bị chảy nước mũi trong bản chất là một phản ứng có lợi, chứng tỏ hàng rào miễn dịch của con đang hoạt động tích cực để bảo vệ cơ thể, chứ không phải là một dấu hiệu nguy hiểm cần phải triệt tiêu ngay lập tức bằng thuốc.

Các nguyên nhân khiến trẻ bị chảy nước mũi trong

Dựa trên tính chất lâm sàng, trạng thái chảy nước mũi trong của trẻ được phân định bởi 3 nguyên nhân sau:

• Do virus cảm lạnh, cảm cúm (Chiếm đa số): Hơn 200 chủng virus (phổ biến nhất là Rhinovirus) luôn rình rập quanh môi trường sống. Khi trẻ có hệ miễn dịch non nớt tiếp xúc với virus, biểu hiện đầu tiên trong 1-3 ngày đầu luôn là trẻ bị chảy nước mũi trong, hắt hơi, có thể kèm theo sốt nhẹ hoặc không.
• Do viêm mũi dị ứng: Khi trẻ hít phải các dị nguyên như lông chó mèo, mạt bụi nhà, phấn hoa, nước xả vải có mùi nồng hoặc khói thuốc lá. Cơ thể trẻ sẽ giải phóng Histamine, gây ra hiện tượng kích ứng mạnh: Trẻ bị chảy nước mũi trong liên tục, ngứa mũi, dụi mắt, hắt hơi đóng bánh. Triệu chứng này hoàn toàn không liên quan đến nhiễm trùng.
• Do không khí khô lạnh (Vấn đề thời tiết): Khi trẻ nằm phòng điều hòa quá lạnh, quá khô hoặc khi thời tiết chuyển sang mùa đông, niêm mạc mũi của trẻ phải tăng tiết dịch trong để làm ấm, làm ẩm dòng khí. Đây hoàn toàn là phản ứng vật lý thích nghi của cơ thể.

Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ bị chảy nước mũi trong

Trẻ bị chảy nước mũi trong kéo dài gây hậu quả gì?

Mặc dù chảy nước mũi trong là phản ứng tự vệ có lợi ban đầu, nhưng nếu cha mẹ chủ quan, bỏ qua việc vệ sinh mũi cho con, dịch mũi tích tụ quá nhiều sẽ biến giai đoạn lành tính thành giai đoạn bệnh lý nhiễm khuẩn phức tạp.

Vòng xoáy biến đổi từ nước mũi trong sang nước mũi đặc, xanh vàng

Khi trẻ bị chảy nước mũi trong kéo dài mà không được hút sạch hoặc rửa trôi, dịch mũi lỏng sẽ bị ứ đọng lại trong hốc mũi. Do trẻ nhỏ chưa biết tự xì mũi, luồng không khí hít thở hằng ngày sẽ làm bay bớt hơi nước, khiến dịch mũi đặc dần lại thành chất nhầy nhầy.

Đồng thời, môi trường ẩm ướt, giàu protein của dịch mũi ứ đọng chính là "bữa tiệc" lý tưởng thu hút các loại vi khuẩn cơ trú ở vùng mũi họng bùng phát sinh sôi. Lúc này, hệ miễn dịch sẽ gửi các tế bào bạch cầu đến chiến đấu. Xác của vi khuẩn và bạch cầu hòa trộn vào nhau, làm dịch mũi chuyển từ màu trong suốt sang màu trắng đục, rồi xanh hoặc vàng đặc. Đây chính là thời điểm bệnh đã chuyển từ nhiễm virus sang bội nhiễm vi khuẩn.

Chuỗi biến chứng liên hoàn từ vùng mũi xuống toàn hệ hô hấp

Hệ tai - mũi - họng của trẻ là một hệ thống các xoang thông suốt và nối liền với nhau qua các ống dẫn nhỏ. Khi dịch mũi bị ứ nghẹt, nó sẽ tìm đường lan sang các cơ quan lân cận:

• Biến chứng Viêm tai giữa: Dịch mũi chứa mầm bệnh sẽ chảy ngược theo vòi Eustache (ống nối mũi với tai giữa) đi vào hòm tai. Do vòi Eustache ở trẻ em ngắn, rộng và nằm ngang hơn người lớn, vi khuẩn rất dễ xâm nhập gây tích mủ ở tai giữa, làm trẻ đau tai dữ dội, sốt cao, quấy khóc ngằn ngặt.
• Biến chứng Viêm phế quản, Viêm phổi: Khi nằm ngủ, dịch mũi từ trên cao sẽ chảy sụt xuống thành sau họng theo trọng lực. Trẻ sẽ có phản xạ ho để tống dịch. Nếu lượng dịch tràn xuống quá nhiều mang theo vi khuẩn vào đường thở dưới, trẻ sẽ bị viêm tiểu phế quản, viêm phổi, biểu hiện bằng việc ho có đờm sâu, thở khò khè, thở rút lõm lồng ngực.
• Biến chứng Viêm xoang cấp tính: Dịch nhầy bít kín các lỗ thông xoang gây áp lực lớn, khiến trẻ bị đau nhức vùng trán, vùng má, sưng húp mắt.

Tạo sao xử lý ngay giúp giảm nguy cơ dùng thuốc kháng sinh?

Nếu cha mẹ chủ động can thiệp ngay lập tức bằng các biện pháp làm sạch, thông thoáng mũi khoa học, sẽ giúp trẻ nhanh hồi phục.

• Loại bỏ môi trường cư trú của vi khuẩn: Không còn dịch mũi ứ đọng, vi khuẩn không có cơ hội bùng phát. Bệnh sẽ dừng lại ở mức độ nhiễm virus thông thường và tự khỏi sau 5-7 ngày nhờ hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ.
• Ngăn chặn hiện tượng bội nhiễm: Khi không xảy ra tình trạng nhiễm khuẩn (mũi không bị đặc xanh vàng, không biến chứng viêm tai, viêm phổi), bác sĩ sẽ hoàn toàn không có lý do gì để kê đơn thuốc kháng sinh cho trẻ.
• Giảm thiểu tổn thương niêm mạc: Mũi sạch sẽ giúp các tế bào lông chuyển trên niêm mạc mũi vận động tốt, tự đào thải mầm bệnh, giảm sưng phù, giúp con dễ thở, ăn ngon, ngủ sâu để nhanh chóng phục hồi thể trạng.

Xử lý ngay khi trẻ bị chảy nước mũi trong là giải pháp để bảo vệ con yêu, giảm nguy cơ phải dùng thuốc kháng sinh. 

Quy trình xử lý khi trẻ bị chảy nước mũi trong

Bước 1: Làm mềm và loãng dịch nhầy bằng dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng

Khi trẻ bị chảy nước mũi trong hay bắt đầu có dấu hiệu khô đặc, cha mẹ tuyệt đối không dùng tăm bông khô ráo để ngoáy ngoáy vào lòng mũi con. Hành động này sẽ làm trầy xước niêm mạc nhạy cảm của bé.

Hãy đặt trẻ nằm nghiêng hoặc ngồi thẳng tùy theo lứa tuổi, sử dụng các chai dung dịch vệ sinh mũi dạng xịt phun sương chuyên dụng dành cho trẻ em xịt nhẹ nhàng vào mỗi bên lỗ mũi. Các hạt sương siêu nhỏ sẽ len lỏi vào sâu trong hốc mũi, làm mềm gỉ mũi, hòa loãng dịch nhầy bám dính trên niêm mạc một cách êm ái, đồng thời làm dịu hiện tượng sưng nề.

Sử dụng dung dịch vệ sinh mũi giúp xịt sạch, thông mũi

Bước 2: Đào thải dịch nhầy ra ngoài an toàn

• Đối với trẻ lớn (đã biết xì mũi): Hướng dẫn con cúi đầu nhẹ, dùng ngón tay ấn đè một bên cánh mũi, bảo con thở mạnh ra bằng bên mũi còn lại để tống dịch nhầy ra khăn giấy sạch. Sau đó đổi bên. Tuyệt đối không cho con bịt cả hai lỗ mũi rồi xì mạnh cùng lúc, vì áp lực sẽ đẩy dịch ngược lên tai.
• Đối với trẻ nhỏ (chưa biết xì mũi): Sau khi xịt dung dịch làm loãng dịch khoảng 1-2 phút, mẹ sử dụng các dụng cụ hút mũi chuyên dụng (như bình hút mũi dây bằng silicon hoặc máy hút mũi tự động đã được tiệt trùng). Đặt đầu hút vào cửa mũi của con và hút với lực vừa phải, đều đặn để kéo dịch nhầy ra ngoài. Sau khi hút xong, dùng khăn mềm lau sạch vùng bệ mũi cho con.

Bước 3: Giữ ẩm, giữ ấm và bảo vệ niêm mạc mũi họng

Sau khi hốc mũi đã được thông thoáng, mẹ có thể xịt thêm một lượt dung dịch vệ sinh mũi có tính chất dưỡng ẩm để tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc mũi.

Đồng thời, cho trẻ uống nhiều nước ấm (hoặc tăng cường bú mẹ đối với trẻ sơ sinh) để làm loãng dịch đờm từ bên trong.

Giữ không khí phòng ngủ của con luôn sạch sẽ, thoáng mát, duy trì độ ẩm lý tưởng từ 50% - 60% bằng máy phun sương tạo ẩm nếu bật điều hòa.

Khi con ngủ, nên kê cao gối phần vai và đầu lên khoảng 15-20 độ để dịch mũi không bị chảy ngược xuống họng gây ho.

Tổng kết 

Dung dịch vệ sinh mũi có chứa nước biển và các hợp chất có tác dụng hỗ trợ sát khuẩn, dưỡng ẩm mũi như Polysorbate 80, Dinatri hydrophosphat, Acid citric, Polyethylene Glycol 400, Xylitol, D-Panthenol... giúp hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi, hỗ trợ phòng ngừa và làm giảm nhẹ nghẹt mũi, sổ mũi, giảm khô rát mũi.

Dung dịch vệ sinh mũi được thiết kế riêng dành cho trẻ em và người lớn, có bán ở hầu hết các nhà thuốc trên toàn quốc, bạn có thể tham khảo sử dụng khi trẻ bị chảy nước mũi trong.