Tranh nhau làm chủ tác phẩm nghệ thuật “quả chuối dán tường”

"Quả chuối dán tường" gây kiện tụng vì quá "hot"

"Quả chuối dán tường" là tác phẩm từng "gây bão" vào năm 2024 vì sự độc đáo cảu nó. Joe Morford, một nghệ sĩ sống tại California, đã kiện Maurizio Cattelan vì cho rằng Cattelan sao chép ý tưởng từ tác phẩm “Bananas and Oranges” mà ông thực hiện từ năm 2000 để tạo ra "quả chuối dán tường" . Morford cho biết ông từng chia sẻ tác phẩm trên blog và Facebook cá nhân. Tuy nhiên, tòa án xác định không có bằng chứng cho thấy Cattelan từng tiếp cận hoặc biết đến tác phẩm này.

Tòa sơ thẩm tại bang Florida kết luận rằng hai tác phẩm không đủ mức tương đồng để xác định là sao chép ý tưởng. Trong khi Morford dán một quả chuối và một quả cam nhựa lên bảng màu xanh lá, thì Cattelan dùng một quả chuối thật dán trực tiếp lên tường trắng bằng băng dính xám. Thẩm phán Robert Scola Jr. nhấn mạnh rằng cách đặt quả chuối không mang tính độc quyền sáng tạo vì “chỉ có một số góc giới hạn để dán quả chuối lên tường”.

Tranh cãi xung quanh tác phẩm nghệ thuật "quả chuối dán tường" vẫn chưa tới hồi kết. Ảnh: The Guardian.

Thẩm phán cũng lưu ý rằng việc Cattelan từng dùng hình ảnh quả chuối dán bằng băng dính đỏ trong một dự án năm 2018 với tạp chí New York Magazine càng cho thấy ông này có ý tưởng riêng từ trước. Một nhân viên của Cattelan cũng xác nhận ông đã thử nghiệm nhiều góc đặt chuối khác nhau trước khi hoàn thiện tác phẩm “Comedian”.

Phán quyết của thẩm phán Scola được Tòa phúc thẩm liên bang khu vực 11 tại Atlanta giữ nguyên. Ngày 8/4, Tòa án tối cao Mỹ từ chối xem xét lại vụ việc, chính thức khép lại đơn kiện của Morford.

Tác phẩm “Comedian” và tranh cãi về nghệ thuật đương đại

Tác phẩm “Comedian - quả chuối dán tường” được Cattelan giới thiệu lần đầu tiên tại hội chợ nghệ thuật Art Basel Miami vào tháng 12 năm 2019. Đây là một quả chuối thật dán lên tường bằng băng keo xám, với mục tiêu thể hiện sự “phi lý” trong nghệ thuật hiện đại. Ngay sau khi ra mắt, tác phẩm đã gây tranh cãi dữ dội và nhanh chóng được lan truyền trên mạng xã hội. Một phiên bản của “Comedian” đã được bán với giá hơn 100.000 đô la Mỹ.

Năm 2023, một phiên bản khác của tác phẩm "quả chuối dán tường" này được bán tại nhà đấu giá Sotheby’s ở New York với giá 6,2 triệu đô la Mỹ. Người mua là một doanh nhân người Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực tiền mã hóa.

Joe Morford, người tự đại diện trong quá trình kháng cáo, đã bày tỏ sự thất vọng sau khi bị bác đơn. Ông cho rằng nếu luật bản quyền chỉ bảo vệ các tác phẩm nổi tiếng hoặc thành công, thì bản thân khái niệm bản quyền cũng không còn giá trị. “Đúng, đó chỉ là một quả chuối ngu ngốc dán lên tường", Morford viết trong đơn gửi lên Tòa án tối cao, “nhưng nếu không có sự bảo hộ cho những tác phẩm ít được biết đến, thì bản quyền chỉ là trò lừa bịp”.

Mặc dù vậy, các tòa án đều khẳng định rằng yếu tố sáng tạo, sự khác biệt rõ rệt giữa hai tác phẩm và việc không chứng minh được hành vi sao chép là những lý do khiến đơn kiện của Morford không có cơ sở pháp lý.