Thiếu kẽm bị gì mà nhiều người luôn chú trọng bổ sung kẽm?

Tìm hiểu xem thiếu kẽm bị gì

Thiếu kẽm bị gì?

Kẽm là một vi chất dinh dưỡng thiết yếu đối với cơ thể, tham gia vào hơn 300 enzym và nhiều quá trình sinh học quan trọng như tăng trưởng, miễn dịch, chuyển hóa và lành vết thương. Khoáng chất này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì vị giác, khứu giác, hỗ trợ phát triển trí não, tăng cường sức đề kháng và bảo vệ tế bào khỏi tác nhân gây hại.

Vì cơ thể không tự tổng hợp hay dự trữ kẽm với số lượng lớn, nên việc bổ sung kẽm đầy đủ qua chế độ ăn uống hoặc các sản phẩm bổ sung là rất cần thiết để đảm bảo sức khỏe toàn diện.

Việc xem nhẹ và không khắc phục tình trạng thiếu kẽm có thể dẫn đến nhiều hậu quả đáng kể cho sức khỏe.

Ảnh hưởng trước mắt

Một trong những hậu quả trước mắt và dễ nhận thấy nhất của thiếu kẽm là sự suy giảm chức năng miễn dịch. Kẽm là yếu tố sống còn cho sự phát triển và hoạt động của các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào T.

Khi thiếu kẽm, cơ thể trở nên yếu ớt hơn trong việc chống lại các tác nhân gây bệnh, dẫn đến việc bạn dễ bị nhiễm trùng hơn, chẳng hạn như cảm lạnh, cúm, viêm phổi, và thời gian mắc bệnh cũng kéo dài hơn.

Các vấn đề về da và tóc cũng trở nên rõ rệt. Tình trạng rụng tóc có thể trở nên nghiêm trọng hơn, da khô, bong tróc, ngứa ngáy và dễ phát triển các bệnh viêm da. Các vết thương, dù là nhỏ nhất, cũng sẽ mất nhiều thời gian hơn để lành lại.

Về mặt tinh thần và nhận thức, thiếu kẽm gây ra cảm giác mệt mỏi triền miên, khó tập trung, suy giảm trí nhớ và thậm chí là thay đổi tâm trạng, dễ cáu gắt. 

Đối với trẻ em, hậu quả ngắn hạn có thể là biếng ăn, chậm lớn và dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp và tiêu hóa.

Thiếu kẽm gây rụng tóc và nhiều vấn đề sức khỏe khác

Ảnh hưởng lâu dài

Nếu tình trạng thiếu kẽm kéo dài không được can thiệp, các hậu quả sẽ trở nên nghiêm trọng và ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều hệ cơ quan trong cơ thể. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, thiếu kẽm mãn tính có thể gây chậm phát triển thể chất, còi cọc và chậm phát triển sinh dục. Đối với thị lực, kẽm tập trung với nồng độ cao ở võng mạc và rất cần thiết cho việc vận chuyển vitamin A từ gan đến võng mạc để sản xuất melanin, một sắc tố bảo vệ mắt.

Thiếu kẽm kéo dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực, đặc biệt là bệnh thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác (AMD). Hệ thống miễn dịch bị suy yếu trong thời gian dài sẽ tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm trùng tái phát liên tục, làm cơ thể suy kiệt và có thể dẫn đến các rối loạn miễn dịch phức tạp hơn. Đáng lo ngại hơn, thiếu kẽm mãn tính có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính.

Kẽm là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do. Khi thiếu kẽm, cơ thể mất đi một phần khả năng phòng vệ này, làm tăng stress oxy hóa, một yếu tố góp phần vào sự phát triển của nhiều bệnh lý như suy gan, bệnh tim mạch và một số loại ung thư.

Những đối tượng có nguy cơ thiếu kẽm

Tình trạng thiếu kẽm có thể xảy ra ở bất kỳ ai và ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, có một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn, bao gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (do nhu cầu tăng trưởng cao)
• Thanh thiếu niên trong giai đoạn dậy thì
• Phụ nữ mang thai và cho con bú (nhu cầu kẽm tăng vọt để phục vụ cho cả mẹ và bé)
• Người cao tuổi (do khả năng hấp thu giảm và chế độ ăn kém đa dạng)
• Những người theo chế độ ăn chay không được lên kế hoạch kỹ lưỡng
•  Ngoài ra, những người mắc các bệnh lý đường tiêu hóa như bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, hoặc người nghiện rượu cũng rất dễ bị thiếu kẽm.

Nguyên nhân gây thiếu kẽm

Tình trạng thiếu kẽm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ chế độ ăn uống hàng ngày đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Hiểu rõ các nguyên nhân này là bước đầu tiên để phòng ngừa và khắc phục hiệu quả.

Nguyên nhân phổ biến

Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thiếu kẽm là chế độ ăn uống không cung cấp đủ lượng kẽm cần thiết. Các thực phẩm giàu kẽm nhất thường là các loại hải sản có vỏ (như hàu), thịt đỏ, gia cầm. Những người theo chế độ ăn chay hoặc thuần chay nếu không lên kế hoạch cẩn thận có thể có nguy cơ thiếu kẽm cao hơn, do kẽm từ nguồn thực vật (như các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt) có sinh khả dụng thấp hơn và khó hấp thụ hơn so với kẽm từ động vật.

Bên cạnh đó, các rối loạn tiêu hóa là một yếu tố quan trọng. Các bệnh như viêm loét dạ dày, bệnh Crohn, bệnh celiac (không dung nạp gluten) hay hội chứng ruột ngắn có thể làm tổn thương niêm mạc ruột, làm giảm khả năng hấp thụ kẽm và các chất dinh dưỡng khác từ thực phẩm.

Nhu cầu kẽm của cơ thể cũng thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời. Phụ nữ mang thai và cho con bú có nhu cầu kẽm cao hơn để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và cung cấp dinh dưỡng qua sữa mẹ.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thanh thiếu niên trong giai đoạn dậy thì cũng cần nhiều kẽm hơn cho sự tăng trưởng và phát triển.

Người cao tuổi cũng là đối tượng dễ bị thiếu kẽm do khả năng hấp thụ giảm và chế độ ăn uống có thể không đa dạng.

Ngoài ra, một số thành phần trong thực phẩm có thể cản trở sự hấp thụ kẽm. Phytate, một hợp chất có nhiều trong ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì, và các loại đậu, có thể liên kết với kẽm trong ruột và ngăn cản cơ thể hấp thụ nó.

Các yếu tố nguy cơ hoặc thói quen xấu

Ngoài các nguyên nhân kể trên, một số thói quen sinh hoạt không lành mạnh cũng góp phần làm tăng nguy cơ thiếu kẽm.

• Việc tiêu thụ quá nhiều đồ uống chứa caffein như cà phê, trà có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu kẽm. 
• Uống quá nhiều rượu bia là một yếu tố nguy cơ đáng kể, vì cồn làm giảm khả năng hấp thụ kẽm của ruột và tăng bài tiết kẽm qua nước tiểu.
• Sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu hoặc một số loại thuốc kháng sinh, cũng có thể làm cạn kiệt lượng kẽm dự trữ của cơ thể. Hút thuốc lá không chỉ gây hại cho phổi mà còn ảnh hưởng đến nồng độ của nhiều vi chất, trong đó có kẽm.
• Các chế độ ăn kiêng cực đoan, không khoa học, cắt bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm nào đó cũng dễ dẫn đến tình trạng mất cân bằng dinh dưỡng và thiếu hụt kẽm.

Dấu hiệu nhận biết sớm tình trạng thiếu kẽm

Các biểu hiện của thiếu kẽm có thể phát triển từ từ và thường không đặc hiệu, dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác hoặc do căng thẳng, mệt mỏi thông thường. Việc nhận biết các dấu hiệu từ giai đoạn sớm là rất quan trọng để can thiệp kịp thời.

Dấu hiệu nhẹ ban đầu

Ở giai đoạn đầu, khi cơ thể mới bắt đầu thiếu hụt kẽm, các triệu chứng thường khá nhẹ nhàng.

• Một trong những dấu hiệu phổ biến nhất là cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng và giảm khả năng tập trung không rõ nguyên nhân. Bạn có thể cảm thấy uể oải ngay cả khi đã ngủ đủ giấc.
• Kẽm đóng vai trò trong việc duy trì sức khỏe của da và tóc, do đó, thiếu kẽm có thể biểu hiện qua tình trạng da khô, dễ bị mụn trứng cá và tóc trở nên khô, dễ gãy rụng hơn bình thường.
• Một dấu hiệu đặc trưng khác là sự thay đổi về vị giác và khứu giác. Bạn có thể thấy thức ăn không còn ngon miệng như trước, mất cảm giác thèm ăn hoặc không ngửi thấy mùi vị rõ ràng. Điều này là do kẽm cần thiết cho sự phát triển và hoạt động của các nụ vị giác.
• Ngoài ra, một số người có thể gặp tình trạng vết thương lâu lành hơn. Kẽm tham gia vào quá trình phân chia tế bào và tổng hợp protein, hai yếu tố cốt lõi để tái tạo mô và làm lành tổn thương. Khi thiếu kẽm, quá trình này bị chậm lại, khiến các vết cắt nhỏ hoặc vết xước mất nhiều thời gian để hồi phục.

Khi nào cần chú ý hoặc đi khám

Nếu các dấu hiệu nhẹ ban đầu kéo dài và không cải thiện dù đã nghỉ ngơi và thay đổi lối sống, đó là lúc bạn cần chú ý hơn. Đặc biệt, nếu bạn có các bệnh lý tiêu hóa mãn tính như bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, hoặc đã từng phẫu thuật đường tiêu hóa, nguy cơ thiếu kẽm của bạn sẽ cao hơn và các triệu chứng có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Khi tình trạng thiếu kẽm trở nên nặng hơn, các dấu hiệu sinh học rõ ràng có thể xuất hiện, chẳng hạn như thiếu máu nhẹ hoặc các vấn đề về da liễu tái phát. Một hệ thống miễn dịch suy yếu là một cảnh báo quan trọng.

Nếu bạn thường xuyên bị cảm lạnh, cúm, hoặc các bệnh nhiễm trùng khác và thời gian hồi phục kéo dài, đây có thể là hệ quả của việc thiếu kẽm làm suy giảm chức năng của các tế bào miễn dịch.

Các triệu chứng như tiêu chảy mãn tính, rụng tóc thành từng mảng, hoặc các vấn đề về thị lực (như giảm thị lực vào ban đêm) cũng là những dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám y tế.

Trong những trường hợp này, việc tự ý bổ sung kẽm có thể không đủ và không đúng cách. Bạn nên đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán chính xác thông qua xét nghiệm máu và nhận được phác đồ xử lý phù hợp.

Giải pháp khắc phục và bổ sung kẽm hiệu quả

Khi đã xác định được tình trạng thiếu kẽm, việc áp dụng các giải pháp khắc phục đúng cách là vô cùng quan trọng để phục hồi sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng. 

Đánh giá chính xác nồng độ kẽm trong cơ thể

Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu để đo lường mức kẽm huyết thanh. Dựa trên kết quả này và tình trạng lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra chẩn đoán và kế hoạch can thiệp phù hợp.

Sau khi có chẩn đoán, bước tiếp theo là lập kế hoạch bổ sung kẽm.

Bổ sung qua chế độ ăn uống

Bạn nên tăng cường các loại thực phẩm giàu kẽm.

• Hãy bắt đầu bằng việc thêm hải sản có vỏ như hàu, cua, tôm vào thực đơn 1-2 lần/tuần.
• Tăng cường thịt đỏ (thịt bò, thịt cừu) và thịt gia cầm.
• Sử dụng các loại hạt như hạt bí ngô, hạt điều làm món ăn vặt. 
• Bổ sung các loại đậu (đậu gà, đậu lăng) và nấm vào các món súp, salad hoặc món hầm. Ngũ cốc nguyên hạt chứa phytate cản trở hấp thu. Để giảm tác dụng của phytate, bạn có thể ngâm các loại đậu và ngũ cốc qua đêm trước khi chế biến.

Việc kết hợp đa dạng các nguồn thực phẩm này không chỉ đảm bảo cung cấp đủ kẽm mà còn mang lại nhiều dưỡng chất quan trọng khác cho cơ thể.

Trong trường hợp thiếu hụt nặng hoặc nhu cầu cơ thể tăng cao (như khi mang thai, cho con bú, trẻ đang trong giai đoạn phát triển, hoặc người có dấu hiệu thiếu kẽm) mà chế độ ăn không thể đáp ứng đủ, thì có thể sử dụng các sản phẩm bổ sung kẽm. 

Dùng các sản phẩm bổ sung kẽm, viên uống chứa kẽm

Trên thị trường có nhiều loại kẽm, nhưng được sử dụng bổ biến hơn cả là kẽm dạng gluconate (Kẽm gluconate) do đặc tính hấp thu cao trong cơ thể. 

Viên uống bổ sung kẽm được định liều cụ thể, nên rất tiện sử dụng và mang theo. 

Viên uống bổ sung kẽm thường được khuyên dùng cho các đối tượng có nhu cầu kẽm cao hoặc có nguy cơ thiếu hụt, bao gồm: thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển, phụ nữ mang thai và bà mẹ đang cho con bú cần bổ sung kẽm, người sức khỏe kém, sức đề kháng kém do thiếu kẽm.

Dùng viên uống bổ sung kẽm là giải pháp được nhiều người lựa chọn

Mẹo nhỏ khi bổ sung kẽm

Hãy kết hợp thực phẩm giàu kẽm với thực phẩm giàu vitamin C (như cam, chanh, ớt chuông) trong cùng một bữa ăn, vì vitamin C có thể giúp tăng cường hấp thu kẽm.

Ngược lại, nên tránh uống trà hoặc cà phê ngay sau bữa ăn giàu kẽm, vì tannin và caffeine có thể cản trở quá trình này.

Dành thời gian để thực hành các kỹ thuật thư giãn như yoga và thiền. Căng thẳng mãn tính làm tăng nồng độ cortisol, một loại hormone có thể làm giảm lượng kẽm trong cơ thể. Bằng cách kiểm soát căng thẳng, bạn đang gián tiếp bảo vệ nguồn dự trữ kẽm của mình. 

Kết luận

Trên đây là phần giải đáp cho câu hỏi "thiếu kẽm bị gì", các dấu hiệu nhận biết thiếu kẽm và các cách bổ sung kẽm hiệu quả, bạn có thể tham khảo để bổ sung cho cả gia đình. 

Hãy bắt đầu bằng việc xây dựng một chế độ ăn uống đa dạng, cân bằng và lắng nghe cơ thể mình. Nếu bạn nhận thấy các triệu chứng thiếu kẽm kéo dài, các dấu hiệu trở nên lạ hoặc nghiêm trọng, hoặc nếu bạn thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao, đừng ngần ngại tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được thăm khám và tư vấn cụ thể.