Thị trường lao động biến động trước làn sóng AI

Làn sóng AI đang tạo ra biến động mạnh đối với thị trường lao động, không chỉ thay thế một số nhóm công việc mà còn làm thay đổi cách thức tạo ra giá trị và phân phối thu nhập. Ảnh minh họa.

AI thay thế nhiều nhóm việc làm

Sự phát triển nhanh chóng của AI không còn dừng ở vai trò hỗ trợ mà đang từng bước thay thế một phần lực lượng lao động trong nhiều lĩnh vực. Tác động này đã hiện hữu rõ rệt, đặc biệt ở các công việc có quy trình rõ ràng, dễ tiêu chuẩn hóa và có thể số hóa hoàn toàn.

Nhóm công việc chịu ảnh hưởng sớm bao gồm nhập liệu, kế toán cơ bản, chăm sóc khách hàng theo kịch bản, sản xuất nội dung đơn giản, cũng như một phần công việc lập trình và phân tích dữ liệu ở cấp độ thấp. Trong thực tế, nhiều lập trình viên tự do ghi nhận lượng việc giảm sút khi khách hàng có thể sử dụng công cụ AI để tự triển khai sản phẩm ở mức cơ bản.

Không chỉ làm giảm cơ hội việc làm, AI còn kéo theo sự sụt giảm thu nhập ở nhóm lao động trung bình. Khi một phần công việc được tự động hóa, giá trị lao động còn lại bị “nén xuống”, kéo theo mức thù lao thấp hơn.

Các đánh giá quốc tế cho thấy khoảng 20-30% công việc hiện nay có thể biến mất hoặc bị thay đổi đáng kể trong tương lai gần, đủ để làm thay đổi cấu trúc thị trường lao động.

Nhận định về vấn đề này, TS Nguyễn Minh Phong - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, sự phát triển nhanh của AI không chỉ làm thay đổi cơ cấu kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến cơ cấu lao động và yêu cầu về nguồn nhân lực.

Theo ông Phong, nhiều công việc lặp lại, từ lao động giản đơn đến một số vị trí quản trị, hành chính hay xử lý dữ liệu, thậm chí cả lập trình, đều có nguy cơ bị thay thế khi AI ngày càng hoàn thiện và kết hợp với các hệ thống tự động, robot. Bên cạnh tác động đến việc làm, AI cũng có thể làm thay đổi cách thức trả công lao động. Khi doanh nghiệp sử dụng AI hoặc robot để thay thế một phần nhân lực, chi phí lao động có xu hướng giảm nhanh, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thương lượng tiền lương và quyền lợi của người lao động.

Tái cấu trúc thị trường lao động và áp lực thích nghi

Không chỉ thay thế việc làm, AI còn đang tái cấu trúc thị trường lao động theo hướng phân hóa rõ rệt: các công việc mang tính lặp lại bị thu hẹp, trong khi nhu cầu đối với lao động có kỹ năng cao tăng lên.

Trao đổi về vấn đề này, ông Đào Việt Anh - đại diện Microsoft Việt Nam cho rằng, câu hỏi “bao giờ đến lượt mình bị thay thế” đang xuất hiện ngày càng nhiều khi AI thâm nhập sâu vào thị trường lao động.

Các lĩnh vực như truyền thông, quản trị hệ thống, lập kế hoạch hay triển khai dự án là những ngành chịu tác động rõ rệt. “Trong năm 2024 và 2025, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty công nghệ, đã tiến hành chuyển đổi mô hình hoạt động và cắt giảm nhân sự khi các công cụ AI có thể đảm nhiệm một phần công việc” - ông Việt Anh cho biết.

Dù vậy, vị chuyên gia này cũng nhận định AI hiện chủ yếu làm thay đổi cách làm việc hơn là thay thế hoàn toàn lao động. Nhiều người đã học cách tận dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ để nâng cao hiệu quả. “Nhiều người đã biết cách sử dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc, thậm chí tạo ra những cơ hội kiếm tiền mới. Điều đáng chú ý là các công cụ AI ngày càng đa dạng và được người dùng đón nhận khá tích cực”.

Tuy nhiên, ông Việt Anh cũng cảnh báo rủi ro đi kèm, đặc biệt liên quan đến độ chính xác của thông tin và khả năng bị dẫn dắt sai lệch nếu người dùng thiếu kỹ năng kiểm chứng. Một số thông tin do AI tạo ra có thể chưa chính xác, thậm chí bị lợi dụng để dẫn dắt người dùng vào những nội dung sai lệch. Những nhóm dễ bị tác động nhất thường là người lớn tuổi hoặc những người ít tiếp xúc với công nghệ.

Khi dữ liệu và thuật toán ngày càng hoàn thiện, nhiều công việc liên quan đến xử lý số liệu, quản trị và lập kế hoạch sẽ tiếp tục bị tự động hóa. Điều quan trọng, theo đại diện Microsoft Việt Nam, người lao động phải chủ động đi trước một bước, liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng mới. Nếu hiểu rõ cách vận hành của AI và biết tận dụng nó như một công cụ hỗ trợ, chúng ta sẽ không rơi vào thế bị động trước sự thay đổi của thị trường lao động.