Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ 2027: Các trường nói gì về tính khả thi?

Ngày 29/7, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì họp với Bộ GDĐT, các bộ, cơ quan liên quan, chuyên gia, nhà khoa học về một số nội dung giáo dục và đào tạo.

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh: Thống nhất giữ ổn định việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT để đánh giá chuẩn hóa đầu ra phổ thông là cần thiết, không được bỏ trống, nguyên tắc không thi sẽ không dạy, không học nhưng phải đổi mới năng lực khảo thí và cơ chế giám sát.

Đặc biệt là hoàn thiện kỹ lưỡng đề án và phương án, lộ trình phù hợp cho tổ chức thi trên máy tính bảo đảm an ninh, an toàn, tin cậy, có giai đoạn thử nghiệm, thí điểm.

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính ra sao: Có khả thi và hạn chế tiêu cực?

Trao đổi với PV Báo Dân Việt, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TP.HCM (HUIT), nếu triển khai kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái khảo thí số đồng bộ, không chỉ phục vụ kỳ thi tốt nghiệp THPT mà còn đáp ứng nhiều kỳ thi chuẩn hóa khác trong tương lai.

Học sinh thi tốt nghiệp THPT ở Hà Nội năm 2026. Ảnh: Tào Nga

ThS Sơn cho hay, trước hết cần hình thành mạng lưới các trung tâm khảo thí cấp quốc gia trên cơ sở tận dụng hạ tầng sẵn có của các trường đại học, cao đẳng và một số trường THPT đáp ứng tiêu chuẩn, thay vì đầu tư mới trên diện rộng. Bộ GDĐT có thể cấp chứng nhận "Điểm thi của Trung tâm khảo thí quốc gia" cho những đơn vị đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về cơ sở vật chất và kỹ thuật.

Yếu tố quyết định thành công của mô hình này là hạ tầng công nghệ. Tại mỗi điểm thi, máy tính của thí sinh chỉ kết nối với mạng LAN nội bộ, không truy cập Internet. Mỗi điểm thi cần có máy chủ cục bộ cùng hệ thống máy chủ dự phòng hoạt động song song nhằm bảo đảm tính liên tục và an toàn của kỳ thi.

Về ngân hàng câu hỏi, cần xây dựng kho dữ liệu gồm hàng trăm nghìn câu hỏi được chuẩn hóa theo lý thuyết khảo thí hiện đại. Mỗi thí sinh sẽ nhận được một đề thi khác nhau nhưng tương đương về độ khó. Sau mỗi kỳ thi, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được sử dụng để phân tích chất lượng từng câu hỏi, từ đó liên tục hoàn thiện ngân hàng đề.

Đối với việc xác thực thí sinh, ông Sơn đề xuất sử dụng căn cước công dân gắn chip kết hợp nhận diện khuôn mặt, đồng thời có thể bổ sung xác thực bằng vân tay. Hệ thống chỉ cho phép mỗi thí sinh đăng nhập một lần để bảo đảm tính bảo mật.

Trong quá trình làm bài, máy tính chỉ được phép chạy phần mềm thi, không mở các ứng dụng khác, đồng thời vô hiệu hóa cổng USB, Bluetooth và Wi-Fi. Bài làm được hệ thống tự động lưu sau mỗi vài giây nhằm hạn chế rủi ro mất dữ liệu.

Sau khi thí sinh nộp bài, hệ thống sẽ tạo mã băm (hash) cho bài làm và thực hiện ký số. Mã băm cùng nhật ký hệ thống được ghi lên một nền tảng blockchain riêng nhằm ngăn chặn mọi hành vi chỉnh sửa dữ liệu. Các môn thi trắc nghiệm được chấm hoàn toàn tự động, còn bài thi tự luận (nếu có) sẽ được chấm trên nền tảng số theo hình thức ẩn danh và chấm độc lập.

Song song với đó, toàn bộ quá trình tổ chức thi được giám sát bằng hệ thống camera tích hợp AI để nhận diện các hành vi bất thường. Nhật ký hệ thống ghi lại mọi thao tác của giám thị và cán bộ kỹ thuật, bảo đảm mọi thay đổi đều có thể truy vết.

Sau khi hoàn tất chấm thi, kết quả được ký số và công bố trực tuyến để thí sinh tra cứu. Đồng thời, hệ thống có thể cấp chứng chỉ điện tử kèm mã QR, tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục đại học xác thực kết quả một cách nhanh chóng.

Về tổ chức thực hiện, ThS Phạm Thái Sơn đề xuất giao các trường đại học đảm nhiệm vai trò chủ tịch hội đồng thi, phụ trách công tác quản trị ngân hàng đề thi và chấm thi. Trong khi đó, các Sở GDĐT tập trung vào việc bảo đảm cơ sở vật chất, điều động giáo viên và tổ chức coi thi tại địa phương.

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sẽ tổ chức thành nhiều ca

Trước đó, GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT, cho biết Bộ đã trình Thủ tướng đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, giai đoạn 2026-2036.

Cụ thể, việc tổ chức thi trên máy theo lộ trình, chỉ áp dụng với những địa phương, điểm thi đáp ứng đầy đủ về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực; không đồng loạt.

Dự kiến, năm 2027, thí sinh ở một số nơi sẽ thi trên máy tính, còn lại vẫn thi trên giấy. Đây được coi là giai đoạn chuyển tiếp. Việc tổ chức bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả.

"Thí sinh thi trên máy tính và thi trên giấy sử dụng chung nội dung đề thi đối với các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả", ông Chương nói.

Bộ cũng tính toán tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính thành nhiều ca thi. Trong trường hợp này, các đề thi không nhất thiết giống hệt nhau nhưng sẽ tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường. Tính tương đương được bảo đảm thông qua ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, thử nghiệm thực tế và các phương pháp khoa học khảo thí thì mới tổ chức nhiều ca, để thí sinh không có lợi thế hoặc bất lợi do dự thi ở một ca cụ thể.

Bộ thử nghiệm thi trên máy từ cuối năm 2024. Hai tháng trước, việc này được mở rộng tại 15 tỉnh, thành phố với hơn 36.000 thí sinh. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định, có thể triển khai trong điều kiện thực tế của Việt Nam.

Mở rộng giao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường Đại học?

TS Trần Đình Lý, Phó hiệu trưởng, Giám đốc phân hiệu Ninh Thuận, Trường Đại học Nông lâm TP.HCM, cho rằng, ở góc độ tuyển sinh, hiện nay vẫn có tỷ lệ rất lớn các trường đại học sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển. Kỳ thi với độ phân hóa phù hợp vừa giúp các trường có nguồn dữ liệu tin cậy, vừa tạo điều kiện để hệ thống xét tuyển chung và quy trình lọc ảo vận hành hiệu quả, giảm đáng kể chi phí và áp lực cho thí sinh cũng như các cơ sở đào tạo.

Theo TS Trần Đình Lý, thay vì tổ chức thêm một kỳ thi riêng, cần tiếp tục hoàn thiện kỳ thi hiện hành theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, đủ lớn, đa dạng và thường xuyên cập nhật, đồng thời hiện đại hóa hệ thống khảo thí. Đây sẽ là giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy của kỳ thi trong thời gian tới.

"Theo tôi, chất lượng tuyển sinh không phụ thuộc bao nhiêu kỳ thi được tổ chức. Điều quan trọng là công cụ đánh giá có đủ độ tin cậy, khả năng phân loại và giá trị dự báo đối với quá trình học tập của học sinh hay không.

Một kỳ thi mới không mặc nhiên tạo ra chất lượng tuyển sinh cao hơn. Muốn bổ sung thêm một kỳ thi, trước hết phải chứng minh kỳ thi đó tạo ra giá trị vượt trội so với hệ thống hiện hành. Kỳ thi đó phải đánh giá chính xác hơn năng lực người học, lựa chọn được thí sinh phù hợp hơn với yêu cầu đào tạo và giúp các trường đại học nâng cao chất lượng đầu vào.

Nếu chưa có những căn cứ khoa học và thực tiễn đủ thuyết phục sẽ khó lý giải việc xã hội phải bỏ thêm nguồn lực để tổ chức thêm một kỳ thi. Cần nhìn nhận rằng, học sinh hiện nay không được đánh giá chỉ qua một bài thi duy nhất. Trong suốt 12 năm học, các em đã trải qua quá trình học tập, kiểm tra và đánh giá thường xuyên. Bên cạnh đó, các trường đại học cũng đang sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh khác nhau để lựa chọn người học phù hợp với đặc thù từng ngành. Mỗi ngành đào tạo có yêu cầu riêng. Vì vậy, việc sử dụng nhiều công cụ đánh giá là cần thiết.

Theo tôi, xu hướng của giáo dục hiện đại không phải tạo ra ngày càng nhiều kỳ thi. Chúng ta cần xây dựng những công cụ đánh giá chính xác hơn, ứng dụng công nghệ nhiều hơn và trao quyền tự chủ có trách nhiệm cho các cơ sở đào tạo. Cải cách giáo dục không nên đo bằng số lượng kỳ thi mà bằng khả năng đánh giá đúng năng lực người học, giảm áp lực không cần thiết và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội", TS Lý cho hay.