Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Chạy đà cho khảo thí số

Học sinh được thử nghiệm câu hỏi thi trên máy tính trong năm 2026. Ảnh minh họa: INT

Đây là bước chuẩn bị quan trọng cho kế hoạch thí điểm từ năm 2027, song cũng đặt ra nhiều yêu cầu về hạ tầng, nhân lực và kỹ năng thích ứng của học sinh.
Yêu cầu đồng bộ hạ tầng, nhân lực

Ông Nguyễn Đức Hồng - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Quang Khải (Triệu Việt Vương, Hưng Yên) cho biết, hiện nay Bộ GD&ĐT tập trung xây dựng đề án thi trên máy tính, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy, tập huấn và nâng cao năng lực đội ngũ khảo thí, ra đề trên phạm vi cả nước. Đồng thời, xây dựng ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa, bảo đảm đủ số lượng; chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, hệ thống phần mềm phục vụ kỳ thi; tổ chức thử nghiệm tại các địa phương đủ điều kiện và bảo đảm an ninh, an toàn ở tất cả các khâu.

Ông Nguyễn Đức Hồng nhìn nhận, triển khai thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không chỉ là thay đổi hình thức tổ chức thi mà còn là bước chuyển mang tính hệ thống của toàn ngành Giáo dục. Đề án có tính khả thi, song đi kèm với nhiều thuận lợi cũng có không ít khó khăn, thách thức.

Thực tế, hình thức thi trên máy tính không hoàn toàn mới khi một số kỳ thi đánh giá năng lực đã áp dụng, cho thấy tính khả thi về mặt kỹ thuật; quá trình chuyển đổi số trong giáo dục, đặc biệt sau giai đoạn dạy học trực tuyến, đã góp phần nâng cao năng lực công nghệ của cả giáo viên và học sinh.

Tuy nhiên, bài toán cơ sở hạ tầng vẫn là “nút thắt” khi các trường không chỉ cần đủ số lượng máy tính mà còn phải bảo đảm hệ thống mạng ổn định, nguồn điện liên tục và các phương án dự phòng. Sự chênh lệch điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng miền cũng đặt ra thách thức trong bảo đảm cơ hội thi tương đương cho mọi thí sinh.

Bên cạnh đó, yêu cầu về kỹ thuật và bảo mật đối với một kỳ thi quốc gia rất cao, đòi hỏi hệ thống phần mềm vận hành ổn định ở quy mô lớn, có khả năng chống gian lận công nghệ cao và bảo vệ dữ liệu tuyệt đối. Điều này buộc các cơ sở giáo dục không chỉ đầu tư thiết bị mà còn phải chuẩn bị nguồn nhân lực chuyên môn đủ năng lực, từ quản trị hệ thống đến cán bộ coi thi.

Dù học sinh hiện nay có khả năng tiếp cận công nghệ tốt, việc làm bài trên máy tính trong một kỳ thi mang tính quyết định vẫn có thể gây áp lực tâm lý, nhất là khi xảy ra các sự cố kỹ thuật như lỗi đăng nhập hay gián đoạn kết nối. Ngoài ra, việc chuyển đổi cũng đòi hỏi điều chỉnh đồng bộ về quy chế thi, ngân hàng câu hỏi, cách thức ra đề và tổ chức thi, bảo đảm hệ thống câu hỏi đủ lớn, có tính phân hóa cao và hạn chế tình trạng học tủ, học lệch.

Thông tin từ ông Võ Văn Bé Hai - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Vĩnh Long, tỉnh hiện có hai địa điểm được sử dụng để tổ chức thi tốt nghiệp THPT thử nghiệm trên máy tính là Trường Đại học Cửu Long và Trường Đại học Trà Vinh, với tổng số khoảng 500 máy tính. Công tác chuẩn bị cơ bản đã hoàn tất.

Tuy nhiên, khó khăn đặt ra là số lượng máy tính còn hạn chế nên số học sinh tham gia ít so với nhu cầu thực tế (toàn tỉnh có gần 35.500 học sinh lớp 12 hệ THPT và GDTX). Hiện, sở GD&ĐT tiếp tục rà soát hệ thống máy tính tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn; mặc dù mỗi cơ sở có ít nhất hai phòng máy vi tính, nhưng cấu hình thiết bị ở một số nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Chia sẻ của thầy Đặng Ngọc Vinh - Tổ trưởng Tổ Tin học, Trường THPT Nguyễn Huệ (Tuy Hòa, Đắk Lắk), để tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, nhà trường đã chủ động chuẩn bị cả về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và đội ngũ nhân sự.

Hiện trường có 558 học sinh lớp 12, với 2 phòng máy gồm 70 máy tính đã được rà soát, bảo trì và nâng cấp nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; đồng thời hệ thống mạng nội bộ, đường truyền Internet, nguồn điện cũng được kiểm tra kỹ lưỡng, cùng với việc bố trí máy dự phòng để xử lý các sự cố phát sinh.

Về nhân sự, nhà trường phân công giáo viên Tin học, nhân viên kỹ thuật tham gia; đồng thời tổ chức tập huấn quy chế thi, hướng dẫn sử dụng phần mềm và cách xử lý các tình huống trong quá trình thi.

“Dù số lượng máy tính còn hạn chế so với tổng số học sinh lớp 12, nhà trường vẫn chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp để tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính nghiêm túc, hiệu quả”, thầy Đặng Ngọc Vinh cho hay.

Từ thực tiễn, thầy Đặng Ngọc Vinh đánh giá việc tổ chức thi trên máy tính có nhiều thuận lợi khi học sinh đã khá quen với sử dụng máy tính, thao tác trên môi trường số và làm bài trắc nghiệm. Đồng thời, hình thức này giúp tiết kiệm thời gian in sao đề thi, rút ngắn khâu chấm thi và hạn chế sai sót trong nhập liệu. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là số lượng máy tính chưa đáp ứng nhu cầu, bên cạnh đó giáo viên và nhân viên kỹ thuật cần được tập huấn sâu hơn về quy trình coi thi.

“Nhìn chung, đây là xu hướng phù hợp và hoàn toàn có thể triển khai nếu có lộ trình hợp lý, tăng cường đầu tư trang thiết bị, tổ chức tập huấn đầy đủ, chuẩn bị tốt các phương án kỹ thuật để bảo đảm kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc, công bằng”, thầy Đặng Ngọc Vinh cho hay.

Học sinh TPHCM làm quen với thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Ảnh minh họa: INT

Giúp học sinh làm chủ cách thức thi mới

Để thích ứng hiệu quả với hình thức thi này, thầy Đặng Ngọc Vinh cho rằng, học sinh cần được trang bị các kỹ năng cần thiết như sử dụng máy tính cơ bản, làm bài thi trên phần mềm, quản lý thời gian, giữ tâm lý tự tin để xử lý tình huống, cũng như duy trì sự tập trung trong phòng thi.

Ở góc độ cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, ông Nguyễn Đức Hồng nhấn mạnh, thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hướng đi phù hợp, khả thi trong dài hạn, song cần triển khai theo lộ trình thận trọng. Theo đó, thí điểm tại các địa phương có điều kiện thuận lợi, đánh giá, rút kinh nghiệm trước khi mở rộng trên toàn quốc. Đồng thời, cần chính sách hỗ trợ với những khu vực còn khó khăn nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, bảo đảm nguyên tắc công bằng - yếu tố cốt lõi của mọi kỳ thi.

Để thích ứng hiệu quả với hình thức thi này, theo ông Nguyễn Đức Hồng, học sinh cần được trang bị kỹ năng toàn diện, không chỉ dừng ở “biết sử dụng máy tính” mà phải tiến tới “làm chủ môi trường thi số”. Bên cạnh các thao tác cơ bản như đăng nhập, chọn đáp án hay nộp bài, học sinh cần làm quen đầy đủ với quy trình làm bài trên máy tính, từ cách đọc đề trên màn hình, sử dụng các chức năng điều hướng, đánh dấu câu hỏi, đến việc kiểm tra và rà soát bài trước khi kết thúc.

Đồng thời, các em phải rèn luyện kỹ năng làm bài trong môi trường số, bao gồm khả năng đọc nhanh, lọc thông tin, xác định trọng tâm câu hỏi và xây dựng chiến lược làm bài hợp lý như ưu tiên câu dễ, phân bổ thời gian hợp lý, tránh sa đà vào những câu hỏi khó.

Kỹ năng quản lý thời gian cũng trở thành yếu tố then chốt, bởi giao diện thi thường hiển thị đồng hồ đếm ngược và trạng thái bài làm. Nếu không có thói quen theo dõi và phân bổ thời gian, học sinh dễ rơi vào tình trạng mất cân đối khi làm bài. Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý cần được chú trọng, bởi thi trên máy tính có thể tạo áp lực do sự mới mẻ và phụ thuộc vào thiết bị. Học sinh cần rèn luyện sự bình tĩnh, tập trung, khả năng xử lý linh hoạt tình huống phát sinh, chủ động phối hợp với cán bộ coi thi khi cần thiết.

Ngoài ra, khi hình thức thi thay đổi, cách ra đề và đánh giá cũng chuyển theo hướng tăng cường tư duy, giảm ghi nhớ máy móc, đòi hỏi học sinh chuyển từ học thụ động sang chủ động, nâng cao năng lực phân tích, vận dụng kiến thức. Thi trên máy tính cũng đi kèm các quy định nghiêm ngặt về bảo mật và chống gian lận, vì vậy thí sinh cần nắm rõ để tránh vi phạm, xây dựng thái độ trung thực trong thi cử.

“Nhìn chung, thi trên máy tính không chỉ yêu cầu kỹ năng công nghệ mà còn đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong cách học, cách làm bài. Nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, đây là cơ hội để học sinh nâng cao năng lực số - một năng lực thiết yếu trong bối cảnh hiện nay”, ông Nguyễn Đức Hồng nêu quan điểm.

GS.TS Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) cho biết, thử nghiệm thi trên máy tính với quy mô rộng được triển khai trong tháng 4 - 5/2026, nhằm đạt nhiều mục tiêu quan trọng. Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục hoàn thiện, trình Chính phủ Đề án thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, đồng thời xây dựng hệ thống văn bản pháp quy liên quan đến việc tổ chức kỳ thi theo hình thức mới này. Sở GD&ĐT cần chủ động tham mưu UBND tỉnh xây dựng chương trình, kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất cho các trường học, không chỉ phục vụ công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính mà còn hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá thường xuyên.