Thi tốt nghiệp THPT 2026: Ổn định cấu trúc đề thi

Học sinh lớp 12 TPHCM trong ngày tựu trường năm học 2025-2026. Ảnh minh họa: INT

Ghi nhận tại các nhà trường cho thấy, việc giữ nguyên cấu trúc đề thi giúp giáo viên, học sinh yên tâm hơn, chủ động xây dựng kế hoạch dạy học, ôn tập theo chuẩn đầu ra của Chương trình GDPT 2018.

Giảm áp lực, tăng tính chủ động

Khẳng định tính hợp lý của việc ổn định cấu trúc đề thi, ông Lê Thành Phương - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Tuy Hòa, Đắk Lắk) cho rằng, điều này giúp học sinh không hoang mang, lo lắng trước sự thay đổi đột ngột, yên tâm vì định hướng đánh giá đã được xác lập từ năm trước.

Các em kế thừa được kinh nghiệm ôn tập của khóa 2025 và tập trung vào việc học chắc kiến thức, rèn luyện kỹ năng thay vì chạy theo các dạng đề dự đoán. Tuy nhiên, ở một góc độ khác, một bộ phận học sinh, đặc biệt những em học lực trung bình, vẫn có tâm lý trông chờ vào đề minh họa như một “khuôn mẫu” để ôn tập. Khi không có đề minh họa cụ thể, các em dễ bị động nếu thiếu sự định hướng từ giáo viên.

Cùng quan điểm, bà Lê Thị Trang - Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Trưng Vương (Vĩnh Long) cho rằng, ổn định cấu trúc, định hướng đề thi tốt nghiệp THPT như 2025 giúp học sinh yên tâm hơn, không hoang mang vì phải thay đổi đột ngột. Đề thi năm 2025 cơ bản đã phản ánh rõ định hướng ra đề theo Chương trình GDPT 2018, đồng thời đủ để học sinh và giáo viên làm căn cứ trong ôn tập, giảng dạy, chuẩn bị cho kỳ thi năm 2026.

Học sinh có thể tham chiếu trực tiếp đề năm 2025 để định hình được yêu cầu cần đạt của từng môn học. Từ đó, các em yên tâm hơn trong quá trình học, ôn tập, giảm tâm lý, giảm áp lực chờ đề minh họa để học “tủ”; buộc phải học chắc kiến thức nền và rèn năng lực, kỹ năng làm bài.

Ngay từ đầu năm học, Trường THCS và THPT Trưng Vương đã chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và ôn tập tốt nghiệp THPT. Theo đó, giáo viên tập trung vào bám sát chuẩn đầu ra của Chương trình GDPT 2018, thay vì dạy theo “form đề”. Công tác kiểm tra, đánh giá được đồng bộ với định hướng thi, giúp học sinh tập trung củng cố kiến thức, kỹ năng cốt lõi theo đúng định hướng của chương trình học.

Quá trình học tập, ôn luyện, học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản, đồng thời chú ý vận dụng kiến thức vào thực tế. Dựa vào cấu trúc, định dạng, đề thi tốt nghiệp THPT 2025, giáo viên nhà trường có định hướng xây dựng đề kiểm tra, đánh giá, cho học sinh tiếp cận trong suốt quá trình học, ôn luyện, làm quen với cấu trúc đề thi.

Với nhà trường, ông Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng Trường THPT Mường Chiềng (Phú Thọ) cho biết, khi đề thi tốt nghiệp THPT giữ ổn định, nhà trường, giáo viên không phải chờ đợi “động thái” mới mà có thể bắt tay ngay vào xây dựng và triển khai kế hoạch ôn thi, ma trận đề kiểm tra bám sát thực tế.

Thầy cô có điều kiện tập trung vào phát triển năng lực học sinh, tránh tình trạng dạy học, ôn thi chạy theo đề thi minh họa. Các nhà trường có thể tận dụng kho tài liệu tin cậy từ năm trước, bao gồm đề thi chính thức năm 2025, đề thi minh họa và đề thi thử của các sở GD&ĐT, các trường uy tín trong công tác ôn tập.

Mặt khác, việc này đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều công sức hơn trong phân tích ma trận, chuẩn đầu ra và xây dựng ngân hàng câu hỏi sát định hướng. Công tác tư vấn cho học sinh cần được tăng cường, nhất là với học sinh cuối cấp ở khu vực còn nhiều khó khăn như Trường THPT Mường Chiềng.

Giờ học tại Trường THPT Nguyễn Huệ (phường Tuy Hòa, Đắk Lắk). Ảnh: NTCC

Chắc kiến thức nền, tăng vận dụng thực tiễn

Lưu ý trong dạy học, kiểm tra và đánh giá để học sinh đáp ứng tốt Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, ông Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh việc dạy chắc kiến thức cơ sở, nền tảng, giúp học sinh nắm vững khái niệm, quy luật, công thức cốt lõi, vì đây là “điểm tựa” để giải quyết các câu hỏi vận dụng. Lồng ghép các ví dụ từ đời sống, sản xuất, văn hóa địa phương vào bài giảng.

Đặc biệt đối với học sinh miền núi, giáo viên cần đóng vai trò là “người chuyển ngữ”, đơn giản hóa các tình huống phức tạp thành ví dụ gần gũi nhưng vẫn đảm bảo tính khoa học. Kỹ năng đọc - hiểu ngữ liệu dài, phân tích bảng biểu, sơ đồ và trích xuất dữ liệu để giải quyết vấn đề cũng là kỹ năng quan trọng thầy cô cần tập trung rèn luyện cho học trò. Mục tiêu, học sinh trung bình nắm chắc 70% điểm số ở mức nhận biết và thông hiểu; học sinh khá giỏi tăng cường luyện tập 30% mức vận dụng cao để bứt phá.

Trong xây dựng đề kiểm tra, cần bảo đảm đúng tỷ lệ, không “dễ hóa” các bài kiểm tra thường xuyên, nhưng cũng không dồn quá nhiều câu khó vào bài cuối kỳ, gây sốc tâm lý. Đề áp dụng triệt để 3 dạng thức: Trắc nghiệm nhiều lựa chọn, trắc nghiệm đúng/sai, trắc nghiệm trả lời ngắn. Tăng cường các câu hỏi yêu cầu giải thích hiện tượng, xử lý tình huống thực tế; giảm bớt các câu hỏi nặng về tính toán đơn thuần.

“Nhà trường tổ chức ôn thi theo chuyên đề và mức độ tư duy; tổ chức lớp ôn thi phù hợp, sát với trình độ, năng lực của học sinh ở từng bộ môn; luyện đề có chọn lọc, chú trọng kỹ năng làm bài như phân bổ thời gian, nhận diện mức độ câu hỏi, tránh mất điểm ở những câu dễ”, ông Nguyễn Văn Minh cho hay.

Với tỷ lệ mức độ tư duy 4:3:3 (40% nhận biết - 30% thông hiểu - 30% vận dụng), áp lực đặt lên vai cả thầy và trò Trường THCS và THPT Trưng Vương là không hề nhỏ. Cho biết điều này, bà Lê Thị Trang chia sẻ một số kinh nghiệm trong dạy học, kiểm tra, đánh giá để học sinh đáp ứng tốt Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 mà thầy cô giáo của trường đã thực hiện như sau:

Đối với 40% nhận biết và 30% thông hiểu, giáo viên dạy học sinh nắm chắc kiến thức nền (khái niệm, quy luật, bản chất); chú trọng giúp học sinh nắm vững kiến thức cốt lõi, hiểu bản chất vấn đề. Thầy cô mạnh dạn thay đổi phương pháp, từ “học thuộc” sang “làm được”; giảm lối dạy ghi nhớ máy móc, tăng phân tích tình huống thực tiễn.

Để đáp ứng 30% câu hỏi vận dụng và các tình huống thực tiễn (đây là nội dung học sinh nhà trường rất khó tiếp cận, dễ mất điểm), giáo viên cần thường xuyên liên hệ thực tế đời sống, sản xuất, xã hội và cách giải quyết vấn đề từ mức độ đơn giản. Tăng cường các hoạt động dạy học phát triển năng lực, như phân tích, liên hệ, giải quyết tình huống thực, lồng ghép các câu hỏi, bài tập gắn với thực tế đời sống, sản xuất, xã hội, phù hợp với từng môn học và từng nhóm đối tượng học sinh. Đặc biệt, thầy cô cố gắng sau mỗi bài học nên có câu hỏi mức hiểu - vận dụng và ít nhất một tình huống gắn thực tiễn địa phương hoặc đời sống học sinh.

Trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ, bà Lê Thị Trang lưu ý, ngoài bám sát văn bản chỉ đạo của Sở GD&ĐT, nhà trường còn chỉ đạo các tổ chuyên môn bám ma trận 4:3:3; không dồn vận dụng cao vào cuối đề đánh đố học sinh. Với câu hỏi vận dụng cần có ngôn ngữ rõ ràng, bối cảnh quen thuộc, không yêu cầu mẹo lạ. Tăng dần tỷ lệ câu hỏi vận dụng trong kiểm tra 15 phút, kiểm tra giữa kỳ và cuối kỳ. Nếu kiểm tra thường xuyên, định kỳ trong năm chỉ toàn nhận biết, thông hiểu, học sinh sẽ “đuối” khi tiếp cận đề thi tốt nghiệp THPT.

“Bộ GD&ĐT không công bố đề minh họa Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là cơ hội để các trường THPT tập trung nâng cao chất lượng dạy học thực chất. Điều này không đồng nghĩa với việc đề thi sẽ khó hơn, mà quan trọng là hiểu đúng định hướng và cách ra đề. Do đó, nhà trường cần tăng cường chủ động chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; định hướng đúng cho giáo viên, học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu của kỳ thi và mục tiêu phát triển năng lực người học theo Chương trình GDPT 2018”, cô Lê Thị Trang cho biết.