Thi lớp 10 chỉ còn 2 môn: Áp lực có thực sự giảm?

Thí sinh tham dự kỳ thi vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027 tại Hà Nội. Ảnh: H.Anh

Bỏ một môn thi, học sinh có thực sự nhẹ gánh?

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đang lấy ý kiến Sở GDĐT Hà Nội, Hải Phòng và TPHCM về dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Điểm đáng chú ý là nếu địa phương tổ chức thi tuyển vào THPT công lập, thí sinh sẽ chỉ thi hai môn Toán và Ngữ văn. Thời gian làm bài dự kiến 120 phút đối với Ngữ văn và 90-120 phút đối với Toán.

Nếu được giữ nguyên, đây sẽ là thay đổi đáng kể so với quy định hiện hành. Theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT, kỳ thi vào lớp 10 gồm Ngữ văn, Toán và một môn thi/bài thi thứ ba do địa phương lựa chọn. Trong thực tế tuyển sinh năm 2026, phần lớn địa phương chọn Ngoại ngữ, chủ yếu là tiếng Anh, làm môn thứ ba. Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Nghệ An, Ninh Bình… đều tổ chức thi Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ; chỉ một số địa phương lựa chọn phương án khác hoặc xét tuyển.

Từ góc độ giảm tải, ThS Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, TPHCM cho rằng, việc giảm môn thi có thể đem lại lợi ích cho học sinh, bởi các em có thêm thời gian nghỉ ngơi, rèn luyện thể chất và phát triển những năng lực khác. Tuy nhiên, theo ông, giảm số môn thi không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu học tập. Nếu chỉ tập trung vào những môn được sử dụng để tuyển sinh, nguy cơ học lệch vẫn có thể xuất hiện.

Ở chiều ngược lại, cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chương Dương, Hà Nội cho rằng, Ngoại ngữ là môn có vai trò nhất định trong kỳ thi hiện nay. Việc có thêm một môn thi giúp học sinh có cơ hội phát huy thế mạnh, đồng thời phân tán phần nào sức nặng của kết quả tuyển sinh thay vì dồn toàn bộ vào Toán và Ngữ văn.

Tuy nhiên, vấn đề với Ngoại ngữ không chỉ nằm ở chuyện giữ hay bỏ môn thi. Nếu tiếng Anh tiếp tục là môn cạnh tranh trong tuyển sinh, những học sinh có điều kiện học tập tốt, được tiếp cận trung tâm ngoại ngữ hoặc môi trường giao tiếp từ sớm có thể có lợi thế hơn. Trong khi đó, sự chênh lệch điều kiện học tiếng Anh giữa các khu vực vẫn là thực tế cần tính đến.

Bởi vậy, phương án hai môn có thể giúp giảm một tầng áp lực, nhưng chưa chắc giải quyết được toàn bộ sức nóng của kỳ thi. Nguyên nhân nằm ở một câu hỏi đơn giản hơn: sau kỳ thi, học sinh sẽ đi đâu nếu số chỗ học công lập vẫn có hạn?

Gốc rễ áp lực vẫn là bài toán trường lớp

Đây là vấn đề được nhiều chuyên gia và cơ quan báo chí đặt ra khi bàn về tuyển sinh lớp 10. Trong những năm qua, tại các đô thị lớn, số học sinh hoàn thành THCS có xu hướng tăng trong khi khả năng đáp ứng của hệ thống trường THPT công lập chưa theo kịp.

Tại Hà Nội, dù thành phố liên tục xây dựng, đưa thêm trường mới vào sử dụng và tăng chỉ tiêu, sức ép tuyển sinh vẫn lớn tại nhiều khu vực. Năm học 2026 - 2027, thành phố đưa vào sử dụng thêm bốn trường THPT công lập, bổ sung khoảng 150 phòng học, nhưng việc tăng chỗ học vẫn cần tiếp tục ở những địa bàn có nhu cầu cao.

Từ thực tế này, có thể thấy số môn thi không quyết định hoàn toàn mức độ cạnh tranh. Nếu một địa phương có 100.000 học sinh nhưng chỉ có 70.000 chỗ học THPT công lập, thì việc thi ba môn hay hai môn chỉ thay đổi cách thức lựa chọn 70.000 học sinh đó; nó không làm 30.000 chỗ còn thiếu xuất hiện thêm.

Đây cũng là vấn đề được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc tiếp xúc cử tri ở Hà Nội hồi tháng 5/2026. Theo ông, việc kỳ thi lớp 10 trở nên căng thẳng một phần bắt nguồn từ thực tế không đủ trường, không đủ thầy, dẫn đến việc thi tuyển trở thành một cách để sàng lọc học sinh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng khi đủ trường, đủ lớp sẽ giải quyết được nhiều bất cập và giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh.

Quan điểm này cũng được phản ánh trong các phân tích về tuyển sinh lớp 10 gần đây: áp lực không chỉ đến từ đề thi khó hay số lượng môn thi, mà trước hết xuất phát từ khoảng cách giữa nhu cầu học tập và khả năng đáp ứng của hệ thống. Khi số trường công lập không theo kịp tốc độ tăng dân số học sinh là một trong những nguyên nhân khiến cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Vì thế, nếu mục tiêu là thực sự giảm áp lực cho học sinh, việc giảm từ ba xuống hai môn có thể là giải pháp trước mắt, nhưng chưa đủ. Bài toán dài hạn vẫn là tăng khả năng tiếp nhận của hệ thống giáo dục phổ thông, đặc biệt tại các khu vực đô thị có tốc độ tăng dân số cơ học và số học sinh lớn.