Thể thao Việt Nam hoành tráng ở SEA Games, nhưng vì sao lép vế trước láng giềng ở ASIAD 2026?

Thể thao Việt Nam vì sao lép vế trước láng giềng khi bước ra sân chơi ASIAD?

ASIAD 2026 đã diễn ra được quá nửa chặng đường, Đoàn thể thao Việt Nam đang đứng thứ 9 trên bảng tổng sắp (2 HCV, 1 HCB, 17 HCĐ). Nhưng điều làm cho người hâm mộ thể thao Việt Nam rất không hài lòng, đó là so với các quốc gia trong khu vực ASEAN, chúng ta đang đứng thứ 6, xếp dưới nhiều quốc gia mà trong các kỳ Đại hội thể thao của khu vực SEA Games, chúng ta luôn có thành tích tốt hơn họ.

Thực ra điều này không mới, nó đã diễn ra nhiều năm nay. Ở vài kỳ SEA Games trước, Việt Nam luôn nằm trong top đầu các quốc gia có nhiều huy chương nhất Đông Nam Á, nhưng cứ ra khỏi khu vực, tham dự vào ASIAD, Olympic hay các giải vô địch Châu Á, Vô địch thế giới, Việt Nam lại luôn đuối hơn các láng giềng trong khu vực, các nước mà chúng ta luôn vượt trội về thành tích, về số huy chương ở SEA Games. Các chuyên gia, các nhà quản lý thể thao, báo chí và người hâm mộ từ lâu đã biết, và lên tiếng rất nhiều về bất cập này của ngành thể thao nước nhà.

Bảng xếp hạng huy chương các nước Đông Nam Á tại ASIAD 2026 tín đến 8h30 ngày 29/9.

Vậy tại sao, bất chấp những nhận thức và tiếng nói đó, ở ASIAD 2026 này, chúng ta vẫn đứng thứ 6 so với những láng giềng khu vực?

Đến lúc này, nếu chỉ nhìn vào thứ tự xếp hạng toàn đoàn, chúng ta có cảm giác rằng ngành thể thao đang bỏ ngoài tai những đòi hỏi phải cải tổ chiến lược phát triển thể thao nước nhà, hoặc ít ra, các nỗ lực điều chỉnh chiến lược đó chưa mang lại điều gì để cải thiện thành tích cho Thể Thao Việt nam ở các đấu trường như ASIAD hay Olympic.

Nhưng thực ra, nếu nhìn vào thành tích chung toàn đoàn hiện tại, chúng ta sẽ thấy bức tranh khác đi. Lấy số liệu tính cho đến ngày 26/9/2026 để phân tích, đoàn Việt Nam đứng thứ 6 trong khu vực, nhưng chúng ta có tổng số huy chương là 19, chỉ sau Thái Lan 29 huy chương và Indonesia 27 huy chương. Đoàn Việt Nam xếp dưới Malaysia 18 huy chương, Philippines 15 huy chương và Singapore 10 hương chỉ vì ít hơn họ số HCV hoặc HCB.

Vì Đại hội vẫn tiếp diễn, nên chúng ta sẽ không thể so sánh đối chiếu với kỳ ASIAD 2022, khi thể thao Việt Nam cũng đứng thứ 6 trong khu vực, nhưng số liệu tổng số huy chương của đoàn Việt Nam kỳ này so với các nước trong khu vực ở giai đoạn này của Đại hội cũng là tín hiệu tích cực.

Vậy tín hiện tích cực hơn đó có phải là do ngẫu nhiên?

Để thấy rõ điều này, chúng ta sẽ xem lại thành tích, số lượng, “chất lượng” huy chương của đoàn thể thao Việt Nam trong các kỳ Sea Games gần đây nhất. Chúng ta thống nhất hiểu khái niệm “chất lượng” huy chương là chỉ các huy chương thuộc nhóm các bộ môn Olympic.

SEA Games 31 tổ chức ở Việt Nam năm 2022, Việt Nam giành 205 HCV, trong đó HCV của các môn Olympic chỉ chiếm 58%. SEA Games 32 ở Campuchia, Việt Nam giành 136 HCV, và 74 HCV của các môn Olympic năm đó chỉ chiếm 54%. Trong khi đó, Sea Games 33 tổ chức ở Thái Lan năm 2025, Việt Nam chỉ giành 87 HCV. Chỉ thua chủ nhà Thái Lan 233 HCV và Indonesia 91 HCV. Nhưng điều đáng nói, điều phản ánh sự thay đổi về chiến lược của thể thao Việt Nam nằm ở chỗ, trong 87 HCV của Việt Nam, có 59 HCV đến từ các môn thuộc chương trình Olympic 2028, tương đương khoảng gần 70%. Nếu cộng thêm 7 HCV của Karate và Cầu mây, là hai môn trọng điểm cho Asian Games, nhóm Olympic và ASIAD đóng góp 66/87 HCV, tương đương 76,7%.

Chúng ta có thể thấy sự thay đổi “chất lượng” huy chương của SEA Games 2025 là biểu hiện của sự điều chỉnh chiến lược phát triển thể thao thành tích cao của Việt Nam. Mặt khác, khi điều chỉnh, thay đổi chiến lược ở mọi lĩnh vực luôn cần có một khoảng thời gian nhất định để sự thay đổi đó phát huy hiệu quả, với thể thao cũng vậy. Hiệu quả của một chiến lược mới đôi khi chỉ có thể nhận ra sau một hay vài thế hệ vận động viên.

Với sự phân tích các kết quả cụ thể ở SEA Games 2025 và ASIAD 2026 và so sánh với các SEA Games trước đây như trên, chúng ta có thể nhận thấy được phần nào hiệu quả ban đầu của sự xoay trục trong chiến lược phát triển thể thao thành tích cao của ngành thể thao Việt Nam, thể hiện ở sự tập trung hơn vào các môn chương trình Olympic và ASIAD.

Tất nhiên, với người hâm mộ thể thao, chỉ chừng đó là chưa đủ, chưa tương xứng với vị thế của Việt Nam trong khu vực. Sau khi nghị định mới về chế độ đãi ngộ với HLV và VĐV ra đời đã giúp giải bài toán về tinh thần luyện tập và thi đấu của các VĐV, thì phân phối nguồn lực, sự đồng bộ trong hệ thống đào tạo vận động viên trẻ, bề dày lực lượng vận động viên kế cận, các vấn đề về y học thể thao, dinh dưỡng vận động viên... là những bài toán chiến lược vẫn chưa có lời giải. Và đó là những thứ đang níu chân thể thao Việt Nam.