Thảm họa đáng sợ đang đẩy chính phủ Israel đến bờ vực sụp đổ

Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Ảnh Arabnews

Chính phủ của Thủ tướng Netanyahu rạn nứt nghiêm trọng

Liên minh cầm quyền của Israel đã đệ trình đề xuất tổ chức bầu cử sớm sau khi mâu thuẫn với các đồng minh trong chính phủ ngày càng leo thang quanh vấn đề nghĩa vụ quân sự đối với cộng đồng Do Thái ultra-Orthodox (Haredi).

Nếu cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội Israel (Knesset) được thông qua vào tuần tới như dự đoán, Israel sẽ tổ chức tổng tuyển cử trong vòng 90 ngày, nhiều khả năng vào tuần thứ ba của tháng 8 - chỉ khoảng hai tháng trước khi nhiệm kỳ hiện tại của chính phủ kết thúc vào ngày 27/10.

Các đảng ultra-Orthodox vốn là trụ cột quan trọng của liên minh cánh hữu được thành lập năm 2022. Trong nhiều năm qua, họ luôn coi việc miễn nghĩa vụ quân sự cho các tín đồ của mình là ưu tiên chính trị hàng đầu.

Khủng hoảng trong chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu bắt đầu từ tháng 7/2025, khi hai đảng ultra-Orthodox là Shas và United Torah Judaism (UTJ) tuyên bố rút sự ủng hộ khỏi liên minh nếu không có đạo luật miễn nhập ngũ cho cộng đồng Haredi.

Dù vẫn bỏ phiếu ủng hộ chính phủ trong nhiều vấn đề quan trọng tại Knesset, một phe trong UTJ do đảng Degel Hatorah lãnh đạo nay đã yêu cầu giải tán chính phủ. Lãnh tụ tinh thần của phe này, Giáo sĩ Dov Lando, tuyên bố ông đã hoàn toàn mất niềm tin vào ông Netanyahu.

“Từ bây giờ, chúng tôi sẽ chỉ làm điều có lợi cho cộng đồng Haredi và thế giới yeshiva (trường tôn giáo). Chúng ta phải thúc đẩy giải tán Knesset càng sớm càng tốt. Khái niệm ‘khối liên minh’ giờ không còn ý nghĩa với chúng tôi nữa”, giáo sĩ nói với các nghị sĩ của UTJ.

Quân đội Israel thiếu quân nghiêm trọng, muốn chấm dứt đặc quyền của người Haredi

Theo quy định tồn tại từ khi Israel thành lập năm 1948, nam giới ultra-Orthodox theo học tôn giáo toàn thời gian được miễn nghĩa vụ quân sự.

Tuy nhiên, chính sách này đã nhiều lần bị Tòa án Tối cao Israel coi là bất hợp pháp. Từ năm 1998 tới nay, hàng loạt biện pháp trì hoãn tuyển quân đối với người Haredi liên tục bị tòa bác bỏ.

Khi dân số ultra-Orthodox ngày càng tăng, đồng thời quân đội Israel phải mở rộng các chiến dịch quân sự tại Gaza, Lebanon, Iran và Syria, áp lực yêu cầu cộng đồng này tham gia quân đội cũng gia tăng mạnh mẽ.

Năm 2024, Tòa án Tối cao Israel tiếp tục ra phán quyết buộc chính phủ phải phá vỡ bế tắc và bắt đầu tuyển quân người Haredi.

Quân đội Israel sau đó đã gửi khoảng 24.000 giấy gọi nhập ngũ cho cộng đồng ultra-Orthodox, nhưng chỉ khoảng 1.200 người chấp hành.

Phần lớn người Haredi cho rằng việc nghiên cứu Torah là “xương sống tinh thần” của Israel, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang tham chiến trên nhiều mặt trận.

Tuy nhiên, đa số người Israel không đồng tình với quan điểm này. Các cuộc khảo sát cho thấy khoảng 80% người dân Israel ủng hộ việc buộc người Haredi nhập ngũ hoặc áp đặt các biện pháp trừng phạt với những người từ chối nghĩa vụ.

Một khảo sát của Viện Dân chủ Israel năm ngoái cho thấy tới 85% người Israel muốn cắt hỗ trợ nhà nước đối với các sinh viên tôn giáo và gia đình họ nếu từ chối phục vụ quân đội.

Các lãnh đạo đối lập như Yair Lapid và Naftali Bennett cũng nhiều lần chỉ trích chính sách miễn nghĩa vụ này, cam kết sẽ chấm dứt các ưu đãi dành cho giới ultra-Orthodox nếu họ tiếp tục né tránh nghĩa vụ quốc gia.

Tướng lĩnh Israel cảnh báo quân đội “kiệt sức” vì chiến tranh kéo dài

Sau các chiến dịch quân sự kéo dài tại Gaza, Lebanon cùng những căng thẳng với Iran và Syria, quân đội Israel đang đối mặt tình trạng thiếu hụt binh sĩ nghiêm trọng.

Phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của Knesset hôm Chủ nhật, Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, Trung tướng Eyal Zamir, cảnh báo rằng gánh nặng hiện tại đối với lực lượng chính quy và quân dự bị đã vượt quá khả năng chịu đựng.

“Tôi không xử lý các vấn đề chính trị hay lập pháp”, ông Zamir nói với các nghị sĩ.

“Tôi đang xử lý một cuộc chiến đa mặt trận và nhiệm vụ đánh bại kẻ thù. Để tiếp tục làm điều đó, Lực lượng Phòng vệ Israel cần thêm binh sĩ ngay lập tức", ông nói thêm.

Ông nhấn mạnh việc tuyển quân cộng đồng Haredi hiện không chỉ là vấn đề “chia sẻ gánh nặng” hay “bình đẳng xã hội”, mà đã trở thành “nhu cầu sống còn” đối với quân đội Israel.

Theo giới quan sát, nếu liên minh của ông Netanyahu sụp đổ vì tranh cãi tuyển quân, Israel có thể bước vào một cuộc bầu cử đầy biến động trong bối cảnh chiến sự khu vực vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.