Rút ngắn thời gian học đại học: 'Rộng cửa' nhưng không đánh đổi chất lượng

Một tiết học tại Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: HCMUSSH.

Nhiều chuyên gia đánh giá đây là chủ trương phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại, song việc triển khai cần gắn liền với yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo.

Mở rộng cơ hội rút ngắn thời gian đào tạo

Bộ GD&ĐT đang xây dựng và lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học. Theo dự thảo này, sinh viên theo học các chương trình đào tạo tài năng hoặc đạt điểm trung bình tích lũy (GPA) loại giỏi có thể được rút ngắn thời gian đào tạo, với điều kiện không tốt nghiệp sớm hơn 1/2 thời gian chuẩn của chương trình.

Theo Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân, thời gian đào tạo trình độ đại học hiện được quy định từ 3 - 5 năm học tập trung. Như vậy, nhóm sinh viên xuất sắc này có thể tốt nghiệp sớm nhất sau 1,5 năm đối với chương trình 3 năm và 2,5 năm đối với chương trình 5 năm.

Đối với sinh viên nói chung, Bộ GD&ĐT đề xuất thời gian tối thiểu để hoàn thành chương trình không ít hơn 2/3 thời gian đào tạo chuẩn và tối đa không quá 2,5 lần thời gian chuẩn. Theo đó, sinh viên có thể tốt nghiệp sớm nhất trong khoảng 2 - 3,3 năm hoặc kéo dài từ 7,5 - 12,5 năm tùy theo thiết kế thời gian đào tạo của từng chương trình.

Trước đây, Thông tư do Bộ GD&ĐT ban hành năm 2021 chỉ quy định thời gian tối đa hoàn thành chương trình không vượt quá 2 lần thời gian chuẩn và chưa quy định mức tối thiểu.

Sinh viên Trường Đại học Tài chính - Marketing. Ảnh: L.Nam.

Khả thi nếu người học được tích lũy tín chỉ từ sớm

Các chuyên gia nhìn nhận rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục đại học không phải là đào tạo nhanh nhất mà là đào tạo hiệu quả nhất. Việc tốt nghiệp sớm chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cũng như khả năng thích ứng với thị trường lao động trong bối cảnh mới.

TS Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Công nghiệp TPHCM cho rằng, quãng thời gian 3,5 - 4 năm học đại học là cần thiết bởi việc học không chỉ nhằm hoàn thành các tín chỉ mà còn giúp sinh viên có thời gian nghiên cứu, chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng thực tiễn.

Ông Nhân nhận định việc dồn ép chương trình có thể khiến người học mất đi cơ hội rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng mềm cũng như tích lũy trải nghiệm xã hội . Vì vậy, giáo dục đại học cần một lộ trình phù hợp để người học phát triển toàn diện.

Theo ông, thực tế hiện nay việc rút ngắn thời gian đào tạo thường chỉ dừng ở mức 3,5 năm hoặc nhiều nhất khoảng 3 năm. Thời gian hoàn thành chương trình trong 2 - 2,5 năm là rất hiếm gặp.

Dù vậy, TS Nguyễn Trung Nhân vẫn đồng tình với chủ trương dành cho nhóm sinh viên giỏi, xuất sắc trong trường hợp các em được tích lũy trước một số tín chỉ đại học ngay từ cấp THPT.

Thí sinh dự thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức, tại Trường Đại học Công nghiệp TPHCM. Ảnh: IUH.

Điều kiện mà TS Nguyễn Trung Nhân nhắc đến, trên thực tế đã được một số cơ sở giáo dục đại học triển khai.

Gần đây, Đại học Quốc gia TPHCM dự kiến công nhận tín chỉ cho học sinh học trước một số học phần đại học. Học sinh có thể tham gia các học phần thông qua nền tảng trực tuyến MOOC của Đại học Quốc gia TPHCM hoặc các chương trình do cơ sở đào tạo tổ chức. Kết quả học tập sẽ được xem xét công nhận tín chỉ khi học sinh trúng tuyển vào trường thành viên.

Trước đó, khoảng 600 học sinh Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TPHCM) đã đăng ký học trước các môn như Đại số tuyến tính, Hóa đại cương, Kiến trúc máy tính và Vật lý 1. Sau khi hoàn thành và vượt qua kỳ kiểm tra trực tiếp, các em được công nhận tín chỉ, qua đó có thể rút ngắn thời gian học tập nếu trúng tuyển vào các trường thành viên của Đại học Quốc gia TPHCM.

ThS Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM cũng đánh giá dự thảo hoàn toàn khả thi nếu học sinh được tạo điều kiện học trước tín chỉ đại học.

Theo ông, rút ngắn thời gian đào tạo không đồng nghĩa với học ít đi mà là tạo cơ hội để những người học có năng lực, có kế hoạch học tập rõ ràng tiến xa hơn trên con đường học tập và nghiên cứu khoa học.

Không đánh đổi chất lượng đào tạo

Từ góc độ đào tạo, nhiều giảng viên cho rằng quy định rút ngắn thời gian hoàn thành chương trình cần được áp dụng linh hoạt theo từng nhóm ngành. Một số ngành đặc thù như khoa học sức khỏe hoặc các ngành kỹ thuật, công nghệ với khối lượng kiến thức lớn có thể gặp nhiều khó khăn khi triển khai.

Học sinh tham gia khóa hè "Em là kỹ sư Điện - Điện tử tương lai" tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) tháng 6/2026. Ảnh: HCMUT.

PGS.TS Nguyễn Đình Quân - Trưởng Phòng Thí nghiệm Nhiên liệu Sinh học & Biomass, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) cho biết sinh viên khối ngành kỹ thuật phải hoàn thành khối lượng kiến thức rất lớn, trong đó nhiều môn chuyên ngành chỉ được học sau khi hoàn tất các học phần cơ sở ngành. Bên cạnh đó, hơn một năm trong chương trình đào tạo 4 năm thường dành cho các môn đại cương, kỹ năng và cơ sở ngành.

Theo ông Quân, việc học vượt tiến độ còn phụ thuộc lớn vào kế hoạch mở lớp. Nếu học phần không được tổ chức sớm hoặc lệch học kỳ chung, số lượng sinh viên đăng ký ít sẽ gây khó khăn cho việc mở lớp, khiến sinh viên dù muốn học nhanh cũng không có điều kiện thực hiện.

Tuy nhiên, ông vẫn đánh giá đề xuất của Bộ GD&ĐT là khả thi đối với khối ngành kỹ thuật trong điều kiện đào tạo theo hệ thống tín chỉ. Khi thông tư được ban hành, các trường đại học và sinh viên sẽ có hành lang pháp lý để chủ động xây dựng lộ trình học tập phù hợp, miễn là vẫn bảo đảm chất lượng đào tạo và không ảnh hưởng đến kế hoạch tổ chức giảng dạy chung.

“Tôi cho rằng các trường đại học như Trường Đại học Bách khoa sẽ nghiên cứu những phương án phù hợp nhất để sinh viên được trang bị tối ưu kiến thức ngành học của mình”, ông Quân chia sẻ.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc rút ngắn thời gian học không đồng nghĩa với việc cắt giảm khối lượng kiến thức hay hạ thấp chuẩn đầu ra.

Sinh viên vẫn phải hoàn thành đầy đủ số tín chỉ, đáp ứng các học phần tiên quyết, chuẩn ngoại ngữ, tin học và các điều kiện tốt nghiệp theo quy định riêng của từng trường.

Học sinh THPT trải nghiệm môi trường học tập tại Trường Đại học Văn Lang. Ảnh: T.My.

Theo ThS Phạm Thái Sơn, xu hướng này hoàn toàn phù hợp với mô hình giáo dục hiện đại, trong đó người học được cá nhân hóa lộ trình học tập, tích lũy tín chỉ từ sớm và chủ động định hướng nghề nghiệp ngay từ bậc phổ thông.

Nếu được triển khai rộng rãi, học sinh có thể vừa hoàn thành chương trình THPT vừa tích lũy một số học phần đại học để rút ngắn thời gian đào tạo sau này. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để các trường phát triển các chương trình “Học kỳ dự bị đại học” hoặc các học phần dành cho học sinh THPT có năng lực nổi trội.

Điều quan trọng nhất, theo ông Sơn, vẫn là bảo đảm chất lượng đào tạo, chuẩn đầu ra và năng lực thực hành nghề nghiệp của người học sau khi tốt nghiệp đại học.

Dự thảo mới cũng bổ sung, điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng liên quan đến sinh viên tạm nghỉ học, thôi học, chuyển ngành, chuyển địa điểm đào tạo, chuyển hình thức học tập hay học đồng thời hai chương trình.