Phương thức xét tuyển học bạ năm 2026: Các trường 'siết' đầu vào

Học sinh THPT tìm hiểu thông tin tại Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM. Ảnh: UEF

Xu hướng này không nhằm phủ nhận giá trị của học bạ, mà được xem là bước điều chỉnh cần thiết để các trường đại học quay về đúng vai trò đào tạo hàn lâm, nghiên cứu và phát triển tri thức ở trình độ cao; đồng thời tạo tác động lan tỏa đến toàn bộ hệ thống giáo dục sau THPT, trong đó có khối cao đẳng.

Đề cao tiêu chí xét tuyển tổng hợp

Mới đây, Trường Đại học Văn Lang đã công bố phương án tuyển sinh đại học chính quy năm 2026 với nhiều điểm mới. Bên cạnh các phương thức tuyển sinh truyền thống, lần đầu tiên nhà trường bổ sung phương thức xét tuyển hồ sơ năng lực, nhằm đánh giá thí sinh theo hướng toàn diện hơn.

Theo công bố, xét tuyển hồ sơ năng lực được xây dựng dựa trên ba thành phần cốt lõi: Quá trình học tập ở bậc THPT (lớp 10, 11, 12); bài đánh giá cá nhân theo định hướng ngành học và tầm nhìn nghề nghiệp; cùng năng lực ngoại ngữ - khả năng hội nhập. Các cấu phần này được phân bổ tỷ trọng rõ ràng, trong đó học bạ THPT chiếm 60%, bài đánh giá cá nhân chiếm 30% và năng lực ngoại ngữ chiếm 10%.

Trong phương thức này, học bạ phản ánh quá trình học tập bền bỉ suốt ba năm THPT; bài đánh giá cá nhân được thiết kế để xác định mức độ tương thích của thí sinh với ngành học, dựa trên các khảo sát độc lập đã được kiểm chứng quốc tế; còn năng lực ngoại ngữ, thông qua chứng chỉ hoặc điểm học tập THPT, cho thấy mức độ sẵn sàng học tập trong môi trường hội nhập.

Theo đại diện Trường Đại học Văn Lang, phương thức mới được xây dựng trên tinh thần của Chương trình GDPT 2018 - chương trình đặt trọng tâm phát triển phẩm chất và năng lực người học, khuyến khích vận dụng kiến thức vào thực tiễn và định hướng nghề nghiệp sớm.

Từ góc độ đó, xét tuyển hồ sơ năng lực được xem như một “nhịp cầu chuyển tiếp” từ bậc phổ thông lên đại học, cho phép đánh giá thí sinh một cách đa chiều, thay vì chỉ dựa vào kết quả tại một thời điểm nhất định.

Không chỉ Trường Đại học Văn Lang, xu hướng tinh gọn phương thức tuyển sinh và giảm sự phụ thuộc vào xét tuyển học bạ cũng đang diễn ra tại nhiều cơ sở giáo dục đại học.

Năm 2025, Đại học Quốc gia TPHCM đã xác định rõ định hướng xây dựng khung xét tuyển thống nhất ở cấp hệ thống, trên cơ sở trao quyền tự chủ cho các trường đại học thành viên trong việc lựa chọn, kết hợp và xác định trọng số các tiêu chí xét tuyển phù hợp với đặc thù đào tạo.

Định hướng tuyển sinh năm 2026 được xem là sự kế thừa và tiếp tục hoàn thiện chủ trương này, không phải là sự thay đổi đột ngột hay loại bỏ các diện xét tuyển đang thực hiện theo quy chế hiện hành.

Phương thức xét tuyển tổng hợp được hiểu là việc sử dụng một công thức xét tuyển thống nhất, cho phép thí sinh tham gia xét tuyển thông qua nhiều nguồn dữ liệu đầu vào khác nhau như kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức, kết quả học tập THPT và các tiêu chí phù hợp khác.

Hoạt động tư vấn tuyển sinh năm 2026 của Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: UEL

Phù hợp chương trình mới

Lý giải thêm về những hạn chế khi sử dụng học bạ như một thước đo duy nhất, ThS Lê Phan Quốc - đại diện Hội đồng Tuyển sinh, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, cho biết Chương trình GDPT 2018 hướng đến đánh giá năng lực, phẩm chất học sinh theo yêu cầu cần đạt. Mỗi năng lực, phẩm chất được hình thành từ sự đóng góp của nhiều môn học và hoạt động giáo dục khác nhau, trong bối cảnh học sinh được quyền lựa chọn môn học và các cụm chuyên đề học tập.

Thực tế, ngay cả khi hai học sinh cùng chọn một môn học, như Sinh học, nhưng một em học thêm cụm chuyên đề gắn với môn học, trong khi em còn lại không lựa chọn, thì kết quả học tập cuối cùng, dù có thể cùng mức điểm, vẫn phản ánh những khác biệt về quá trình học tập và mức độ đáp ứng yêu cầu năng lực, phẩm chất.

Bên cạnh đó, Chương trình GDPT mới trao quyền tự chủ lớn hơn cho các cơ sở giáo dục và giáo viên trong việc lựa chọn hình thức, phương pháp và công cụ đánh giá.

Cùng đánh giá năng lực giao tiếp và hợp tác, nhưng có trường tổ chức hoạt động theo hình thức làm việc nhóm, thảo luận; trong khi trường khác yêu cầu học sinh thực hiện sản phẩm dự án. Trong cả hai trường hợp, học sinh hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ đều có thể được đánh giá ở mức tối đa, song năng lực thực chất không hoàn toàn giống nhau.

“Do đó, kết quả học tập thể hiện trong học bạ THPT cũng khác nhau giữa các trường; cùng điểm 9.0 môn Toán nhưng học sinh của trường này có thể khác với trường khác, tùy theo cách đánh giá và thang đo. Nếu cần độ chính xác cao, phải xem thêm phần nhận xét”, ông Quốc nhấn mạnh.

Từ thực tế này, ThS Lê Phan Quốc khẳng định các trường đại học không “chê” kết quả học tập của học sinh. Tuy nhiên, nếu chỉ sử dụng điểm học bạ để xét tuyển từ cao xuống thấp, các cơ sở đào tạo sẽ gặp khó khăn trong việc lựa chọn thí sinh phù hợp. Vì vậy, xu hướng chung là kết hợp học bạ với các tiêu chí xét tuyển khác để bảo đảm chất lượng đầu vào.

Nên kết hợp học bạ với các tiêu chí khác

Ở góc nhìn khác, ThS Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM, cho rằng các trường đại học nên kết hợp học bạ THPT với kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả các đánh giá năng lực. Cách làm này vừa phản ánh quá trình học tập lâu dài, vừa đánh giá được khả năng chịu áp lực thi cử, từ đó mang lại cái nhìn toàn diện hơn về năng lực người học.

Theo ông Sơn, công tác tư vấn cần được triển khai từ sớm, thậm chí từ bậc THCS, để học sinh có thời gian tìm hiểu ngành nghề và xác định rõ lộ trình học tập, lựa chọn giữa bậc đại học và cao đẳng. “Việc học gì, học ở bậc nào là quyền của học sinh, nhưng cần có sự đồng hành, tư vấn của thầy cô và các chuyên gia tuyển sinh”, ông Sơn nhấn mạnh.

Cùng với đó, phụ huynh cũng cần được cung cấp đầy đủ thông tin để hiểu rõ hệ thống đào tạo của Việt Nam, sự khác biệt giữa đào tạo đại học và cao đẳng, cũng như cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Đối với các trường cao đẳng, yêu cầu đặt ra là đào tạo gắn với giá trị nghề nghiệp thực chất, bảo đảm sinh viên ra trường có thể làm việc ngay, không phải đào tạo lại. Thực tế cho thấy, những cơ sở đào tạo nghề chú trọng chất lượng và kỹ năng thực hành vẫn thu hút người học.

Cũng theo ThS Sơn, hoạt động tư vấn hiện nay cần được điều chỉnh theo đúng nghĩa là “hướng nghiệp”, thay vì chỉ dừng lại ở tư vấn tuyển sinh. Khi học sinh được định hướng đúng từ sớm, việc lựa chọn ngành nghề và bậc học sẽ thực tế hơn, góp phần giải quyết hiệu quả bài toán phân luồng sau THPT.

Theo thống kê sơ bộ, hiện có khoảng 30 trường đại học trên cả nước công bố phương án tuyển sinh dự kiến. Xu hướng dễ nhận thấy là nhiều trường giảm dần sự phụ thuộc vào phương thức xét học bạ, tăng cường các phương thức dựa vào điểm thi đánh giá năng lực và tổng hợp nhiều tiêu chí.