Ông Trump khiến NATO chao đảo, Nga hưởng lợi

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Ảnh Reuters.

Các đồng minh châu Âu và Canada đang rót hàng tỷ USD để hỗ trợ Ukraine, đồng thời cam kết tăng mạnh ngân sách quốc phòng nhằm bảo vệ lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực đó, uy tín của NATO với tư cách là một liên minh thống nhất dưới sự lãnh đạo của Mỹ đã sụt giảm nghiêm trọng trong vòng một năm qua, khi niềm tin giữa 32 quốc gia thành viên trong tổ chức quân sự này bị xói mòn.

Rạn nứt bộc lộ rõ nhất qua việc Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đe dọa chiếm Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc đồng minh NATO là Đan Mạch. Gần đây hơn, những phát biểu mang tính miệt thị của ông Trump về binh sĩ các nước NATO từng tham chiến tại Afghanistan đã tiếp tục làm dấy lên làn sóng phản đối.

Cụ thể, trong một cuộc phỏng vấn với Fox News bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos (Thụy Sĩ) vào ngày 22/1, ông Trump đã nói về vai trò của các nước NATO trong chiến dịch Afghanistan. Ông chủ Nhà Trắng đã khẳng định rằng Mỹ “chưa bao giờ cần NATO” và rằng khi NATO đưa quân tới Afghanistan, “họ đưa một số binh sĩ… và họ chỉ tuyến sau, cách xa tuyến đầu”.

Điều này làm dấy lên làn sóng chỉ trích dữ dội từ các nước đồng minh vì tuyên bố đó hạ thấp vai trò và sự hy sinh thực tế của binh sĩ NATO ngoài Mỹ trong một trong những chiến dịch lớn nhất của liên minh.

Thủ tướng Anh Keir Starmer gọi những lời bình luận là “sốc” và “xúc phạm,” nhắc lại rằng quân đội Anh từng chịu nhiều thương vong tại Afghanistan. Bộ trưởng Quốc phòng Đức cũng yêu cầu ông Trump “xin lỗi” vì xem thường nỗ lực của các đồng minh NATO. Tại Đan Mạch, đất nước hứng thương vong cao tính theo đầu dân tham gia chiến dịch, hàng trăm cựu chiến binh và công dân đã biểu tình phản đối phát ngôn của ông Trump.

Dù căng thẳng quanh vấn đề Greenland hiện tạm lắng xuống, giới phân tích cho rằng các cuộc đấu đá nội bộ đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng của liên minh an ninh lớn nhất thế giới trong việc răn đe các đối thủ.

“Vấn đề này quan trọng vì nó đã vượt qua một ranh giới mà không thể quay lại. Sự rạn nứt đó làm suy yếu liên minh một cách lâu dài”, bà Sophia Besch, chuyên gia tại viện nghiên cứu Carnegie Europe, nhận định trong một báo cáo về khủng hoảng Greenland.

Những căng thẳng nội bộ của NATO không qua mắt được Nga vốn được xem là mối đe dọa lớn nhất của liên minh.

Bất kỳ nỗ lực răn đe nào đối với Nga đều phụ thuộc vào việc khiến Tổng thống Vladimir Putin tin rằng NATO sẽ đáp trả nếu Moscow mở rộng cuộc chiến vượt ra ngoài Ukraine. Ở thời điểm hiện tại, điều đó dường như không còn chắc chắn.

“Đây là một biến động lớn đối với châu Âu, và chúng tôi đang theo dõi sát”, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov phát biểu tuần trước.

Trong nhiều thập kỷ qua, các đồng minh châu Âu và Canada thường xuyên bị giới lãnh đạo Mỹ chỉ trích vì chi tiêu quốc phòng thấp, và dưới thời ông Trump, áp lực này còn gia tăng mạnh mẽ. Trước tình hình đó, hồi tháng 7, các nước đã nhất trí nâng đáng kể mức đầu tư, hướng tới chi 5% GDP cho quốc phòng.

Cam kết này nhằm “tước cây roi” khỏi tay ông Trump. Theo đó, các đồng minh sẽ chi cho quốc phòng cốt lõi mức tương đương Mỹ - khoảng 3,5% GDP vào năm 2035 - cùng với 1,5% bổ sung cho các dự án liên quan đến an ninh như nâng cấp cầu cống, sân bay và cảng biển.

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã ca ngợi những cam kết này như một dấu hiệu cho thấy NATO vẫn khỏe mạnh và hùng mạnh về quân sự. Gần đây, ông tuyên bố rằng “về cơ bản, nhờ Donald J. Trump, NATO hiện mạnh mẽ hơn bao giờ hết”.

Tuy vậy, Moscow dường như không hề bị răn đe. Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu, bà Kaja Kallas, cho biết trong tuần này rằng "Nga vẫn là một mối đe dọa an ninh lớn trong dài hạn”.

“Chúng tôi đang phải đối phó với các cuộc tấn công mạng, hành vi phá hoại cơ sở hạ tầng trọng yếu, can thiệp từ bên ngoài và thao túng thông tin, đe dọa quân sự, nguy cơ lãnh thổ cũng như sự can thiệp chính trị”, bà Kallas nói.