Nỗ lực 'hồi sinh' giáo dục ở Gaza

Trẻ em Gaza tự học trong điều kiện thiếu thốn.

Khi trường lớp bị phá hủy, ngành Giáo dục nơi đây gặp nhiều khó khăn để hồi phục.

Trong một chiếc lều tạm giữa khu trại đông đúc, chị Nibal Abu Armana, 38 tuổi, kiên nhẫn dạy con trai Mohammed, 7 tuổi, đánh vần từng chữ cái dưới ánh đèn LED mờ đục. Sau hai giờ, cả hai mẹ con đều mỏi mắt nhưng đó là khoảng thời gian hiếm hoi trong ngày họ có thể học giữa vô vàn lo toan sinh tồn.

Mohammed đã không còn thói quen đến trường, học bài mà thay bằng đi tìm nước sạch, nhận thực phẩm cứu trợ, gom củi đốt trong bối cảnh xung đột diễn ra tại Gaza. Anh trai thứ 2 của cậu, Huzaifa, 15 tuổi, may mắn hơn khi được học trong những lớp bổ túc dựng bằng lều dù phải ngồi trên nền đất khiến cổ và lưng đau nhắc. Còn anh cả, Hamza, 16 tuổi, từ chối học tập mà đi làm khuân vác để phụ gia đình.

Hơn 2 năm xung đột khiến hệ thống giáo dục Gaza gần như tê liệt. Phần lớn trường học và cơ sở đại học bị hư hại hoặc phá hủy. Nhiều tòa nhà trở thành nơi trú ẩn cho các gia đình di tản. Khoảng 745 nghìn học sinh phổ thông và 88 nghìn sinh viên đại học đã không thể đến lớp kể từ tháng 10/2023. Theo đánh giá từ UNESCO, hơn 95% trường học bị hư hại nghiêm trọng, cùng với phần lớn các trường đại học và trung tâm đào tạo nghề.

Lĩnh vực đại học chịu tổn thất mang tính dài hạn và sâu sắc hơn. Ông Ahmad al-Turk, đại diện Đại học Hồi giáo Gaza, cho biết: “Nhiều giảng viên giàu kinh nghiệm đã thiệt mạng hoặc buộc phải rời khỏi Gaza. Việc mất đi các giáo sư không chỉ là mất đi con người, mà là mất đi cả kho tri thức tích lũy qua nhiều thập kỷ. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và nghiên cứu”.

Giáo dục trực tuyến là giải pháp tạm thời cũng vấp phải rào cản lớn. Thiếu điện ổn định, thiết bị công nghệ và Internet khiến nhiều học sinh, sinh viên không thể theo kịp bài giảng.

Anh Osama Zimmo, 20 tuổi, từng theo học kỹ thuật hệ thống máy tính, cho biết anh chỉ còn là “một cái tên trên màn hình” khi không có phòng thí nghiệm, không có bạn bè, không có không khí đại học.

Sự gián đoạn kéo dài khiến Osama phải cân nhắc lại lựa chọn ngành học. Anh quyết định chuyển sang ngành kỹ sư xây dựng, với hy vọng ít phụ thuộc hơn vào công nghệ trong bối cảnh thiếu điện và Internet. Khi trường nối lại một số lớp học trực tiếp, anh coi đó là cơ hội để tiếp tục.

Trong bối cảnh tái thiết còn xa vời, những nỗ lực duy trì giáo dục ở Gaza mang ý nghĩa vượt lên trên việc truyền đạt kiến thức. Đó là cách các gia đình và sinh viên giữ lại cảm giác bình thường, giữ lại hy vọng và bản sắc của mình. Mỗi buổi học dưới ánh đèn pin, mỗi lớp học trong lều tạm hay mỗi bài giảng trực tuyến chập chờn đều là lời khẳng định rằng giữa đổ nát, khát vọng tri thức vẫn tồn tại.

GS Raed Salha, chuyên gia về quy hoạch vùng và đô thị, nhấn mạnh: “Tại bậc đại học, tổn thất không chỉ nằm ở cơ sở vật chất, mà còn ở nguồn nhân lực học thuật. Chuyên môn học thuật không thể thay thế trong thời gian ngắn. Một giảng viên đại học cần nhiều năm học tập, nghiên cứu và giảng dạy để đạt được vị thế của mình. Khi họ không còn, sinh viên mất đi người hướng dẫn, còn xã hội mất đi nền tảng tri thức để tái thiết”.