Nhìn lại tỷ giá năm 2025: Sóng gió từ đầu năm, thị trường chợ đen liên tiếp phá đỉnh

Chênh lệch lãi suất dương "giải cứu" tiền đồng

Nhìn lại năm qua, ngay từ đầu năm 2025, tỷ giá USD/VND nhận được nhiều sự quan tâm bởi áp lực tỷ giá vốn đã hiện hữu từ cuối năm 2024, giữa bối cảnh lợi suất trái phiếu và đồng USD tăng cao từ giai đoạn bầu cử Tổng thống Mỹ. Tại thời điểm đó, chỉ số USD Index (DXY) có thời điểm chạm mức 109 điểm, gây áp lực không nhỏ đến tỷ giá.

Trước áp lực tỷ giá leo thang, đầu tháng 1, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã thực hiện bán ngoại tệ kỳ hạn, đi kèm điều khoản cho phép các ngân hàng thương mại hủy ngang hợp đồng trước hạn vào ngày 23/1. "Nút thắt" tâm lý được tháo gỡ cùng nguồn cung ngoại tệ bổ sung kịp thời đã ngay lập tức hạ nhiệt sức nóng của cặp tỷ giá USD/VND.

Tỷ giá USD/VND tiếp tục căng thẳng trong tháng 2 khi chịu tác động kép từ rủi ro địa chính trị và nhu cầu ngoại tệ nội tại. Việc Mỹ gia tăng hàng rào thuế quan đã đẩy doanh nghiệp vào thế phòng thủ, tăng cường nắm giữ USD. Cùng lúc, nhập khẩu tăng mạnh khiến Việt Nam ghi nhận đợt thâm hụt thương mại đầu tiên sau 9 tháng, làm xói mòn nguồn cung ngoại tệ tự nhiên. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của Kho bạc Nhà nước ở phe "chào mua" càng khiến thanh khoản USD thêm eo hẹp.

Để thích ứng, NHNN đã chủ động nâng tỷ giá trung tâm và điều chỉnh giá bán can thiệp lên ngưỡng 25.698 VND/USD vào ngày 11/2. Động thái duy trì giá bán thấp hơn tỷ giá trần 50 đồng cho thấy nhà điều hành đang chuyển dịch sang cơ chế điều hành linh hoạt.

Trong giai đoạn giữa năm, tỷ giá USD/VND liên tục chịu thử thách khi nhu cầu nhập khẩu tăng cao và tâm lý tích trữ USD lan rộng. NHNN đã phải đồng thời sử dụng nhiều công cụ mạnh tay: từ việc mở lại kênh tín phiếu để thắt chặt thanh khoản hệ thống đến việc điều chỉnh tỷ giá trung tâm lên mức đỉnh lịch sử 25.298 vào ngày 22/8, tăng 3,9% so với đầu năm.

Tại phiên họp báo Thông tin kết quả hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ Phạm Chí Quang cho biết, có nhiều nguyên nhân khiến việc VND vẫn mất giá từ 2,7-2,8%. Trong đó, lý do nổi bật là việc duy trì lãi suất tiền đồng ở mức thấp.

Để hạ nhiệt sức nóng, biện pháp can thiệp bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày với điều khoản hủy ngang đã được kích hoạt vào cuối tháng 8. Động thái này được các chuyên gia tài chính đánh giá là giải pháp linh hoạt giúp các ngân hàng thương mại cân đối trạng thái ngoại tệ mà không gây áp lực ngay lập tức lên dự trữ ngoại hối quốc gia. Tuy nhiên, đà giảm của tỷ giá sau can thiệp chỉ diễn ra chóng vánh trước khi quay đầu tăng trở lại, cho thấy những diễn biến phức tạp của thị trường ngoại hối giai đoạn cuối năm.

Tuy nhiên, áp lực tỷ giá bắt đầu giãn ra khi chỉ số DXY suy yếu mạnh trước bước ngoặt chính sách của Fed. Với tổng mức cắt giảm lãi suất đạt 0,75 điểm % trong năm 2025, DXY có thời điểm rơi xuống đáy 4 năm tại vùng 96,6 điểm. Tại thị trường trong nước, vị thế đồng nội tệ được củng cố khi chênh lệch lãi suất VND-USD đảo chiều từ mức âm 2,7% (cuối tháng 8) sang trạng thái dương 0,6% (cuối tháng 9).

Trong quý IV, NHNN tiếp tục duy trì chiến lược bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày (có quyền hủy ngang), tạo "điểm neo" tâm lý quan trọng với quy mô cung ứng ước tính đạt 4,4 tỷ USD. Đồng thời, lãi suất liên ngân hàng VND duy trì ở mức cao trên 4%, thậm chí chạm đỉnh 3 năm tại 7,49% vào đầu tháng 11, đã triệt tiêu động cơ đầu cơ ngoại tệ.

Ngoài ra, nguồn cung USD trong nước được kỳ vọng sẽ dồi dào hơn trong quý IV khi đây là mùa cao điểm xuất khẩu và lượng kiều hối gửi về Việt Nam thường tăng mạnh vào dịp cuối năm.

Một điểm đáng chú ý ở thị trường trong nước là diễn biến trái chiều giữa tỷ giá ngân hàng và tỷ giá USD trên thị trường tự do. Riêng trong tháng 10, tỷ giá tự do tăng mạnh 4,7% trong tháng lên mức 27.825 VND/USD (tăng 8,1% so với đầu năm) trong khi tỷ giá ngân hàng có xu hướng giảm.

Sang tháng 11/2025, tỷ giá tại thị trường tự do tiếp tục tăng "nóng", có thời điểm giá bán ra vượt ngưỡng 28.000 đồng/USD khiến biên độ chênh lệch giữa thị trường tự do - chính thức ở mức 1.658 đồng/USD.

Theo Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), chênh lệch hiếm thấy này cho thấy sự hạn chế trong nguồn cung USD ở cả trong và ngoài hệ thống. Mặt khác, các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính là nhu cầu USD trên thị trường tự do tăng đột biến có thể phản ánh sự liên thông giữa thị trường USD tự do và thị trường vàng khi chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới nới rộng trong tháng 10.

Dù vậy, VDSC cho rằng sự bất thường trong chênh lệch giữa hai thị trường sẽ không duy trì quá lâu. Ngoài ra, nhu cầu ngoại tệ trên thị trường tự do dù khó đo lường, cũng phần nào phản ánh trước kỳ vọng về áp lực mất giá đối với VND trong năm 2026.

Do đó vào ngày 24/10, NHNN đã có văn bản gửi Bộ Công an, Bộ Công Thương và Thanh tra Chính phủ tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối.

Luỹ kế từ đầu năm đến nay, tỷ giá trung tâm đã tăng khoảng 3,3%. Tỷ giá bán ra trên thị trường tự do cũng giảm 3,7% từ đỉnh.

Tỷ giá USD/VND sẽ "kết thúc" áp lực trong năm 2026?

Theo ông Ngô Hoàng Long – Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán VPBank (VPBankS) cho biết, quyết định cắt giảm lãi suất của Fed vào tháng 12/2025 là sự kiện có ý nghĩa rất lớn đối với Việt Nam.

Ông Long lý giải, tầm quan trọng của động thái này nằm ở việc chênh lệch lãi suất giữa Việt Nam và Mỹ đã được đẩy sang trạng thái dương khi bước sang năm 2026. Theo quan điểm của VPBankS, sự ổn định và cải thiện của tỷ giá trong giai đoạn đầu năm 2026 là điều kiện then chốt để xóa bỏ tâm lý thận trọng kéo dài sau bốn năm liên tiếp tỷ giá USD/VND chịu áp lực.

Trên thực tế, ổn định tiền tệ còn mang ý nghĩa quan trọng hơn cả câu chuyện nâng hạng FTSE; tuy nhiên, khi hai yếu tố này đồng thời hội tụ, đó sẽ là nền tảng thuận lợi để dòng vốn đầu tư danh mục quay trở lại trạng thái mua ròng, sau ba năm liên tiếp ghi nhận dòng vốn rút ra.

"Chúng tôi nhận thấy nhiều cấu phần trong tài khoản vốn và tài chính của cán cân thanh toán có độ nhạy cao đối với chênh lệch lãi suất giữa Việt Nam và Mỹ. Theo đó, nếu Ngân hàng Nhà nước Việt Nam điều chỉnh trần lãi suất tiền gửi trong quý 2/2026 như dự phóng của chúng tôi, mức thặng dư cán cân thanh toán còn khá khiêm tốn của năm 2025 nhiều khả năng sẽ chuyển hóa thành mức thặng dư kỷ lục trong năm 2026", ông Long nói.

Các chuyên gia của UOB Việt Nam cũng duy trì quan điểm đồng USD sẽ tiếp tục yếu đi, với động lực chính đến từ kỳ vọng Fed sẽ tếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ. Rủi ro chính trị có thể trở lại và trở thành yếu tố gây áp lực giảm giá lên USD trong các tháng tới.

"Dự báo mới nhất đối với chỉ số DXY của chúng tôi là 98,2 trong quý 1/2026, 97,3 trong quý 2/2026, 96,5 trong quý 3/2026 và 95,7 vào quý 4/2026.", theo UOB.

UOB kỳ vọng VND sẽ tiếp tục diễn biến kém tích cực hơn so với các đồng tiền trong khu vực, đồng thời duy trì quan điểm thận trọng đối với VND, với dự báo tỷ giá USD/VND lần lượt ở mức 26.300 trong quý I, 26.100 trong quý II, 26.000 trong quý III và 25.900 trong quý IV/2026.

Còn theo dự báo của nhóm phân tích Techcombank, tỷ giá USD/VND sẽ tăng nhẹ từ 2,2 đến 2,6% trong năm 2026.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc xuất khẩu của khối doanh nghiệp nội địa phục hồi chậm, ảnh hưởng đến thặng dư thương mại; nhu cầu nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu của các doanh nghiệp thi công hạ tầng gia tăng.

Cùng với đó, việc các ngân hàng thương mại có thể thực hiện một phần các hợp đồng kỳ hạn đã mua từ NHNN ngay trong quý I, giúp bổ sung nguồn cung ngoại tệ cho hệ thống.

Ngoài ra, xu hướng lãi suất tiền gửi VND tăng trong khi lãi suất USD trên thị trường quốc tế được kỳ vọng giảm cũng góp phần hạn chế áp lực tỷ giá.