Nhật Bản tái cấu trúc đại học tư thục

Một tiết học bằng tiếng Anh tại Đại học Nagoya, Nhật Bản.

Trong bối cảnh đó, chính phủ và trường học phải tái cấu trúc để duy trì vai trò xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo.

Hệ thống giáo dục đại học Nhật Bản đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, khi xu hướng già hóa dân số và tỷ lệ sinh thấp kéo theo sự sụt giảm nhanh chóng số lượng sinh viên. Đặc biệt, các trường đại học tư thục, chiếm tới 80% tổng số sinh viên cả nước, chịu áp lực lớn để duy trì hoạt động và tài chính. Họ đang chuẩn bị cho sự tồn tại trong một thập kỷ tới.

Theo ước tính của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản, hiện có 22 trường tư rơi vào tình trạng “nguy cơ đặc biệt cao” về tài chính, với khả năng duy trì hoạt động dưới bốn năm. Con số này dự kiến tăng lên 85 vào năm 2036 và có thể đạt 170 cơ sở vào năm 2040.

Trong khi đó, số sinh viên đại học giảm từ 630 nghìn năm 2024 xuống còn khoảng 460 nghìn. Đáng chú ý, mức giảm diễn ra mạnh nhất tại các khu vực ngoài đô thị, khi giới trẻ ngày càng tập trung tìm kiếm cơ hội ở các thành phố lớn như Tokyo và Osaka.

Ngay cả các trường đại học quốc gia danh tiếng cũng không nằm ngoài vòng xoáy khó khăn. Áp lực tài chính gia tăng khiến một số trường phải bán tài sản hoặc cắt giảm hoạt động để tiết kiệm chi phí. Điều này cho thấy cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn ở các trường nhỏ, mà mang tính hệ thống trên toàn bộ nền giáo dục đại học Nhật Bản.

Tuy nhiên, việc đóng cửa hàng loạt trường tư không được xem là giải pháp tối ưu. Trước làn sóng đóng cửa quy mô lớn sau năm 2035, Chính phủ Nhật Bản đã đưa ra các định hướng điều chỉnh hệ thống.

Từ tháng 4/2026, các trường sẽ tối ưu hóa cấu trúc hệ thống theo “quy mô phù hợp”. Cụ thể, các trường mở rộng ngành Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ số vì đây là những lĩnh vực gắn liền với nhu cầu lao động. Tuy nhiên, các trường sẽ thu hẹp khoa nhân văn và khoa học xã hội. Ngoài ra, các trường có thể sáp nhập hoặc tái cấu trúc.

PGS Yushi Inaba, làm việc tại Đại học Cơ đốc giáo quốc tế, cho biết, áp lực dân số đang thúc đẩy các trường đổi mới quản trị, cải tiến chương trình và mở rộng đối tượng tuyển sinh, bao gồm sinh viên quốc tế. Một số xu hướng đáng chú ý là chuyển đổi các trường nữ sinh sang mô hình đồng giáo dục, sáp nhập các trường cao đẳng hai năm vào đại học bốn năm và mở các khoa đào tạo mới phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa.

Các sáng kiến mới cũng đang xuất hiện nhằm thích ứng với bối cảnh này. Một ví dụ là Đại học Takeo Asia tại tỉnh Saga, dự kiến khai giảng năm 2027 với chương trình đào tạo về ngôn ngữ và văn hóa châu Á. Mô hình này hướng tới việc cung cấp nguồn nhân lực phục vụ nhu cầu khu vực, đồng thời tăng cường hiểu biết và hợp tác quốc tế trong khu vực châu Á.

Ông Yohei Matsumoto, Bộ trưởng Giáo dục, nhấn mạnh: “Dù số lượng sinh viên giảm, các trường vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì các chức năng xã hội, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực. Do đó, bài toán không chỉ là cắt giảm số lượng, mà là tái định hình hệ thống theo nhu cầu từng khu vực”.