Nguy cơ ‘bão tố’ rình rập eo biển Hormuz

Thông tin Mỹ và Iran nhất trí chấm dứt giai đoạn đối đầu mới nhất và mở lại Eo biển Hormuz đã khiến giá dầu giảm 4%, tạo cảm giác như một thắng lợi ngoại giao đáng kể.

Tổng thống Donald Trump nhanh chóng ca ngợi diễn biến này trên Truth Social với thông điệp: “Các con tàu trên khắp thế giới, hãy khởi động. Hãy để dầu mỏ được lưu thông!”

Tuy nhiên, đằng sau phản ứng tích cực của thị trường, thực tế cho thấy hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải chiến lược này vẫn phải đối mặt nhiều rủi ro.

Đây được xem là bước đột phá ngoại giao quan trọng nhất kể từ khi các cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi tháng 2 làm bùng phát. Một cuộc xung đột khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa trong nhiều tháng, dự kiến sẽ được mở lại ngày 19/9. Tuy nhiên, thỏa thuận hiện nay chưa phải là một hiệp định hòa bình cuối cùng.

Vấn đề cốt lõi vẫn là chương trình hạt nhân của Iran. Tương lai của chương trình này được tạm gác lại trong thời gian 60 ngày để tiến hành các cuộc đàm phán tiếp theo.

Trong khi Iran đã tích lũy hơn 400kg uranium ở mức độ làm giàu gần đạt chuẩn chế tạo vũ khí, ông Trump - người từng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 được đàm phán dưới thời Tổng thống Barack Obama - hiện phải quay trở lại bàn đàm phán trong điều kiện bất lợi hơn.

Điều này tạo ra một rủi ro chính trị rõ ràng khi các nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối cứng rắn đã cảnh báo bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào cũng phải được trình lên Quốc hội. Vì vậy, ông Trump có nguy cơ bị chỉ trích là mềm yếu hoặc chứng kiến toàn bộ thỏa thuận đổ vỡ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Một mối nguy khác đến từ Israel. Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz đã khẳng định quân đội Israel sẽ tiếp tục duy trì hiện diện tại các “vùng an ninh” ở Lebanon, Syria và Gaza trong thời gian không xác định.

Bộ trưởng Katz cũng cảnh báo, nếu Iran tấn công Israel liên quan tới các diễn biến ở Lebanon, Israel sẽ đáp trả “bằng toàn bộ sức mạnh”.

Trong khi đó, Iran coi một lệnh ngừng bắn hoàn toàn tại Lebanon là một trong những yêu cầu cốt lõi của mình. Điều này biến Lebanon thành một điểm nóng có thể bùng phát bất cứ lúc nào, bất kể những thỏa thuận lớn hơn giữa Mỹ và Iran.

Các thị trường tài chính cũng có thể đã phản ứng quá nhanh. Chuyên gia Sean Callow của ITC Markets cho rằng việc thiếu các chi tiết cụ thể, đặc biệt là về quyền tự do hàng hải, là điều đáng lo ngại.

Các nhà đầu tư đã nhanh chóng bán dầu, nhưng câu hỏi đặt ra là điều gì sẽ xảy ra nếu các tàu chở dầu lại phải đối mặt với các tàu tuần tra của Iran ngay trong tuần tới. Một đợt giảm giá đột ngột cũng có thể gây bất ổn không kém một đợt tăng giá mạnh.

Dù vậy, thỏa thuận hiện nay vẫn có những nền tảng nhất định. Ông Trump cần giá nhiên liệu thấp hơn trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong khi Iran cần được nới lỏng các biện pháp trừng phạt và giải phóng 25 tỷ USD tài sản bị đóng băng.

Các quốc gia Tây Âu, gồm: Bỉ, Anh, Đức, Pháp và Ý, cũng đã cam kết xem xét nới lỏng trừng phạt để đổi lấy những “bước đi có thể kiểm chứng” liên quan đến hồ sơ hạt nhân của Iran.

Câu hỏi thực sự hiện nay là liệu cấu trúc mong manh này có thể tồn tại trong 60 ngày hay không. Bởi tại Trung Đông, sự yên lặng trên Eo biển Hormuz có thể chỉ là khoảng lặng trước một cơn bão mới.