Nga vừa giúp Iran câu giờ để đạt được thỏa thuận với Mỹ?

Một góc thủ đô Tehran, Iran. Ảnh Getty

Một số báo cáo truyền thông cho rằng các nỗ lực hòa giải, bao gồm cả Moscow, đang được tiến hành để đưa Washington và Tehran trở lại bàn đàm phán.

Khi được hỏi về Tehran, ông Trump nói với các phóng viên rằngt: “Hy vọng chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận”. Các quan chức Mỹ giấu tên được tờ Wall Street Journal trích dẫn cũng cho biết các cuộc không kích chống lại Iran “không phải là điều sắp xảy ra”, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ lực lượng Mỹ và các đồng minh trong khu vực.

Trong những tuần qua, Washington đã triển khai thêm các hệ thống phòng không đến các căn cứ trên khắp Trung Đông, bao gồm các hệ thống Patriot và THAAD, báo hiệu rằng mặc dù mối đe dọa quân sự trước mắt đã giảm bớt, Mỹ vẫn duy trì khả năng đáp trả nếu cần thiết. Các yêu cầu cốt lõi của Mỹ đối với bất kỳ thỏa thuận tiềm năng nào bao gồm giới hạn việc làm giàu uranium và hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran. Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ hoàn toàn vì mục đích hòa bình.

Theo một báo cáo của tờ báo Al-Jarida của Kuwait ngày 2/2, khả năng Mỹ tấn công Tehran ngay lập tức đã giảm đi và ngoại giao đã có cơ hội mới sau những nỗ lực tích cực của các bên trung gian hòa giải - chủ yếu là Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, cùng với Qatar.

Theo một nguồn tin giấu tên, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã trình bày một loạt đề xuất trong cuộc đàm phán tại Moscow tuần trước với người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, Ali Larijani, khiến ông Trump phải "hoãn" bất kỳ quyết định nào về hành động quân sự để cho phép thảo luận thêm về các sáng kiến ​​này.

Theo các nguồn tin, kế hoạch này bao gồm đề xuất cho phép công ty hạt nhân nhà nước Nga, Rosatom, quản lý và giám sát việc làm giàu uranium ở mức độ hạn chế cho các lò phản ứng dân sự bên trong Iran, đảm bảo việc làm giàu nằm trong giới hạn đã thỏa thuận, cùng với các đảm bảo rằng chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran sẽ không được sử dụng để tấn công Israel hoặc Mỹ. Nga đã nhiều lần tuyên bố rằng họ tin vấn đề hạt nhân Iran nên được giải quyết thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã kêu gọi đối thoại, cảnh báo rằng “bất kỳ hành động cưỡng chế nào chỉ có thể tạo ra hỗn loạn trong khu vực và dẫn đến những hậu quả rất nguy hiểm”. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố rằng Moscow sẵn sàng đóng vai trò chủ chốt một lần nữa trong việc đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Iran, tương tự như sự tham gia của nước này trong thỏa thuận năm 2015.

Theo thỏa thuận, chính thức được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), Iran đã đồng ý hạn chế mức độ làm giàu uranium, giảm lượng uranium đã làm giàu dự trữ và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiến hành thanh tra toàn diện.

Moscow đóng vai trò then chốt trong quá trình đó, bao gồm việc giúp vận chuyển lượng uranium làm giàu dư thừa ra khỏi Iran đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát kỹ thuật để đảm bảo tuân thủ. Mỹ rút khỏi hiệp ước vào tháng 5 năm 2018, tái áp đặt các lệnh trừng phạt và khiến Iran dần dần nối lại một số hoạt động hạt nhân và hạn chế thanh tra, góp phần làm gia tăng căng thẳng.

Căng thẳng vẫn ở mức cao kể từ các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6 năm ngoái và trong bối cảnh Washington hứa sẽ trừng phạt Iran vì hành động đàn áp các cuộc biểu tình bạo lực chống chính phủ.

Như thường lệ trong các cuộc đàm phán quan trọng – chẳng hạn như cuộc đàm phán gần đây với Ukraine tại Abu Dhabi – các chi tiết về nỗ lực ngoại giao và hòa giải thường được giữ kín cho đến khi các thỏa thuận gần được hoàn tất.