NATO chuẩn bị cho kịch bản tệ nhất

Binh sĩ Mỹ và NATO trong một cuộc tập trận.

Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho rằng, việc Mỹ thay đổi lập trường với Nga đi ngược lại chính sách của NATO, khối quân sự được thành lập cách đây 75 năm để đối đầu với Moscow.

Liên minh quân sự NATO vốn hoạt động dựa trên ý tưởng rằng Mỹ sẽ sử dụng sức mạnh quân sự vượt trội của họ, gồm cả kho vũ khí hạt nhân, để bảo vệ bất kỳ đồng minh nào bị tấn công.

Tuy nhiên khối quân sự này đang đối mặt nhiều hoài nghi, khi ông Trump nhiều lần đe dọa sẽ rút Mỹ khỏi NATO.

Cựu tư lệnh NATO James Stavridis nói: "Tôi lo rằng chúng ta có thể đang thấy những ngày cuối cùng của NATO". Ông cho biết thêm, liên minh xuyên Đại Tây Dương có thể chưa sụp đổ, nhưng chắc chắn nó đang rệu rã hơn bất kỳ thời điểm nào.

Trong cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 28 tháng 2, ông Trump cũng nói "chúng tôi cam kết với NATO", đồng thời ca ngợi thành viên liên minh Ba Lan vì chi tiêu nhiều cho quốc phòng.

Nhưng chỉ một ngày sau, tỷ phú Elon Musk, cố vấn thân cận của ông Trump kiêm lãnh đạo Ban Hiệu suất Chính phủ, đã tán thành bài đăng trên nền tảng X về ủng hộ Mỹ rút khỏi NATO và Liên Hợp Quốc.

Sự tán thành của ông Musk được một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, trong đó có thượng nghị sĩ Mike Lee, ủng hộ. Nghị sĩ Lee người thường chỉ trích NATO và chất vấn tư cách thành viên của Mỹ trong liên minh này.

"Hãy đưa chúng ta rời khỏi NATO. Đây là thời điểm thích hợp để rời liên minh", ông Lee viết.

Ruth Deyermond, giảng viên cấp cao về an ninh tại Đại học King's College London, nói: "Ý tưởng rút Mỹ khỏi NATO và phát triển quan hệ tốt đẹp với Nga đã xuất hiện từ nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump".

Học giả Deyermond nói thêm rằng trong nhiệm kỳ hai, nhiều người thân cận xung quanh ông Trump đồng tình với quan điểm này, như tỷ phú Musk hay Ngoại trưởng Marco Rubio, những người sẵn sàng thay đổi quan điểm trước đây về sự cần thiết phải đối đầu Nga.

Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu, vốn phụ thuộc vào NATO để đảm bảo an ninh quốc gia, đã kiềm chế lên tiếng công khai về những mối đe dọa nghiêm trọng với liên minh, nhưng một số đang bắt đầu nói về những kế hoạch thay thế.

Ngoại trưởng Đức Annalena Baerbock, nói hôm 1 tháng 3: "Chúng tôi muốn duy trì quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương và sức mạnh chung, nhưng cuộc đấu khẩu ở Nhà Trắng một lần nữa cho thấy châu Âu không thể ngây thơ. Chúng ta phải tự lo cho lợi ích, giá trị và an ninh của chính mình".

Hiện nay, Anh và Pháp đang dẫn đầu nỗ lực phát triển "liên minh sẵn sàng" đảm bảo an ninh cho lệnh ngừng bắn ở Ukraine, trong đó có việc triển khai quân đội và khí tài quân sự gìn giữ hòa bình.

Động thái này giúp họ hy vọng có thể thuyết phục ông Trump đóng góp một số nguồn lực quân sự quan trọng mà châu Âu thiếu hụt như hệ thống tình báo, trinh sát hay phòng không.

Các thành viên châu Âu của NATO nhiều năm qua hầu như không đầu tư nhiều cho lĩnh vực quốc phòng. Trong phân công trách nhiệm truyền thống của NATO, châu Âu đóng vai trò cung cấp lực lượng quân sự và Mỹ cung cấp hệ thống khí tài hiện đại cùng khả năng điều phối các lực lượng.

Cựu phó tổng thư ký NATO và trưởng đoàn đàm phán vũ khí của Mỹ với Nga, Rose Gottemoeller, cho hay mối quan tâm của các thành viên NATO về cam kết của Mỹ lần đầu xuất hiện năm 2017, khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ đầu.

Ông Trump khi đó đứng trước tòa nhà trụ sở mới của NATO và từ chối tán thành hiệp ước phòng thủ chung của liên minh trừ khi châu Âu tăng ngân sách quốc phòng đạt ít nhất 2% GDP.

Sau tuyên bố đó, các nước thành viên NATO tăng cường chi tiêu quân sự. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong chuyến thăm đầu tiên tới trụ sở NATO gần đây tái khẳng định cam kết của Washington với liên minh, nhưng vẫn khuyến cáo người châu Âu nên đầu tư cho quốc phòng nhiều hơn nữa.

Và bây giờ là sự khác biệt trong quan điểm của chính quyền ông Trump về các mối đe dọa từ Nga. Những bình luận của ông Trump và chính quyền mới dường như tiệm cận với lập trường của Nga.

Hôm 2 tháng 3, ông Trump viết trên mạng xã hội riêng Truth Social rằng "chúng ta nên bớt thời gian lo lắng về ông Putin và dành thêm thời gian để lo lắng về các băng đảng người di cư, trùm ma túy, tội phạm giết người và những người từ các trại tâm thần xâm nhập đất nước chúng ta. Để chúng ta không rơi vào tình cảnh như châu Âu".

Đặc biệt, cuối tuần trước, ông thậm chí cáo buộc Liên minh châu Âu (EU) được thành lập nhằm "bòn rút" tiền của Mỹ. Trong khi đó, hầu hết lãnh đạo các thành viên NATO ở châu Âu vẫn xem Nga là mối đe dọa nghiêm trọng.

Chính phủ các thành viên châu Âu đang gấp rút xây dựng lại quân đội để phòng ngừa kịch bản không còn hỗ trợ từ Mỹ. EU đã thông qua kế hoạch chi hơn 860 tỷ USD để "tái vũ trang châu Âu" và tăng khả năng xử lý thách thức an ninh lục địa một cách độc lập.

Nhưng vấn đề lớn mà họ phải đối mặt là EU không phải tổ chức quân sự. Châu Âu không có trung tâm chỉ huy quân sự riêng, mà phụ thuộc vào NATO. Người châu Âu đã nhiều lần nói về thành lập lực lượng chiến đấu đa quốc gia của châu lục, nhưng đến nay chưa đạt được tiến triển.