Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục từ những năm đầu đời

Lớp học Mầm non Hạnh Phúc (Ninh Bình).

Từ duy trì kết quả đến mở rộng phổ cập

Bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục công bằng cần bắt đầu từ bậc học đầu tiên. Với trẻ em ở khu vực nông thôn, địa bàn khó khăn hoặc gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, được đến trường sớm có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.

Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu huy động thêm trẻ đến lớp. Đi cùng với đó phải là mạng lưới trường lớp phù hợp, đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu, cơ sở vật chất an toàn và chất lượng chăm sóc, giáo dục được bảo đảm.

Thực tế tại Ninh Bình cho thấy, việc mở rộng phổ cập đang được thực hiện trên nền tảng kết quả phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi đã được duy trì trong nhiều năm.

Năm học 2025–2026, toàn tỉnh có 458 trường mầm non và 456 nhóm trẻ, lớp mẫu giáo, lớp mầm non độc lập tư thục. Với 8.650 nhóm, lớp, hệ thống giáo dục mầm non đang đáp ứng nhu cầu học tập của 209.682 trẻ.

Tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo đạt 96,3%, tương ứng 156.281/162.213 trẻ trong độ tuổi. Riêng trẻ 5 tuổi, có 60.775/61.781 trẻ đến lớp, đạt 98,4%. Đây là nền tảng để địa phương duy trì chất lượng phổ cập đối với trẻ 5 tuổi và mở rộng cơ hội đến trường cho trẻ ở độ tuổi thấp hơn.

Tháng 1/2026, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành Kế hoạch số 29/KH-UBND về thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ mẫu giáo từ 3–5 tuổi. Theo đó, các địa phương chủ động rà soát điều kiện thực tế, chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ; duy trì tỷ lệ trẻ đến trường và nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục.

Theo bà Dương Thị Kim Thanh, Hiệu trưởng Trường Mầm non Hồng Quang (xã Ý Yên), mở rộng phổ cập tạo thêm cơ hội để trẻ được chăm sóc, giáo dục bài bản ngay từ những năm đầu đời. Tuy nhiên, muốn phổ cập đạt hiệu quả thực chất, nhà trường không chỉ vận động trẻ đến lớp mà còn phải bảo đảm phòng học, thiết bị, đội ngũ giáo viên và chất lượng chăm sóc.

“Phần lớn phụ huynh nhận thức được lợi ích của việc cho trẻ đi học đúng độ tuổi. Dù vậy, một số gia đình còn khó khăn về kinh tế, việc làm hoặc điều kiện đưa đón nên nhà trường phải phối hợp với chính quyền, các đoàn thể và cha mẹ trẻ để vận động, hỗ trợ. Chúng tôi xác định không chỉ đưa trẻ đến trường mà còn phải giúp trẻ đi học đều, được chăm sóc an toàn và tham gia các hoạt động giáo dục phù hợp”, bà Thanh chia sẻ.

Theo nữ hiệu trưởng, khi số trẻ ra lớp tăng, yêu cầu đối với cơ sở vật chất và đội ngũ cũng lớn hơn. Cùng với đầu tư trường lớp, cần quan tâm chính sách cho giáo viên, hỗ trợ trẻ có hoàn cảnh khó khăn và trẻ khuyết tật.

Trẻ hào hứng trong giờ học tạo hình tại Trường Mầm non Tân Minh (Ninh Bình).

Mở rộng phổ cập không thể chỉ dừng ở bảo đảm chỗ học. Trong năm học 2025–2026, toàn bộ 8.650 nhóm, lớp mầm non tại Ninh Bình thực hiện Chương trình giáo dục mầm non. Trẻ được học 2 buổi/ngày, có đồ dùng, đồ chơi và học liệu phù hợp từng độ tuổi.

Các cơ sở giáo dục đồng thời chú trọng xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm, tăng hoạt động thực hành, khám phá, trải nghiệm và tổ chức cho trẻ học thông qua chơi. Phổ cập vì vậy cần được nhìn nhận trên cả hai phương diện: Mở rộng số trẻ đến trường và bảo đảm chất lượng giáo dục.

Không để hoàn cảnh trở thành rào cản

Một trong những yêu cầu cốt lõi của giáo dục công bằng là hướng sự hỗ trợ tới những trẻ gặp nhiều rào cản hơn trong quá trình đến trường.

Với gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn, chi phí ăn uống và chăm sóc có thể ảnh hưởng đến khả năng cho trẻ đi học đều đặn. Bởi vậy, chính sách hỗ trợ không chỉ mang ý nghĩa an sinh mà còn góp phần duy trì cơ hội tiếp cận giáo dục.

Tại Ninh Bình, từ tháng 7/2025, có 2.738 lượt trẻ mẫu giáo được hỗ trợ tiền ăn trưa với tổng kinh phí hơn 3,748 tỷ đồng. Cùng với đó, 1.740 trẻ là con công nhân được hỗ trợ hơn 1,087 tỷ đồng. Một số cơ sở giáo dục mầm non và giáo viên cũng được thụ hưởng chính sách theo quy định.

Tuy nhiên, mở rộng phổ cập vẫn đặt ra nhiều yêu cầu. Theo báo cáo của ngành Giáo dục Ninh Bình, phòng học và công trình vệ sinh tại một số cơ sở đã xuống cấp, xuất hiện tình trạng nứt, bong tróc hoặc thấm dột.

Khi số trẻ đến trường tăng, việc đầu tư phòng học, thiết bị, công trình vệ sinh và các điều kiện bảo đảm an toàn phải được thực hiện tương ứng. Nếu chỉ chú trọng tỷ lệ huy động mà chưa giải quyết những thiếu hụt về trường lớp và đội ngũ, mục tiêu phổ cập sẽ khó đạt được một cách thực chất.

Khoảng cách tiếp cận giáo dục không chỉ hình thành từ điều kiện kinh tế. Nơi sinh sống, khả năng đi lại, tình trạng khuyết tật, điều kiện chăm sóc của gia đình và mức độ sẵn sàng của nhà trường đều có thể ảnh hưởng đến cơ hội học tập của trẻ.

Tại vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn khó khăn, triển khai phổ cập cần gắn với rà soát từng nhóm trẻ. Nhà trường và chính quyền cơ sở phải xác định trẻ chưa đến lớp, nguyên nhân và hình thức hỗ trợ phù hợp.

Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi vì thế mang ý nghĩa rộng hơn một chỉ tiêu chuyên môn. Khi hoàn cảnh gia đình và nơi sinh sống không còn là rào cản khiến trẻ đứng ngoài lớp học, công bằng giáo dục sẽ được hình thành ngay từ cánh cửa trường mầm non.