Mô hình giáo dục mới ở Nhật Bản: Học sinh trở thành 'người vận hành'

Lớp học được thiết kế nhằm tăng tính chủ động cho học sinh.

Học sinh được trực tiếp tham gia thiết kế không gian, xây dựng nội quy và định hình cách vận hành của ngôi trường mình theo học.

Thay đổi bắt đầu từ ý tưởng xây dựng một vở kịch. Năm 2021, một nhóm học sinh nhà trường đề xuất đóng kịch nghệ thuật nhưng giáo viên không đồng ý vì lịch học tập đã dày đặc. Tuy nhiên, ông Toshiya Takahashi, hiệu trưởng nhà trường, đã cho phép học sinh chuẩn bị.

Ông Yu Odachi, trưởng bộ phận nghiên cứu của trường, cho biết: “Dự án đã tạo ra một phản ứng dây chuyền. Chỉ trong 6 tuần, học sinh đã hoàn thành toàn bộ quá trình từ viết kịch bản, đạo diễn đến biểu diễn, với sự hỗ trợ của các chuyên gia bên ngoài. Thành công đó không chỉ gây ấn tượng với phụ huynh mà còn khiến giáo viên bắt đầu nhìn nhận lại vai trò của mình trong lớp học”.

Từ bước ngoặt này, hàng loạt thay đổi đã diễn ra. Một trong những biểu hiện rõ nét nhất là không gian học tập. Học sinh tham gia cải tạo một kho chứa đồ cũ thành không gian học tập mở có sofa, bàn lớn và quầy cà phê. Một số lớp có thể đăng ký học tại đây theo tiết hoặc học sinh tự học trong giờ giải lao.

Với sự đóng góp ý kiến của học sinh, thư viện trường cũng không còn là không gian khô cứng với bàn cao, giá sách. Thay vào đó, học sinh ngồi đọc trên đệm hoặc bàn nhỏ, có cảm giác thoải mái và dễ chịu. Thư viện trở thành không gian sinh hoạt chung của các em.

Học sinh còn tham gia xây dựng các quy tắc vận hành trường học với những giá trị như “có lập trường vững vàng” và “tôn trọng lẫn nhau”. Mỗi năm học mới, học sinh sẽ trình bày bộ quy tắc này trước toàn thể giáo viên và nhân viên.

Thậm chí, vào năm học 2025, học sinh còn tiến thêm một bước khi xây dựng “kim chỉ nam cho giáo viên”. Trong đó, một thông điệp nổi bật được nhấn mạnh: “Chúng em muốn giáo viên tin tưởng chúng em, với giả định rằng chúng em có thể lãnh đạo”.

Bên cạnh đó, chương trình học cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Từ năm 2023, trường triển khai mô hình học tập dựa trên dự án. Học sinh đề xuất ý tưởng, thuyết trình để tuyển thành viên và triển khai dự án với sự hỗ trợ của giáo viên. Các dự án trải dài từ quảng bá sản phẩm địa phương, phát triển ứng dụng học tiếng Anh đến sản xuất thực phẩm gửi đến các khu vực bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.

Để tạo điều kiện cho các hoạt động này, trường đã giảm số giờ học hàng năm từ hơn 1.000 giờ xuống còn khoảng 930 giờ. Thay vào đó, thời gian được phân bổ cho các buổi trao đổi giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa các giáo viên với nhau.

Ông Yu Odachi - trưởng bộ phận nghiên cứu của trường, cho biết: “Mọi thay đổi hiện tại đều xuất phát từ ý kiến đóng góp của học sinh. Tuy nhiên, mô hình này không hoàn hảo ngay từ bước thử đầu mà là kết quả của những nỗ lực tích luỹ giữa giáo viên và học sinh”.