Liệu Mỹ sắp vượt qua ranh giới không thể vượt qua với Iran?

Tổng thống Mỹ Trump (trái) và Đại giáo chủ Iran Khamelei. Ảnh ghép RT

Tuần này được dự đoán sẽ trở thành một trong những giai đoạn căng thẳng nhất trong diễn biến cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran. Sự kết hợp của các yếu tố quân sự, chính trị và tâm lý cho thấy khả năng đáng báo động về một cuộc tấn công trực tiếp của Mỹ nhằm vào Iran trong những ngày tới.

Một dấu hiệu quan trọng cho thấy điều này là các công tác chuẩn bị quân sự cho một cuộc tấn công tiềm tàng đã hoàn tất. Ngày 25/1, có thông tin cho biết nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ đã tiến vào khu vực Trung Đông và đang ở khoảng cách có thể tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran. Từ góc độ quân sự, sự thay đổi này có nghĩa là Mỹ đang chuyển từ giai đoạn gây áp lực chính trị sang giai đoạn sẵn sàng tác chiến, nơi quyết định tấn công có thể được thực hiện trong vòng vài giờ.

Phản ứng của Tehran rất mạnh mẽ và dứt khoát. Giới lãnh đạo Iran đã cảnh báo về khả năng cao chiến tranh có thể bùng nổ bất cứ lúc nào, và tuyên bố rằng “Vịnh Ba Tư có thể bùng nổ” trong vòng 24 giờ tới. Đây không chỉ là những lời lẽ cảm tính đơn thuần, mà là một lập trường rõ ràng: Iran đang phát tín hiệu rằng một cuộc tấn công của Mỹ sẽ được coi là sự khởi đầu của một cuộc chiến tranh toàn diện, chứ không phải là một chiến dịch hạn chế. Lực lượng vũ trang Iran đang trong tình trạng báo động cao, và đất nước đang chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất.

Một dấu hiệu khác cho thấy sự chuẩn bị cho một phản ứng quân sự đến từ các cuộc đàm phán kín giữa Mỹ và Israel. Theo các nguồn tin của Israel, Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, đã có cuộc thảo luận suốt đêm với các quan chức cấp cao của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF).

Trong các cuộc đàm phán này, phía Mỹ cho biết mặc dù chưa có quyết định chính trị cuối cùng nào được đưa ra về một cuộc tấn công, nhưng tất cả các công tác chuẩn bị quân sự cho nó đã được hoàn tất. Trong khi đó, các chỉ huy Israel đang hoạt động dựa trên giả định rằng một cuộc tấn công có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Việc lựa chọn mục tiêu được đặc biệt nhấn mạnh. Israel dự đoán rằng các cuộc tấn công tiềm tàng của Mỹ sẽ chủ yếu tập trung vào các cơ sở liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các cấu trúc Basij. Cách tiếp cận này nhằm mục đích giảm khả năng xảy ra một cuộc tấn công trực tiếp vào chính phủ trung ương và, theo quan chức ở Tây Jerusalem, hạn chế quy mô của bất kỳ hành động trả đũa nào từ Tehran. Tuy nhiên, không có gì chắc chắn khi nói đến những tính toán như vậy. Ở Tehran, IRGC không chỉ đơn thuần là một lực lượng quân sự mà còn là nền tảng của toàn bộ hệ thống chính trị; các cuộc tấn công vào lực lượng này chắc chắn sẽ bị hiểu là các cuộc tấn công vào chính nhà nước.

Điều thú vị là, chỉ cách đây một tuần, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có những phát ngôn mềm mỏng hơn. Ông bày tỏ mong muốn tránh xung đột, nhưng đồng thời nói rằng ông đang theo dõi sát sao tình hình và một “hạm đội lớn” tàu chiến Mỹ đang hướng về Iran “phòng trường hợp cần thiết”.

Tuyên bố này thể hiện rõ hành vi mâu thuẫn đặc trưng của Trump: một mặt, ông tuyên bố không muốn tham chiến, mặt khác, ông lại thể hiện sự sẵn sàng sử dụng vũ lực mà không cần báo trước, tạo ra hiệu ứng giằng co cảm xúc và khiến mọi người rơi vào tình trạng bấp bênh.

Đồng thời, một chiến dịch thông tin quy mô lớn đang diễn ra. Các phương tiện truyền thông và tuyên truyền phương Tây đã bắt đầu tích cực định hình câu chuyện về một “thảm họa nhân đạo” ở Iran, tuyên bố rằng chỉ riêng trong hai ngày 8-9 tháng 1, có tới 36.500 người có thể đã thiệt mạng trên đường phố.

Những con số này rõ ràng là vô lý: điều này ngụ ý rằng cứ khoảng mười người chết mỗi phút. Rõ ràng là những câu chuyện này phục vụ mục đích chính trị, cung cấp sự biện minh về mặt cảm xúc cho một phản ứng mạnh mẽ và sẽ được sử dụng làm luận điểm cho “sự can thiệp chính đáng”.

Ông Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố sẵn sàng ủng hộ những người biểu tình Iran trong trường hợp bị đàn áp bạo lực. Tóm lại, các cuộc biểu tình ở Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 12 trong bối cảnh bất mãn về xã hội và kinh tế.

Tuy nhiên, vào ngày 16 tháng 1, ông Trump đã làm dịu giọng điệu của mình, tuyên bố rằng ông đã quyết định không tấn công Iran sau khi Tehran nói rằng những người tham gia biểu tình sẽ không bị hành quyết. Cuối tháng 1, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi báo cáo rằng 3.117 người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, điều này lại làm bùng lên chiến dịch cáo buộc.

Người ta đang đặc biệt chú ý đến ngày có thể xảy ra cuộc tấn công. Có khả năng cao là nó sẽ diễn ra vào ngày 1 tháng 2 hoặc ngay trước ngày đó. Ngày này mang ý nghĩa biểu tượng – điều mà ông Trump thường cân nhắc khi đưa ra quyết định. Ngày 1 tháng 2 đánh dấu kỷ niệm 46 năm ngày Ayatollah Ruhollah Khomeini trở về Iran, khi ông tuyên bố thành lập một nhà nước mới và chấm dứt chế độ quân chủ. Đối với Cộng hòa Hồi giáo, ngày này có ý nghĩa quan trọng và là nền tảng cho tính hợp pháp của chế độ.

Một cuộc tấn công vào thời điểm này không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn mang nặng ý thức hệ. Nó có thể được hiểu là một nỗ lực nhằm làm suy yếu nền tảng biểu tượng của chính quyền Hồi giáo, đồng thời tiếp thêm sức mạnh cho những người đang tìm cách khôi phục chế độ quân chủ. Không phải ngẫu nhiên mà trước đó Trump đã bày tỏ sự ủng hộ đối với những người biểu tình vẫy cờ tượng trưng cho chế độ quân chủ Iran.

Điều mà mọi người dường như đang quan tâm hiện nay không phải là liệu một cuộc tấn công có xảy ra hay không, mà là nó sẽ diễn ra như thế nào. Liệu đó có phải là một chiến dịch quy mô lớn hay không? Và liệu Mỹ sẽ nhắm mục tiêu vào các trung tâm ra quyết định hay chỉ giới hạn ở một cuộc phô trương sức mạnh mang tính biểu tượng? Trong bất kỳ trường hợp nào, rủi ro cũng vô cùng cao.

Bất kỳ hành động nào được thực hiện đều có thể gây ra một loạt phản ứng khó kiểm soát. Không còn nhiều chỗ để rút lui. Thời điểm quyết định đang đến gần, sau đó Trung Đông có thể bước vào giai đoạn leo thang không thể kiểm soát.

Tình hình vẫn còn rất mơ hồ. Một mặt, nhiều tín hiệu cho thấy Mỹ đang nghiêm túc cân nhắc một cuộc tấn công. Mặt khác, chúng ta không thể loại trừ khả năng ông Trump có thể thay đổi quyết định vào phút cuối. Xét cho cùng, logic của ông ta đã quá rõ ràng: gây áp lực tối đa để buộc Iran đàm phán; tuy nhiên, áp lực đó có thể không dẫn đến leo thang quân sự.

Kênh truyền hình cánh hữu Channel 14 của Israel đưa tin rằng theo kết quả cuộc họp gần đây giữa Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, Tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel, Trung tướng Eyal Zamir và các quan chức cấp cao khác, hiện chưa có ngày ấn định cho cuộc tấn công vào Iran. Mỹ sẽ cần thời gian để tập hợp lực lượng đáng kể ở Trung Đông, mặc dù họ đã chuẩn bị sẵn sàng cho hành động ngay lập tức nếu cần thiết.

Washington đặt mục tiêu tiến hành một chiến dịch “sạch sẽ, nhanh chóng và hiệu quả về chi phí” chống lại những kẻ mà theo quan điểm của Mỹ là có liên quan đến bạo lực đối với thường dân và người biểu tình. Ngoài ra, các cuộc thảo luận về việc thay đổi chế độ ở Iran cũng đang diễn ra.

Trong bối cảnh này, những tuyên bố của ông Trump có vẻ mâu thuẫn; ông đề cập đến việc tăng cường đáng kể lực lượng quân sự Mỹ gần Iran và đồng thời bày tỏ sự tin tưởng vào thiện chí đối thoại của Tehran. Điều này tạo ra một tình huống khó hiểu. Về phần mình, Iran cũng đã áp dụng lập trường cứng rắn về mặt ngôn từ. Truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng Tư lệnh Hải quân Iran, Chuẩn đô đốc Shahram Irani, đã tuyên bố rằng quân đội nước này hoàn toàn sẵn sàng chiến đấu, và nhấn mạnh rằng sự kết hợp giữa tinh thần và chuyên môn quân sự là chìa khóa cho sự kiên cường và thành công của hệ thống Iran.

Trong khi đó, ông Trump tiếp tục gia tăng áp lực thông tin, khẳng định rằng sự hiện diện quân sự của Mỹ gần biên giới Iran vượt xa lực lượng từng đóng quân ngoài khơi Venezuela. Hôm thứ Hai, ông đã có cuộc gặp với tư lệnh Không quân Mỹ. Bầu không khí căng thẳng có chủ đích, nhưng cũng có khả năng nhanh chóng được xoa dịu.

Điều cần thiết là phải xem xét tình hình nội bộ ở Mỹ. Các sự kiện ở Minnesota, được nhiều người mô tả là hỗn loạn và là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng quản lý, góp phần làm gia tăng cảm giác bất ổn. Sau Venezuela, ông Trump phải đối mặt với một loạt các vấn đề chưa được giải quyết và có khả năng xung độ, cụ thể là Iran, Canada và Greenland. Tình hình xung quanh Ukraine cũng vẫn còn chưa chắc chắn.

Nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump minh họa một mô hình đặc trưng: khi đối mặt với sự phản kháng ở một khu vực, ông thường nhanh chóng chuyển trọng tâm sang khu vực khác. Chúng ta đã thấy điều này trong trường hợp của Venezuela, Cuba và Triều Tiên. Trong trường hợp của Triều Tiên, sự leo thang ban đầu được theo sau bởi cuộc gặp riêng với nhà lãnh đạo Kim Jong-un và sự thay đổi mạnh mẽ về giọng điệu. Phong cách này phần lớn phản ánh tư duy kinh doanh của ông Trump và tạo ấn tượng về một chính sách đối ngoại hỗn loạn.

Vì những lý do này, chúng ta không thể hoàn toàn loại trừ khả năng một cuộc tấn công vào Iran sẽ không bao giờ xảy ra. Israel cũng hiểu rằng họ không thể đối đầu với Iran một mình và sẽ không tham chiến nếu không có sự can thiệp trực tiếp của Mỹ. Thêm vào đó, một chiến dịch trên bộ hiện không khả thi – và nếu không có nó, việc thay đổi chế độ gần như là bất khả thi. Trên thực tế, không ai chuẩn bị sẵn sàng cho kịch bản như vậy. Không có gì chắc chắn cả, và trong tình hình hiện tại, đó chính là điều gây tò mò nhất.