Không chủ quan với virus Nipah

Nguồn lây virus Nipah chủ yếu từ dơi ăn quả. Ảnh: HCDC

Không chủ quan

Theo ThS.BS Phan Lê Minh Tiến - Bệnh viện Nhi đồng 2, virus Nipah là một tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng gây viêm não cấp, suy hô hấp nặng với tỷ lệ tử vong cao. Virus này thuộc nhóm bệnh lây truyền từ động vật sang người. Nguồn lây chủ yếu từ dơi ăn quả, động vật trung gian như heo, có thể lây từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết của bệnh nhân nặng. Ở trẻ em, bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, nôn ói, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang rối loạn tri giác, co giật, hôn mê, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

“Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và cũng chưa có vaccine phòng bệnh này. Việc phát hiện sớm, cách ly kịp thời và hồi sức tích cực đóng vai trò then chốt trong giảm tử vong và ngăn ngừa lây lan” - BS Tiến nhấn mạnh.

BS Trương Hữu Khanh - chuyên gia Nhiễm - Thần kinh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) cho biết, virus Nipah đã ghi nhận từ lâu trên thế giới, song lây truyền không đơn giản, khả năng xâm nhập và lây lan rộng tại Việt Nam là rất thấp. Virus này không lây lan mạnh từ người sang người, nguồn lây chủ yếu liên quan đến tiếp xúc với dơi và động vật trung gian. Người dân không nên quá hoang mang nhưng cũng không được chủ quan.

Để phòng bệnh từ virus Nipah, giới chuyên gia trong ngành khuyến cáo, các cơ sở y tế cần nâng cao cảnh giác trong chẩn đoán, đặc biệt đối với các trường hợp viêm não, viêm não – màng não chưa rõ nguyên nhân. Việc khai thác kỹ yếu tố dịch tễ được xem là yếu tố quyết định để không bỏ sót ca bệnh. Đối với phụ huynh, cần theo dõi sát các dấu hiệu thần kinh bất thường ở trẻ và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Sở Y tế TPHCM cho hay, thời gian ủ bệnh của Nipah trung bình từ 4 – 14 ngày, có thể kéo dài đến 45 ngày. Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như: sốt, đau đầu, đau cơ, nôn ói, đau họng. Sau đó, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang viêm não cấp, biểu hiện bằng rối loạn tri giác, lơ mơ, lú lẫn, co giật; một số trường hợp kèm theo viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp. Tỷ lệ tử vong trong các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động từ 40 – 75%.

Chủ động ứng phó

Trước thông tin ghi nhận các trường hợp viêm não do virus Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ), Sở Y tế TPHCM tổ chức cuộc họp khẩn với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các chuyên gia truyền nhiễm nhằm đánh giá nguy cơ và năng lực đáp ứng của hệ thống y tế thành phố. Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu – Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM cho hay, kết quả các nghiên cứu chuyên sâu của các đơn vị thực hiện trên các bệnh nhân viêm não tại TPHCM và các tỉnh phía Nam cho thấy, chưa phát hiện sự hiện diện của virus Nipah. Theo Sở Y tế thành phố, từ năm 1996 đến 2018 và cho đến nay, thành phố cũng chưa ghi nhận ca mắc Nipah. Sở Y tế nhận định, khả năng bùng phát dịch Nipah trên địa bàn hiện không cao.

Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu thông tin thêm, mặc dù nhiều năm trở lại đây thành phố chưa phát hiện virus Nipah, tuy nhiên trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế gia tăng, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập từ bên ngoài vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt với người nhập cảnh từ vùng đang lưu hành virus hoặc nhóm có tiếp xúc với động vật nguy cơ. Để chủ động phòng bệnh, công tác giám sát y tế tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đã được tăng cường. Các trường hợp có biểu hiện sốt, triệu chứng hô hấp hoặc rối loạn thần kinh bất thường sẽ được theo dõi chặt chẽ yếu tố dịch tễ và chuyển ngay về Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để cách ly, chẩn đoán và điều trị theo quy định.

Song song đó, Sở Y tế chỉ đạo toàn hệ thống y tế triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ. HCDC được giao tăng cường phòng, chống dịch ngay tại cửa khẩu; xây dựng và cập nhật nội dung truyền thông giúp người dân nhận biết sớm triệu chứng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh; đồng thời tham mưu kế hoạch ứng phó khi xuất hiện ca nghi ngờ.

Đối với các cơ sở khám, chữa bệnh, ngành y tế TPHCM yêu cầu, sàng lọc chủ động, khai thác kỹ tiền sử dịch tễ ở các ca viêm não chưa rõ nguyên nhân; tuân thủ nghiêm phòng hộ cá nhân, tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn và tổ chức tập huấn lại cho nhân viên y tế nhằm hạn chế nguy cơ lây lan trong bệnh viện. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới được giao vai trò nòng cốt trong tiếp nhận, cách ly và điều trị các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc Nipah; phối hợp với OUCRU thực hiện xét nghiệm chuyên sâu; đồng thời tăng cường hội chẩn, hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở y tế trên địa bàn. Sở Y tế TPHCM khuyến cáo thêm, người dân hạn chế đến khu vực đang có dịch, người từ vùng nguy cơ trở về cần theo dõi sức khỏe ít nhất 14 ngày, chủ động liên hệ cơ sở y tế khi có triệu chứng nghi ngờ. Người đi công tác, du lịch đến vùng dịch cần tránh tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn và động vật có biểu hiện bệnh, không sử dụng trái cây rụng hoặc đồ uống có nguy cơ nhiễm chất thải của dơi; thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.

Trên thế giới, đợt bùng phát bệnh do virus Nipah đầu tiên được ghi nhận tại Malaysia và Singapore giai đoạn 1998 – 1999, khiến 105 người tử vong. Những năm gần đây, bệnh vẫn xuất hiện lẻ tẻ tại Bangladesh và bang Kerala (Ấn Độ), với tỷ lệ tử vong được ghi nhận từ 40 – 75%. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ toàn cầu hiện nay ở mức thấp, song cảnh báo khả năng bùng phát ổ dịch tại vùng lưu hành hoặc lây nhiễm trong bệnh viện nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không tốt.