Iran và Mỹ còn lâu mới đạt được thỏa thuận hòa bình

Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf.

Đàm phán kỹ thuật tại Doha

Mỹ và Iran đã kết thúc vòng đàm phán gián tiếp tại Doha và tạm nghỉ. Các nhà ngoại giao sẽ trở lại Qatar sau ngày 9/7.

Cuộc gặp tiếp theo với hình thức tương tự sẽ diễn ra vào ngày 18/7, nơi các bên sẽ tiếp tục thảo luận về các điều khoản của Bản ghi nhớ Islamabad. Nếu giai đoạn này thành công, các bên có thể chuyển sang các cuộc đàm phán cấp cao.

Một thỏa thuận hòa bình cuối cùng dự kiến ​​sẽ được ký kết vào giữa tháng 8/2026, trong khi bản ghi nhớ vẫn còn hiệu lực.

Bộ Ngoại giao Qatar tuyên bố Iran và Mỹ đã đạt được sự hiểu biết chung, nhưng các bên tham gia đàm phán lại từ chối bình luận. Trở ngại chính là yêu cầu của Iran về việc được phép đánh thuế đối với tàu thuyền ở eo biển Hormuz.

Trong khi đó, vấn đề mâu thuẫn then chốt là chương trình hạt nhân của Iran được cho là thậm chí không được nêu ra trong các cuộc đàm phán.

Nhà khoa học chính trị quốc tế Elena Suponina nói với báo Izvestia rằng hai bên đang "cố gắng tỏ ra mạnh mẽ trước một tình hình tồi tệ".

Bà ước tính rằng tiến triển tối thiểu là có thể xảy ra trong các cuộc đàm phán ở Qatar, nhưng còn quá sớm để nói về sự thành công.

Chuyên gia Georgy Asatryan của HSE đồng ý rằng các bên chỉ đơn giản là đang cố gắng củng cố vị thế của mình và "tạo ra một màn sương mù". Ông lưu ý cuộc chiến ở Iran đã làm suy yếu "chủ nghĩa Trump".

Nhà lãnh đạo Mỹ đang phải đối mặt với cuộc bầu cử quốc hội và lễ kỷ niệm 250 năm Ngày Độc lập của Mỹ. Vì vậy, Mỹ đang cố gắng tránh việc nối lại các hành động thù địch, chuyên gia nhấn mạnh.

Thế chủ động trong các cuộc đàm phán đã chuyển sang Qatar, mặc dù Pakistan vẫn tiếp tục tham gia.

Hiện tại, Qatar là quốc gia lý tưởng để đóng vai trò trung gian hòa giải vì là một trong những quốc gia thực dụng nhất trong khu vực, chuyên gia cho biết thêm.

Qatar duy trì mối quan hệ mang tính xây dựng nhất với Iran trong số các chế độ quân chủ Ả Rập và nắm giữ một phần đáng kể tài sản của Iran trong các ngân hàng của mình.

Tuy nhiên, ngay cả trong những điều kiện này, một thỏa hiệp thực sự cho một hiệp ước hòa bình giữa Iran và Mỹ vẫn chưa đạt được, ông Asatryan kết luận.

Lập trường cứng rắn của Iran đã được Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf xác nhận. Ông tuyên bố Iran sẽ từ chối đối thoại cấp cao cho đến khi Mỹ thực hiện đầy đủ các điều khoản của bản ghi nhớ:

Dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và trừng phạt xuất khẩu dầu mỏ, trả lại tài sản và mở cửa eo biển Hormuz theo các điều kiện của Cộng hòa Hồi giáo. Điều này là không thể chấp nhận được đối với Nhà Trắng.

Mỹ yêu cầu tự do hàng hải trong eo biển mà không phải chịu thuế và sẵn sàng phân bổ 6 tỷ USD viện trợ nhân đạo có mục tiêu cụ thể. Phía Mỹ kiên quyết gắn các điều khoản còn lại với việc giải trừ hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran.

Những khó khăn tại Lebanon

Một trở ngại nghiêm trọng khác vẫn là yêu cầu ngừng bắn hoàn toàn trong khu vực, bao gồm cả Lebanon. Tại đây, Israel và Hezbollah đóng vai trò then chốt, về cơ bản đòi hỏi Mỹ và Iran phải gây ảnh hưởng đến họ.

"Các cuộc đàm phán còn 60 ngày nữa. Chúng tôi đã bày tỏ sự ủng hộ đối với tầm nhìn của Tổng thống Trump về việc Iran không có khả năng hạt nhân và hạn chế chương trình tên lửa của nước này, cũng như sự ủng hộ của ông ấy đối với các lực lượng ủy nhiệm, nhưng chúng tôi vẫn phải xem mọi việc diễn biến như thế nào", Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Israel Yuval Fuchs nói.

Tuy nhiên, Mỹ không thể đảm bảo Israel sẽ hoàn toàn từ bỏ cuộc đối đầu quân sự với Hezbollah.

Lãnh đạo nhà nước Do Thái đã tuyên bố rõ ràng rằng thỏa thuận Mỹ-Iran sẽ không hạn chế các hoạt động của quân đội Israel tại Lebanon cho đến khi mối đe dọa từ phong trào Hồi giáo Shia này bị loại bỏ hoàn toàn.

Trong khi đó, một số bước hướng tới giảm leo thang căng thẳng đã được thực hiện: Ngày 26/6, đại diện của Israel và Lebanon đã ký một văn kiện khung riêng tại Mỹ.

Theo đó, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã bắt đầu rút quân thí điểm khỏi hai khu vực ở miền Nam Lebanon. Quân đội chính quy của Chính phủ Lebanon sẽ thay thế quân đội Israel tại các vị trí này.

Tuy nhiên, Hezbollah không tham gia đàm phán và ngay lập tức bác bỏ thỏa thuận, gọi đó là "sự sỉ nhục". Theo văn kiện, Israel sẽ chỉ trả lại các vùng lãnh thổ tranh chấp cho Lebanon sau khi nhóm này giao nộp vũ khí cho quân đội chính quy.

Lãnh đạo Hezbollah cáo buộc Beirut hợp thức hóa sự chiếm đóng của Israel, điều này có thể dẫn đến việc sáp nhập đất đai.

Phong trào Hồi giáo Shia cũng chỉ ra rằng, theo hiến pháp Lebanon, Israel chính thức được công nhận là quốc gia thù địch, khiến bất kỳ giao dịch trực tiếp nào với nước này đều bất hợp pháp.

Các chuyên gia không tin Hezbollah sẽ giải giáp vũ khí trong thời gian ngắn. Iran không thể ngừng hỗ trợ phong trào này, vì làm như vậy sẽ bị coi là phản bội lý tưởng của Cách mạng Hồi giáo và Israel quyết tâm tiến hành chiến tranh đến cùng, Asatryan nhấn mạnh.

Chuyên gia Suponina tin rằng cuộc xung đột ở Lebanon sẽ tiếp diễn. Bà tin rằng IDF sẽ không rời khỏi đất nước cho đến khi nhóm này hoàn toàn giải giáp vũ khí, điều mà hiện tại dường như bất khả thi.

Iran cũng cần sự đảm bảo từ bên ngoài cho một lệnh ngừng bắn. Để đạt được mục tiêu này, ông Ghalibaf đã tuyên bố thành lập một ủy ban giám sát 3 bên gồm Iran, Mỹ và Lebanon.

Tuy nhiên, Elena Suponina coi sáng kiến ​​này chỉ là "một tấm vé trên giấy". Theo nhà khoa học chính trị này, những bước đi như vậy phù hợp với chiến thuật chung của Iran và Mỹ đó là kéo dài các cuộc đàm phán và thể hiện cho thế giới thấy ít nhất là vẻ bề ngoài của tiến bộ ngoại giao.

Thỏa thuận ngừng bắn hiện tại vẫn vô cùng mong manh và có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Đối với cộng đồng quốc tế, điều này đồng nghĩa với một thời kỳ dài bất ổn và mối đe dọa thường trực về một cuộc chiến tranh lớn ở Trung Đông.