Iran quá "rắn" khiến ông Trump bế tắc

Tổng thống Donald Trump đã phá vỡ tiền lệ kéo dài hàng chục năm để tấn công Iran và giờ. Ảnh Dreamstime

Kiểu ngoại giao cưỡng ép này – được đánh dấu bằng các lời đe dọa công khai, xúc phạm và tối hậu thư – dường như đã chạm tới giới hạn của Iran và có thể đang làm suy yếu chính nỗ lực của ông Trump nhằm chấm dứt cuộc chiến đã làm rung chuyển kinh tế toàn cầu, theo The Arab Weekly.

Với Iran, “công thức Trump” dường như đang va phải một bức tường cứng rắn chưa từng có.

Sau 11 tuần căng thẳng liên tiếp giữa Mỹ, Israel và Iran, Nhà Trắng ngày càng lộ rõ sự sốt ruột. Tuy nhiên, thay vì hạ giọng để tìm lối thoát ngoại giao, ông Trump lại tiếp tục leo thang bằng những phát biểu gay gắt, đe dọa và đầy tính áp chế. Giới phân tích cho rằng chính điều này đang khiến cuộc khủng hoảng ngày càng khó tháo gỡ.

Trong nhiều phát biểu gần đây, ông Trump liên tục mô tả Iran như một bên “đã bị nghiền nát hoàn toàn”, đồng thời yêu cầu Tehran phải chấp nhận thất bại tuyệt đối. Ông từng cảnh báo sẽ “xóa sổ nền văn minh Iran” nếu nước này không đạt thỏa thuận với Mỹ. Có thời điểm, ông còn tuyên bố nếu lệnh ngừng bắn sụp đổ, thế giới sẽ thấy “một ánh chớp khổng lồ bùng lên từ Iran” – phát ngôn bị nhiều người xem là ám chỉ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, các chuyên gia Trung Đông cho rằng cách tiếp cận này đang phản tác dụng. Với giới lãnh đạo Iran, đặc biệt trong bối cảnh nhiều chỉ huy cấp cao đã thiệt mạng sau các cuộc không kích Mỹ - Israel, việc cúi đầu trước sức ép từ Washington gần như là điều không thể.

Cựu nhà đàm phán Mỹ về Iran Rob Malley nhận định không một chính phủ nào có thể chấp nhận bị nhìn nhận là “đầu hàng hoàn toàn”, đặc biệt là Iran – quốc gia luôn đặt nặng lòng tự tôn dân tộc và hình ảnh chống phương Tây.

Trong khi đó, Tehran vẫn cho thấy họ còn nhiều công cụ gây sức ép. Dù hứng chịu thiệt hại nặng nề, Iran vẫn duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Chỉ riêng nguy cơ gián đoạn tuyến đường này cũng đủ khiến giá năng lượng thế giới rung lắc mạnh.

Nhiều chuyên gia cho rằng Iran hiện không cần “thắng” theo nghĩa quân sự. Chỉ cần tồn tại, tiếp tục kháng cự và khiến Mỹ cùng phương Tây phải trả giá kinh tế, Tehran đã có thể coi đó là một thành công.

Ở chiều ngược lại, ông Trump cũng đang chịu áp lực trong nước. Giá xăng tại Mỹ tăng mạnh sau khủng hoảng năng lượng Trung Đông, trong khi tỷ lệ ủng hộ dành cho ông giảm sút trước thềm bầu cử giữa kỳ. Đảng Cộng hòa cũng đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội nếu cuộc chiến kéo dài.

Điều khiến giới quan sát lo ngại là Nhà Trắng dường như không có dấu hiệu thay đổi chiến lược. Theo Reuters, không có nỗ lực đáng kể nào trong nội bộ chính quyền nhằm thuyết phục ông Trump kiềm chế các phát ngôn về Iran.

Một số cựu quan chức Mỹ cho rằng Tổng thống Trump đang đánh giá sai tâm lý Tehran. Trong nhiều năm, Washington tin rằng chỉ cần gây đủ áp lực, Iran sẽ phải nhượng bộ. Nhưng thực tế cho thấy hệ thống chính trị và quân sự của Iran có khả năng chịu đựng cao hơn nhiều so với dự đoán.

Thậm chí, một số nhà phân tích cảnh báo chiến dịch quân sự của Mỹ cùng chính sách “ngoại giao cưỡng ép” hiện nay có thể khiến Iran quyết tâm hơn trong việc theo đuổi năng lực hạt nhân, nhằm tạo lá chắn giống như Triều Tiên.

Trong khi ông Trump muốn nhanh chóng đạt thỏa thuận để tuyên bố chiến thắng và chuyển sang hồ sơ khác, Iran lại nổi tiếng với chiến thuật kéo dài đàm phán và chờ đối thủ mất kiên nhẫn.

Giới chuyên gia nhận định, đây chính là nghịch lý lớn nhất của cuộc khủng hoảng hiện nay: càng đe dọa mạnh, ông Trump càng khiến Tehran tin rằng họ chỉ cần “câu giờ” là có thể khiến Washington tự rơi vào thế khó.