Iran - Mỹ sắp đạt thỏa thuận: Bước ngoặt cho chương trình hạt nhân Iran và eo biển Hormuz

Người dân kiểm tra những tòa nhà bị phá hủy do cuộc không kích của Israel tại thành phố cảng Tyre phía nam Iran hôm 12/6. Ảnh: AP.

Ngày thứ Sáu 12/6, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, cho biết các quan chức chính phủ Iran đang trong giai đoạn cuối cùng của các cuộc thảo luận về các điều khoản của một thỏa thuận với Mỹ.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cho biết bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran sẽ đề cập đến chương trình hạt nhân của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, cùng một số vấn đề khác.

Eo biển Hormuz

Ông Araghchi cho biết, dự kiến sẽ sớm có một tuyên bố liên quan đến việc kiểm soát eo biển Hormuz trong tương lai. Theo thỏa thuận, tuyến đường thủy này sẽ không hoạt động trở lại như trước chiến tranh, và chính quyền sẽ không thu phí cầu đường mà chỉ thu “phí dịch vụ”.

Ông Araghchi phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran rằng thỏa thuận này bao gồm giải pháp cho cuộc xung đột ở Lebanon “và tất cả các mặt trận khác”.

Ông Baghaei cho biết, thời điểm, địa điểm và các chi tiết liên quan đến thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào tiến trình ngoại giao. Ông Araghchi nói thêm rằng, khung thỏa thuận có thể được cả hai bên ký kết từ xa trong vài ngày tới.

Mỹ tôn trọng chủ quyền Iran

Bản ghi nhớ cũng sẽ tập trung vào các nguồn căng thẳng khác trong mối quan hệ giữa Washington và Tehran, bao gồm cả tuyên bố bằng văn bản từ phía Mỹ rằng họ "tôn trọng chủ quyền của Iran" - Bộ trưởng Ngoại giao Iran cho biết.

Ông nói: “Những lời đe dọa phải chấm dứt, và người dân Iran phải được đối xử một cách tôn trọng”.

Ông Araghchi nói thêm rằng Iran sẵn sàng quay trở lại chiến tranh nếu Mỹ lựa chọn con đường đó.

“Nếu các điều khoản trong bản ghi nhớ không được tuân thủ, thỏa thuận cuối cùng sẽ không được ký kết” - ông cảnh báo.

Giải thể chương trình hạt nhân Iran

CNN dẫn lời một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ đã nêu rõ một số điểm trong thỏa thuận dự kiến giữa Mỹ và Iran - nhưng vẫn còn một số chi tiết cần được hoàn thiện.

Tuy vậy, vị quan chức này đã phác họa một bức tranh về các cuộc đàm phán với Iran đang ở trạng thái tốt hơn nhiều.

“Tôi nghĩ rằng, chúng ta đã đạt được thỏa thuận ngôn ngữ mà chúng ta cảm thấy hài lòng, và phía Iran thực sự đã nói, 'Được rồi, chúng ta có thể đồng ý với điều đó'” - vị quan chức này nói với các phóng viên.

Việc mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran là những điểm trong khuôn khổ thỏa thuận.

Thỏa thuận này cũng dẫn đến việc giải thể chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm cả việc Mỹ thu được vật liệu làm giàu từ Iran.

Iran “cam kết vô thời hạn sẽ không bao giờ sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân” - theo lời quan chức Mỹ. Họ cho biết thêm, các chi tiết kỹ thuật về cách loại bỏ kho uranium được làm giàu cao của Iran vẫn chưa được thống nhất, và các cuộc thảo luận về cách thức tiến hành sẽ diễn ra trong vòng đàm phán kỹ thuật tiếp theo.

Nếu bản ghi nhớ được ký kết, nó sẽ mở ra giai đoạn 60 ngày để tiến hành các cuộc đàm phán “kỹ thuật”. Quan chức này đã né tránh câu hỏi về việc liệu nhà lãnh đạo tối cao mới của Iran Mojtaba Khamenei có đích thân ký kết thỏa thuận hiện tại hay không.

Vị quan chức này cho biết, Iran cũng sẽ được giải tỏa phần lớn áp lực kinh tế mà họ đã phải gánh chịu trong nhiều năm qua nếu nước này tuân thủ các điều khoản của khuôn khổ này.

Israel sẽ tham gia thỏa thuận

Vẫn còn những bất đồng trong giới lãnh đạo Iran về cách thức tiến hành tiếp theo, nhưng chính quyền Trump tin rằng đa số các quan chức đều cam kết với thỏa thuận tiềm năng. Một quan chức cho biết, phần lớn thông điệp từ Tehran là "nhằm thuyết phục người dân trong nước chấp nhận thỏa thuận này".

Quan chức này cho biết chính quyền Trump cảm thấy "tự tin" rằng Israel "sẽ tham gia" vào thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, nhưng không loại trừ khả năng Israel sẽ có hành động quân sự trong tương lai tại Lebanon.