Học phần giáo dục đại cương: Từ 'gánh nặng' đến nền móng tư duy cho sinh viên

Sinh viên Trường Đại học Văn Hiến trong giờ học. Ảnh: VHU

Thực tế, đây không chỉ là kiến thức nền tảng hỗ trợ chuyên ngành, mà còn là hành trang rèn luyện tư duy, kỹ năng và thái độ học tập suốt đời cho mỗi sinh viên.

Không chỉ là “lý thuyết khô khan”

Những ngày đầu năm học, khi lịch học hiện lên với hàng loạt môn giáo dục đại cương như Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Pháp luật đại cương…, nhiều tân sinh viên không giấu nổi sự băn khoăn.

Trần Trang Thu - tân sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), kể lại: “Lúc mới nhập học, em nghĩ Triết học chắc toàn khái niệm khó nhớ, khô khan, chỉ cần học để qua môn. Nhưng nghe anh chị khóa trên chia sẻ rằng khi lên lớp thầy cô thường tổ chức thảo luận nhóm về những vấn đề thực tiễn, em thấy tò mò hơn nhiều. Em cũng mong mình sẽ có trải nghiệm như vậy để thay đổi cách nhìn về môn học”.

Tương tự, Lâm Gia Khánh - sinh viên năm 2 Trường Đại học Công Thương TPHCM, chia sẻ bản thân cảm thấy “choáng” khi phải học những khái niệm trừu tượng. “Có hôm em đã định bỏ tiết vì thấy mệt mỏi. Nhưng rồi giảng viên liên hệ bài học với vấn đề bên ngoài để giải quyết các bài toán trong cuộc sống, em lại thấy gần gũi, thực tế. Giờ em không còn xem đại cương là gánh nặng nữa”, Khánh chia sẻ.

Một giảng viên dạy môn Chính trị học tại một trường đại học ở TPHCM cũng kể lại trải nghiệm khó quên trong nghề: “Có một sinh viên từng rớt môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin đến ba lần. Đến lần thứ tư, chỉ cần qua môn ấy là em sẽ được tốt nghiệp, nhưng thật sự bài làm chưa đạt nên tôi buộc phải đánh rớt. Sau này, nghĩ lại tôi thấy hối hận vì quyết định đó đã làm lỡ bước đi của một sinh viên. Tuy nhiên, với trách nhiệm nghề nghiệp, tôi không thể dễ dãi, vì nếu nhượng bộ, tấm bằng sẽ mất giá trị”.

Câu chuyện ấy phản ánh rõ áp lực của cả thầy lẫn trò, khi kiến thức đại cương tuy khó, nhưng cũng chính là phép thử rèn sự nghiêm túc, bền bỉ và thái độ học tập của sinh viên. Thực tế, nhiều giảng viên hiện nay thường gắn nguyên lý triết học với các vấn đề nóng bỏng như thông tin trên mạng xã hội, tin giả, biến đổi khí hậu… Qua đó, sinh viên thấy triết học không hề xa lạ, mà chính là công cụ tư duy để phân tích và phản biện trong đời sống.

Buổi sinh hoạt đầu khóa cho tân sinh viên ở Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TPHCM. Ảnh: Thùy Linh

Nền móng tri thức bền vững

Theo các giảng viên, các học phần giáo dục đại cương chính là hành trang trí tuệ giúp rèn tư duy, bản lĩnh và sự bền vững trong con đường học tập. Với môn Triết học, TS Ngô Tuấn Phương - giảng viên Khoa Khoa học Cơ bản, Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng quan niệm “Triết học khô khan, nặng nề” xuất phát từ cách hiểu hạn hẹp.

“Triết học không chỉ là hệ thống khái niệm trừu tượng, mà còn là công cụ nhìn nhận thế giới khoa học, lý giải bản chất hiện tượng xã hội và định hướng hành động thực tiễn. Nếu gắn nguyên lý triết học với những vấn đề nóng bỏng như kinh tế xanh, chuyển đổi số, khởi nghiệp sáng tạo hay phát triển bền vững, thì môn học trở nên gần gũi và gợi mở”, TS Phương phân tích.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh triết học đề cao vai trò thực tiễn: Tri thức không chỉ để cất giữ trong sách vở, mà để vận dụng vào cuộc sống, công việc và sự phát triển xã hội. Chính vì thế, giảng viên cần đổi mới phương pháp, dùng thảo luận, tình huống, liên hệ trực tiếp đến trải nghiệm sinh viên.

“Khi đó, các em sẽ thấy triết học chính là chìa khóa tư duy định hình thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận khoa học cho con đường học tập và sự nghiệp sau này”, TS Phương nói.

Ông khẳng định, các học phần giáo dục đại cương, trong đó có Triết học Mác - Lênin, đóng vai trò nền tảng không thể thiếu trong giáo dục đại học.

Đối với sinh viên nhóm ngành Pháp luật, Triết học không chỉ cung cấp hệ thống khái niệm, phạm trù và quy luật của tư duy khoa học, mà quan trọng hơn là hình thành khả năng tư duy phản biện: Biết phân tích, so sánh, đối chiếu, nhận diện bản chất vấn đề và nhìn nhận sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ toàn diện, lịch sử cụ thể.

Đây là những kỹ năng cốt lõi để một luật sư, thẩm phán hay nhà nghiên cứu pháp lý có thể lập luận chặt chẽ và bảo vệ quan điểm thuyết phục.

Với sinh viên các ngành khác, nền tảng tri thức đại cương chính là cái khung giúp phát triển tư duy độc lập và gắn kết tri thức chuyên ngành. “Tri thức đại cương không phải là gánh nặng, mà chính là nền móng trí tuệ. Càng vững thì ngôi nhà tri thức và sự nghiệp tương lai của sinh viên càng bền chắc”, TS Phương khẳng định.

Tương tự, ThS Lại Quang Ngọc - giảng viên Khoa Luật và Khoa học Chính trị, Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, chia sẻ: “Tôi hiểu nhiều bạn sinh viên thấy Triết học hay các môn đại cương hơi nặng nề và có vẻ xa rời thực tế. Điều này dễ hiểu vì nội dung khái quát, nhiều khái niệm trừu tượng, lại không gắn ngay với chuyên môn. Nếu sinh viên kiên nhẫn, tìm cách liên hệ với thực tiễn, đời sống hàng ngày, các em sẽ nhận ra rằng triết học không hề xa vời”.

Nữ giảng viên cho biết thêm, Triết học Mác - Lênin hay các môn giáo dục đại cương giúp sinh viên hiểu rõ vì sao xã hội vận động, vì sao con người có những hành vi tốt - xấu và cách lựa chọn khác nhau. “Cũng giống như việc mình học một ngôn ngữ mới, ban đầu có thể thấy khó, nhưng khi nắm được phương pháp, xác định được nguyên tắc học tập thì sẽ thấy thú vị và hữu ích”, ThS Ngọc đánh giá.

Theo đó, giá trị lớn nhất của học phần giáo dục đại cương không nằm ở kiến thức khô cứng, mà ở khả năng rèn tư duy logic, phân tích, phản biện, nhìn vấn đề đa chiều. “Khi bước ra môi trường làm việc hay đối diện với tình huống phức tạp, chính những kỹ năng đó sẽ giúp sinh viên tự tin, chín chắn hơn. Nói cách khác, các môn đại cương giống như nền móng của một ngôi nhà, nếu vững chắc thì việc xây dựng các tầng tiếp theo mới bền lâu”, ThS Ngọc phân tích.

Theo các giảng viên, để các học phần giáo dục đại cương trở nên gần gũi, thiết thực với sinh viên, cần đổi mới phương pháp giảng dạy. Thay vì chỉ giảng giải lý thuyết khô cứng, giảng viên cần gắn phạm trù, quy luật triết học với những vấn đề sinh viên quan tâm như chuyển đổi số, khởi nghiệp, môi trường hay đời sống xã hội. Bên cạnh đó, áp dụng thảo luận, tranh luận, xử lý tình huống sẽ giúp sinh viên chủ động tiếp cận tri thức, rèn luyện tư duy phản biện và thấy rõ tính ứng dụng của triết học.

“Đổi mới không chỉ là thay đổi cách dạy, mà là tạo cơ hội cho sinh viên trải nghiệm triết học như một chìa khóa tư duy, gắn liền với chính cuộc sống và nghề nghiệp tương lai”, TS Ngô Tuấn Phương nêu quan điểm.

ThS Lại Quang Ngọc - giảng viên Khoa Luật và Khoa học Chính trị, Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, cho biết: “Đừng vội coi các môn đại cương là gánh nặng. Hãy học với tâm thế cởi mở, coi đây là cơ hội để rèn tư duy và mở rộng tầm nhìn.

Nếu thấy khô khan, các em hãy tự hỏi rằng điều này có liên quan gì đến cuộc sống hằng ngày của mình không, hoặc mình có thể áp dụng vào chuyên ngành thế nào. Khi tìm được sự kết nối, các em sẽ thấy môn học gần gũi hơn. Kiến thức không bao giờ thừa, sớm muộn nó sẽ trở thành hành trang hữu ích cho con đường phía trước”.