Hàn Quốc chưa thoát khỏi tuyển dụng dựa trên bằng cấp

Một ngày hội tìm kiếm việc làm cho sinh viên Hàn Quốc.

Trong bối cảnh đó, nỗ lực cải cách tuyển dụng dựa trên năng lực được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một hệ thống mà nhiều người cho rằng đang “biến tất cả mọi người thành kẻ thua cuộc”.

Ở Hàn Quốc, hệ thống đại học được chia thành hai cấp bậc rõ rệt là các trường “ở Seoul” và các trường nằm ngoài thủ đô. Đứng đầu là ba trường SKY gồm Đại học Quốc gia Seoul, Đại học Hàn Quốc và Đại học Yonsei, được xem như cánh cửa dẫn đến các vị trí việc làm ưu tú. Ngoại trừ một số viện khoa học đặc biệt, phần lớn các trường ngoài Seoul bị đánh giá thấp hơn trong mắt nhà tuyển dụng.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, anh Lee Hyun-jun, 22 tuổi, theo học ngành Sư phạm tại một trường đại học ở Gwangju và cảm nhận rõ rệt rào cản này. Khi tìm kiếm việc làm, thực tập hay học bổng trên các nền tảng trực tuyến, điều đầu tiên anh thường gặp không phải là yêu cầu về kỹ năng hay kinh nghiệm, mà là câu hỏi về tên trường đại học. Trong các diễn đàn, Lee liên tục bắt gặp những bình luận khuyên sinh viên từ các trường ngoài Seoul nên “từ bỏ sớm”, bởi cơ hội cạnh tranh là rất thấp.

Sự phân tầng tạo ra một vòng xoáy cạnh tranh khốc liệt ngay từ phổ thông. Kỳ thi năng lực học thuật đại học (CSAT) trở thành “cửa ải sinh tử”, khiến gần 30% thí sinh phải thi lại nhiều lần với hy vọng cải thiện cơ hội vào các trường hàng đầu.

Theo một khảo sát năm 2024 của Đài Truyền hình Quốc gia Hàn Quốc, phân biệt đối xử dựa trên trình độ học vấn được coi là hình thức định kiến nghiêm trọng nhất trong xã hội, chiếm gần 30% ý kiến được ghi nhận.

Các nhà giáo dục cảnh báo rằng áp lực này không chỉ giới hạn trong học đường mà còn lan rộng ra toàn xã hội. Trẻ em phải đối mặt với căng thẳng học tập từ rất sớm, góp phần định hình các xu hướng tiêu cực như kết hôn muộn và tỷ lệ sinh thấp. Chi tiêu cho giáo dục tư thục tăng mạnh, với gần 80% học sinh theo học các lớp bổ trợ ngoài giờ, bất chấp số lượng học sinh đang giảm.

Theo ông Song In-soo, đồng sáng lập nhóm hoạt động Mùa xuân Giáo dục, gốc rễ của vấn đề nằm ở cách thức tuyển dụng. Khi nhà tuyển dụng ưu tiên trường đại học hơn năng lực thực tế, các cá nhân chỉ có một số ít lựa chọn để đảm bảo an sinh nghề nghiệp. Một khảo sát năm 2024 cho thấy 85% người được hỏi tin rằng trường đại học cũ ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội xin việc, trong khi 75% cho rằng phân biệt học vấn là vấn đề nghiêm trọng.

Trước thực trạng đó, các tổ chức xã hội đã vận động sửa đổi luật nhằm cấm đưa thông tin về trình độ học vấn vào hồ sơ tuyển dụng. Ông Cha Jung-in, người đứng đầu Ủy ban Giáo dục quốc gia, nhận định: “Chủ nghĩa bằng cấp và hệ thống phân cấp đại học biến tất cả mọi người thành kẻ thua cuộc, bởi nó làm méo mó việc đánh giá con người và lãng phí nguồn nhân lực”.

Dù dự luật đã được trình lên, việc thực thi vẫn đối mặt nhiều thách thức. Trong thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn ngầm sử dụng tên trường như một công cụ sàng lọc.

Chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung đã đề xuất mô hình “10 Đại học Quốc gia Seoul” nhằm phân bổ nguồn lực giáo dục ra ngoài thủ đô. Một số lĩnh vực như công nghệ thông tin, khởi nghiệp và tài chính cũng bắt đầu chuyển sang tuyển dụng dựa trên kỹ năng, thậm chí áp dụng hình thức tuyển dụng ẩn danh.

Nhà nghiên cứu Kim Tae-kyun đề xuất: “Hàn Quốc cần tái cấu trúc hệ thống đại học theo hướng chuyên môn hóa, thay vì duy trì mô hình đại học đa ngành danh tiếng. Khi các lộ trình giáo dục trở nên đa dạng và linh hoạt hơn, áp lực thi cử và định kiến học vấn mới có thể được giảm bớt”.