Giá xăng dầu tăng liên tiếp: Chuyên gia giải mã "ngòi nổ" Trung Đông và kịch bản dầu thô 120 USD

Theo thống kê từ các sàn giao dịch dầu thô quốc tế, trong vòng 10 năm trở lại đây, giá dầu thô đã 4 lần vượt mốc 90 USD/thùng; trong đó, đỉnh cao kỷ lục hơn 110 USD/thùng được ghi nhận vào tháng 6/2022. Mỗi đợt leo thang của giá dầu đều gây tác động tiêu cực, làm gia tăng áp lực lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu và khu vực.

Dầu thô tiệm cận 100 USD/thùng, kịch bản tăng nóng như năm 2022 trở lại?

Theo chuyên gia của Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, giá dầu thô đang tăng nhanh và được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp dưới tác động của tình hình chiến sự leo thang tại Trung Đông.

Thực tế, thế giới đang đối mặt nguy cơ xảy ra một cú sốc năng lượng mới khi giá dầu thô toàn cầu tăng từ 8 đến 12% mỗi ngày trong tuần qua, ngay sau các đợt không kích bằng tên lửa của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Diễn biến căng thẳng càng gia tăng khi Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào Israel và một số cơ sở của Mỹ tại nhiều quốc gia Trung Đông.

Trading Economics cho thấy, giá dầu Brent trong phiên ngày 7/3 đã tăng lên hơn 93,43 USD/thùng, tái lập vùng đỉnh cao nhất từng ghi nhận vào tháng 11/2023. Trong suốt giai đoạn 2024 - 2025, thị trường dầu thô chưa từng chứng kiến đợt tăng giá mạnh và nhanh như thời điểm hiện tại.

10 năm gần đây, thế giới chứng kiến hơn 4 lần giá dầu thô Brent tăng sốc, trong đó đều liên quan đến chiến sự như Nga - Ukraine, hoặc tình hình xung đột Trung Đông giữa Mỹ và Iran (Ảnh: Trading Economics).

PGS-TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nhận định xung đột tại Trung Đông có nguy cơ làm đứt gãy chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa đến hoạt động vận tải hàng hóa và tác động trực tiếp tới thị trường xăng dầu Việt Nam.

Đề cập tới hệ lụy kinh tế vĩ mô, ông cho rằng áp lực lạm phát có thể gia tăng khi giá năng lượng leo thang. Trong bối cảnh đó, các chính sách tín dụng và tiền tệ cần được điều hành thận trọng nhằm hạn chế nguy cơ lạm phát tăng cao và mất kiểm soát mặt bằng giá trong nền kinh tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, cần chủ động xây dựng các kịch bản kinh doanh phù hợp, đồng thời tìm kiếm nguồn nguyên, nhiên liệu thay thế để giảm thiểu rủi ro trước biến động giá năng lượng trên thị trường thế giới.

Giá dầu Brent có phiên tăng dựng đứng, gây ám ảnh cho thị trường năng lượng toàn cầu

Tương tự, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, các yếu tố hình thành giá trên thị trường năng lượng không chỉ phụ thuộc vào sản lượng và công suất, mà còn chịu tác động mạnh từ chi phí vận chuyển và mức độ an toàn của chuỗi cung ứng.

"Khi xuất hiện nguy cơ gián đoạn nguồn cung, các nhà nhập khẩu thường đẩy mạnh mua vào để dự trữ, trong khi thị trường tài chính sẽ nhanh chóng điều chỉnh giá nhằm phản ánh phần phụ phí rủi ro địa chính trị", ông Huy phân tích.

Việc một số cơ sở lọc dầu tại Trung Đông chủ động cắt giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động nhằm phòng ngừa rủi ro đã khiến tâm lý thận trọng trên thị trường gia tăng.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có tính liên kết chặt chẽ, chỉ cần một mắt xích bị gián đoạn cũng có thể tạo ra phản ứng dây chuyền, tác động trực tiếp đến giá dầu và các sản phẩm lọc dầu.

Vì vậy, việc giá xăng dầu trong nước tăng mạnh qua hai kỳ điều hành liên tiếp (ngày 5/3 và ngày 7/3) được đánh giá chủ yếu là hệ quả từ những biến động của thị trường thế giới. Các diễn biến hiện nay phần lớn phản ánh yếu tố kỳ vọng và tâm lý thị trường trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, nguồn cung dầu thô toàn cầu cơ bản vẫn được duy trì ổn định, trong khi nhiều quốc gia sản xuất lớn vẫn còn dư địa điều chỉnh sản lượng. Đáng chú ý, liên minh các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC+) đã thống nhất kế hoạch tăng sản lượng khai thác từ tháng 4/2026. Đây được xem là tín hiệu tích cực, góp phần bổ sung nguồn cung và giảm áp lực tăng giá trong thời gian tới.

Eo biển Hormuz được cho là nút thắt, nút mở của giá dầu thô thế giới hiện nay (Ảnh: Đồ hoạ Danviet)

Nhìn lại lịch sử thị trường năng lượng thế giới cho thấy, các cú sốc địa chính trị thường khiến giá dầu tăng mạnh trong giai đoạn đầu, trước khi thị trường dần thích nghi và quay lại trạng thái cân bằng. Điển hình như giai đoạn trước xung đột Nga và Ukraine năm 2022, khi giá dầu thế giới dao động quanh ngưỡng 70 đến 80 USD/thùng. Sau khi xung đột bùng phát, giá dầu tăng vọt, có thời điểm vượt mốc 120 USD/thùng do lo ngại nguồn cung từ một trong những quốc gia xuất khẩu năng lượng lớn bị gián đoạn.

Tuy nhiên, sau giai đoạn biến động mạnh ban đầu, thị trường dầu mỏ toàn cầu đã dần ổn định trở lại khi các nguồn cung mới được kích hoạt, nhiều quốc gia gia tăng sản lượng khai thác và các nền kinh tế chủ động điều chỉnh nhu cầu tiêu thụ. Nhờ đó, giá dầu từng bước hạ nhiệt và duy trì trong vùng ổn định hơn.

Với Việt Nam, việc điều chỉnh giá xăng dầu trong bối cảnh giá năng lượng thế giới tăng cao được xem là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước không bị gián đoạn. Trong kỳ điều hành ngày 5/3, cơ quan quản lý tiếp tục không trích lập và không chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Diễn biến này cho thấy cơ quan điều hành đang bám sát biến động thị trường để đưa ra quyết định phù hợp theo từng thời điểm, đồng thời duy trì dư địa chính sách cho các kịch bản điều hành tiếp theo.

Nguy cơ cú sốc năng lượng mới: Giá dầu có thể tăng cao đến mức nào?

Theo hãng tin Reuters, nhiều nhà giao dịch dự báo nếu căng thẳng kéo dài, giá dầu có thể nhanh chóng tiến sát mốc 100 USD/thùng.

Các chuyên gia năng lượng nhận định, yếu tố quyết định nằm ở tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Nếu tuyến hàng hải này bị gián đoạn lâu dài, giá dầu có thể tăng mạnh hơn nhiều.

Ngân hàng đầu tư JPMorgan dự báo, trong kịch bản xung đột lan rộng và dòng dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, giá dầu Brent có thể tăng lên vùng 100 đến 120 USD/thùng.

Một số tổ chức phân tích thị trường thậm chí cho rằng trong tình huống cực đoan - khi các cơ sở dầu mỏ lớn ở vùng Vịnh bị tấn công hoặc hoạt động vận chuyển bị phong tỏa hoàn toàn, giá dầu có thể vượt 120 USD/thùng, gây ra cú sốc năng lượng tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong lịch sử.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng nếu chiến sự được kiểm soát và nguồn cung dầu từ các nước xuất khẩu lớn như Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hay Iraq vẫn ổn định, mức tăng của giá dầu có thể chỉ mang tính tạm thời trước khi dần hạ nhiệt.