Giá chanh chạm đáy 2.500 đồng, vì sao có nông dân Tây Ninh vẫn phá khóm để trồng?

Giá chanh "lao dốc" bất ngờ giữa chính vụ

Doanh nghiệp thu mua chanh. Ảnh: T.Đ

Chỉ cách đây vài tháng, sau dịp Tết Nguyên đán, người trồng chanh tại miền Tây như mở cờ trong bụng khi giá chanh liên tục thiết lập những cột mốc ấn tượng, có thời điểm vượt ngưỡng 30.000 đồng/kg. Chu kỳ giá cao này kéo dài tới 5 tháng, một hiện tượng hiếm thấy so với mọi năm, mang lại nguồn thu nhập rất lớn cho bà con.

Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang, bước vào thời điểm chính vụ thu hoạch, sản lượng chanh tại các nhà vườn đồng loạt tăng mạnh, nguồn cung trên thị trường trở nên quá dồi dào. Hệ quả tất yếu là giá loại nông sản này bị kéo sụt giảm nghiêm trọng.

Ông Lư Khánh Cường, một hộ trồng 3ha chanh tại xã Lương Hòa, tỉnh Tây Ninh ngậm ngùi chia sẻ: "Hiện, chanh đang vào chính vụ nên vườn nào cũng nhiều trái, có thể nguồn cung quá lớn nên bị dội hàng. Dù năm nay giá cao kéo dài khoảng 5 tháng, lâu hơn mọi năm, nhưng nay giá xuống thấp khiến bà con rất tiếc".

Theo khảo sát tại thị trường tự do, thương lái hiện chỉ thu mua chanh giấy hoặc các giống chanh truyền thống phục vụ tiêu thụ nội địa với mức giá rẻ mạt 2.500 – 3.000 đồng/kg, giảm sâu hơn 10.000 đồng/kg so với tháng trước. Với chi phí sản xuất, phân bón cộng với công hái và vận chuyển tăng cao, mỗi kilôgam chanh bán ra ở kênh này đang khiến người nông dân chịu lỗ khoảng 3.000 đồng.

Kênh tự do kêu cứu, kênh xuất khẩu vẫn sống khỏe

Trong khi nông dân bán chanh cho thương lái tự do đang đứng ngồi không yên vì thua lỗ, cục diện ở phân khúc chanh không hạt xuất khẩu liên kết lại hoàn toàn trái ngược.

Nông dân thu hoạch chanh. Ảnh: T.Đ

Anh Hồ Vũ Thanh – nhân viên Giám sát thuộc Công ty Fruit Republic Cần Thơ cho biết, mức giá chanh không hạt thu mua tại thị trường tự do ngoài đại lý hiện tại vẫn dao động quanh mức 6.500 đồng/kg. Đây là mức giá nông dân vẫn có thể duy trì mức hòa vốn hoặc lời nhẹ.

Đặc biệt, đối với các hộ nông dân tham gia vào mô hình liên kết bao tiêu trực tiếp với doanh nghiệp, giá trị kinh tế nhận về ổn định hơn rất nhiều.

"Hiện tại, công ty chúng tôi đang thu mua chanh không hạt đạt chuẩn với giá 12.000 đồng/kg. Nếu cộng thêm các khoản hỗ trợ như phí chứng nhận, chuẩn GAP và tỉ lệ đạt xuất khẩu, mức giá thực tế nông dân nhận được có thể lên tới 13.000 – 14.000 đồng/kg", anh Thanh cho biết.

Vì sao nông dân ồ ạt chuyển sang trồng chanh?

Dù giá chanh đang có sự trồi sụt theo mùa vụ, một thực tế ghi nhận tại Tây Ninh là phong trào phá bỏ các loại cây trồng cũ để chuyển sang trồng chanh vẫn đang diễn ra mạnh mẽ. Điển hình như trường hợp của anh Trần Văn Điểm (xã Thạnh Lợi), một nông dân dũng cảm dỡ bỏ hoàn toàn 5ha đất trồng khóm đang bấp bênh để chuyển sang mô hình trồng chanh không hạt theo hình thức liên kết bao tiêu với Công ty Fruit Republic Cần Thơ.

“Mấy năm nay giá khóm khá thấp và bấp bênh, nên tôi quyết định đầu tư, chuyển hướng sang trồng chanh liên kết và bán cho công ty thu mua để ổn định kinh tế gia đình”, anh Điểm chia sẻ.

Được biết, tỉnh Tây Ninh, đã đưa cây chanh vào danh mục 7 nhóm cây ăn trái chủ lực định hướng phát triển bền vững đến năm 2030. Tây Ninh đặt mục tiêu ổn định diện tích chanh khoảng 12.000ha với sản lượng 210.000 tấn, quy hoạch tập trung tại các vùng trọng điểm như Thạnh Lợi, Bình Đức, Lương Hòa, Đức Huệ, Mỹ Thạnh, Thủ Thừa, Bình Thành,… nhằm gắn liền sản xuất với chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.

Lý giải sâu hơn về động lực thúc đẩy "làn sóng" dịch chuyển này, anh Hồ Vũ Thanh dưới góc nhìn của một chuyên gia giám sát thị trường nông sản xuất khẩu phân tích: Cây chanh có tính ổn định kinh tế vượt trội hơn hẳn các loại cây ăn trái khác nhờ vào cơ cấu thị trường đa dạng.

Theo anh Thanh, nếu như các loại cây ăn trái khác thường bị phụ thuộc rất lớn vào một thị trường xuất khẩu duy nhất (như Trung Quốc) dẫn đến rủi ro "bị ép giá" cực kỳ cao, thì trái chanh Việt Nam – đặc biệt là giống chanh không hạt – lại sở hữu một dải thị trường quốc tế vô cùng rộng mở.

Hiện nay, bên cạnh thị trường truyền thống là các nước khu vực châu Âu (EU), thì khu vực Trung Đông (đặc biệt là các thị trường tiêu thụ cực kỳ mạnh như Dubai) cùng với New Zealand đang trở thành các đối tác chiến lược, liên tục ký kết và gia tăng khối lượng nhập khẩu nông sản chanh từ Việt Nam.

Sự dịch chuyển mạnh mẽ từ thị trường tiêu thụ nội địa sang thị trường xuất khẩu đa quốc gia chính là "tấm lưới bảo hiểm" giúp cây chanh giữ vững được giá trị cốt lõi, trở thành điểm tựa vững chắc được nhiều nông dân lựa chọn để thay thế cho các cây trồng bấp bênh cũ.

Cơn sốt chuyển đổi sang trồng chanh khẳng định sự nhạy bén của người nông dân và các địa phương trước các tín hiệu kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, bài học từ mức giá 2.500 đồng/kg của chanh chính vụ cho thấy: Nếu chỉ trồng theo phong trào, canh tác tự phát các giống chanh cũ chất lượng thấp và phụ thuộc vào thương lái tự do, người nông dân sẽ mãi quẩn quanh trong cái bẫy được mùa mất giá.

Để phong trào chuyển đổi cây trồng mang lại quả ngọt bền vững, việc bắt tay chặt chẽ giữa nhà nông và nhà doanh nghiệp thông qua mô hình liên kết sản xuất như cách anh Trần Văn Điểm đang làm là hướng đi tất yếu.

Khi nông sản được chuẩn hóa theo quy trình xuất khẩu, được cam kết bao tiêu với mức giá ổn định, trái chanh Việt Nam mới thực sự phát huy hết tiềm năng tại các thị trường quốc tế lớn như Trung Đông hay châu Âu, giúp người nông dân vững vàng vượt qua những cơn sóng gió của thị trường.