Gần 80% nữ công nhân môi trường đối diện với nguy cơ bệnh cơ xương khớp

Khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe cho nữ công nhân

Theo thống kê của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, tính đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 10,2 triệu đoàn viên công đoàn, trong đó lao động nữ chiếm tỷ lệ khoảng 56%, hiện diện ở hầu hết các ngành, lĩnh vực kinh tế, xã hội, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, nhiều nữ lao động trong những ngành nghề đặc thù như nữ công nhân môi trường đang đối mặt với nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp và chưa được tiếp cận đầy đủ với dịch vụ về an sinh.

Những vấn đề trên cũng đã được đặt ra tại Tọa đàm “Đưa dịch vụ y tế đến với nữ công nhân môi trường” do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội (Báo Kinh tế Đô thị cũ) phối hợp với Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam (AAV) và Quỹ Hỗ trợ Chương trình, Dự án An sinh xã hội Việt Nam (AFV) tổ chức sáng nay (24/9).

Các công bố nghiên cứu xã hội học gần đây cũng cho thấy nữ công nhân môi trường tại Hà Nội có nhận thức khá nhạy bén đối với các nguy cơ thể chất hữu hình, dễ quan sát. Cụ thể, có tới 79,1% chị em nhận diện được rủi ro về tổn thương cơ xương khớp; 76,5% lo ngại lây nhiễm vi sinh vật từ rác thải; 65,7% nhận biết ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt và 58,2% cảnh giác với tai nạn thương tích.

Thế nhưng, đối với các yếu tố nguy cơ vô hình hoặc mang tính xã hội, tỷ lệ nhận diện lại thấp ở mức đáng báo động: Chỉ 21,9% công nhân nhận thức được trạng thái kiệt sức, 10,1% chú ý tới nguy cơ quấy rối tình dục và vỏn vẹn 9,2% nhận diện được căn bệnh stress.

Tiến sĩ Trần Thị Thu Thủy - Giảng viên Tổ chuyên môn Sức khỏe an toàn nghề nghiệp, Trường Đại học Y tế công cộng cho rằng, những số liệu trên đây là minh chứng rõ nét cho thấy một khoảng trống lớn trong nhận thức về sức khỏe nghề nghiệp. Sức khỏe nghề nghiệp chuẩn mực không chỉ dừng lại ở việc người lao động có bị thương hay mắc bệnh lý thể chất cấp tính hay không, mà sức khỏe tinh thần và sức khỏe xã hội phải được coi là những bộ phận cấu thành bình đẳng.

Các đại biểu tham gia tọa đàm hiến kế giúp nữ công nhân môi trường tiếp cận tốt hơn với chính sách san sinh. Ảnh: NN

Do các áp lực tâm lý hay tình trạng kiệt sức không gây ra hậu quả ngay lập tức, nhiều nữ công nhân có xu hướng coi đó là vấn đề nhỏ, chịu đựng âm thầm mà không tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

Đặc biệt, nếu nhìn nhận hoàn cảnh của nữ công nhân môi trường một cách toàn diện, áp lực của họ bị nhân lên gấp bội. Họ không chỉ làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại mà khi trở về nhà còn phải gánh vác nuôi dạy con cái, chăm sóc người cao tuổi và quán xuyến gia đình. Sự cộng hưởng giữa áp lực lao động và gánh nặng gia đình gia tăng nguy cơ mệt mỏi kéo dài, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và cản trở khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế.

Một thông tin khác là có tới 72,9% nữ công nhân tự đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất của mình ở mức tích cực (bình thường hoặc khỏe). Nhưng khi đi sâu vào khảo sát triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ chị em đang phải chịu đựng các tổn thương thực thể kéo dài hoặc tái phát lại rất cao: 61,4% mắc bệnh cơ xương khớp; 45,4% gặp vấn đề về hô hấp và 20,3% bị viêm nhiễm ngoài da.

Điều đáng nói là nhiều công nhân cho biết, những biểu hiện trên được nữ công nhân cho là bình thường, vì nó xảy ra liên tục và quá nhiều. Đáng lo ngại hơn khi có tới 94,8% nữ công nhân môi trường Hà Nội cho rằng, các rủi ro sức khỏe là “hệ quả tất yếu” của đặc thù công việc. Góc nhìn này cho thấy tâm lý chấp nhận rủi ro đã ăn sâu vào suy nghĩ của người lao động. Trong khi đó, nguyên tắc cốt lõi của an toàn, vệ sinh lao động là phải nhận diện, đánh giá và kiểm soát các yếu tố có hại ngay tại nguồn, ưu tiên cải thiện tổ chức lao động thay vì phó mặc cho khả năng tự chống chọi của công nhân.

Cần nhiều giải pháp chăm sóc sức khỏe cho nữ công nhân môi trường

Theo Tiến sĩ Trần Thị Thu Thủy để cải thiện sức khỏe cho các nữ công nhân, các doanh nghiệp môi trường cần nhanh chóng triển khai các giải pháp mang tính tổng thể và đột phá.

Trước hết, cần mở rộng các hoạt động an toàn, vệ sinh lao động theo hướng tích hợp. Bên cạnh việc duy trì hướng dẫn sử dụng trang thiết bị bảo hộ cá nhân, phòng chống tai nạn và giữ gìn vệ sinh, doanh nghiệp cần đưa nội dung truyền thông về nhận diện căng thẳng tâm lý, phòng chống kiệt sức, phòng ngừa quấy rối tình dục tại nơi làm việc vào chương trình đào tạo chính thức. Đồng thời, cung cấp cho chị em các kênh tiếp nhận thông tin và tư vấn tâm lý tin cậy khi gặp khủng hoảng.

Tiếp đó, các doanh nghiệp cần chủ động cải thiện điều kiện làm việc thực tế. Cần rà soát toàn bộ quy trình tổ chức lao động, phân bổ thời gian làm việc, khối lượng công việc, ca nghỉ ngơi, điểm cung cấp nước uống hợp lý. Đồng thời, đánh giá lại tính phù hợp của các trang thiết bị bảo hộ, thay thế việc thu gom rác thủ công bằng thu gom rác tự động nhằm giảm áp lực lên sức khỏe, xương khớp cho lao động.

Đồng thời, các doanh nghiệp cần tổ chức khám định kỳ, phát hiện công nhân có dấu hiệu bất thường về cơ xương khớp, hô hấp hay da liễu, cần tư vấn và chuyển tuyến khám chuyên khoa kịp thời.

Cuối cùng, cần chủ động xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và hệ thống y tế, đặc biệt là mạng lưới y tế cơ sở. Hiện tại, phần lớn nữ công nhân đã từng sử dụng bảo hiểm y tế (BHYT) và đánh giá việc tiếp cận cơ sở khám chữa bệnh có BHYT là thuận tiện cho thấy BHYT đã đóng vai trò thiết thực trong chăm sóc sức khỏe của người lao động.

“Tôi nghĩ rằng vấn đề không chỉ là vận động công nhân đến trạm y tế nhiều hơn mà quan trọng phải là nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho công nhân, lao động. Các hoạt động này cần được triển khai trên cơ sở chức năng, năng lực chuyên môn và quy định của từng cơ sở y tế”, Tiến sĩ Trần Thị Thu Thủy nhấn mạnh.