Dỗ trẻ bằng điện thoại, nguy hại khó lường

Chị Nguyễn Mai Hương (36 tuổi, ngụ phường An Khánh, TPHCM) cho biết, con trai hơn 3 tuổi của chị trước đây rất mê xem video ngắn trên điện thoại. Ban đầu, gia đình chỉ mở cho bé xem trong lúc ăn hoặc khi người lớn bận việc. Dần dần, bé đòi điện thoại mọi lúc. Nếu bị lấy điện thoại, bé sẽ la hét, ném đồ. Đáng lo hơn, bé không phản ứng nhanh khi được gọi tên. “Đến khi cô giáo phản ánh bé không giao tiếp với bạn, hay cáu gắt, không ngồi yên trong lớp, chúng tôi mới đưa con đi khám”, chị Hương kể.

Theo BS-CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, việc sử dụng điện thoại, xem tivi quá mức khiến trẻ bị ảnh hưởng sức khỏe tâm thần, giảm sút khả năng học và giao tiếp. Phổ biến nhất là tình trạng trẻ chậm nói.

Ngôn ngữ và tâm lý của trẻ được hình thành nhờ giao tiếp hai chiều: nhìn nét mặt, bắt chước cử chỉ, xem cách người lớn phản hồi, được gọi tên, được hỏi và trả lời. Khi những sự tương tác này bị thay thế bởi màn hình, trẻ sẽ chỉ được tiếp nhận một chiều. Một số trẻ còn rối loạn giấc ngủ, mất tập trung, giảm khả năng tiếp thu, sa sút trong học tập.

Trẻ tiếp xúc sớm và quá nhiều với điện thoại sẽ bị giảm sút khả năng học và giao tiếp. Ảnh minh họa bằng AI

BS-CK2 Nguyễn Thanh Sang cho biết, những đoạn video chỉ vài chục giây hiện rất phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội. Các dạng video ngắn thường bắt mắt, nội dung thay đổi liên tục. Khi trẻ xem video ngắn, não bộ liên tục được kích thích bởi dopamine - chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác vui vẻ. Vì vậy, khi việc xem bị dừng đột ngột, trẻ có thể rơi vào trạng thái khó chịu.

Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ có thể giảm khả năng kiên nhẫn, khó tập trung, dễ nóng nảy và kém thích nghi với những hoạt động đời thực. Trường hợp không can thiệp kịp thời, trẻ lạm dụng thiết bị điện tử có thể tiếp tục gặp các vấn đề như suy giảm thị lực, thiếu kỹ năng xã hội, khó hòa nhập với bạn bè, chán học, né tránh trường lớp.

“Nhiều hệ lụy không xuất hiện ngay lập tức. Ban đầu, trẻ chỉ mê xem điện thoại. Sau đó là giảm tương tác, khó ngủ, khó tập trung, dễ cáu gắt. Khi vào môi trường mầm non hoặc tiểu học, các vấn đề mới bộc lộ rõ hơn: không theo kịp hoạt động chung, ít hợp tác, thiếu kỹ năng chơi cùng bạn, không kiên trì với nhiệm vụ học tập”, BS-CK2 Nguyễn Thanh Sang cảnh báo.

Các chuyên gia tâm lý đưa ra lời khuyên rằng, nếu trẻ nhỏ xem điện thoại, cha mẹ nên xem cùng con và đặt câu hỏi: “Con thấy gì?”, “Con học được gì?”, “Vì sao bạn nhỏ trong video làm như vậy?”.

Những câu hỏi này giúp trẻ không chỉ xem thụ động mà biết quan sát, suy nghĩ và diễn đạt. Cách làm này biến màn hình thành điểm khởi đầu cho học tập, thay vì là nơi trẻ bị “giữ chân” hàng giờ.