Điều gì đang bị đe dọa trong vòng đàm phán thứ ba giữa Mỹ và Iran?

Phái đoàn đàm phán của Iran. Ảnh GLP

Các phái đoàn Mỹ và Iran đã gặp nhau tại Geneva hôm thứ Năm để tiến hành vòng đàm phán mới về chương trình hạt nhân của Tehran và khả năng nới lỏng các lệnh trừng phạt, trong khi Washington đồng thời tăng cường lực lượng quân sự ở Trung Đông để gia tăng áp lực lên Iran.

Cuộc đàm phán này được xem là cơ hội ngoại giao cuối cùng sau cuộc chiến tranh Israel-Iran kéo dài 12 ngày năm ngoái và các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Rafael Grossi, đã tham gia các cuộc thảo luận tại Thụy Sĩ với tư cách là quan sát viên kỹ thuật, điều này khiến việc xác minh trở thành yếu tố trung tâm trong bất kỳ cấu trúc thỏa thuận nào.

Các cuộc đàm phán đang được Oman làm trung gian hòa giải, quốc gia từ lâu đã đóng vai trò là bên trung gian kín đáo giữa Tehran và các chính phủ phương Tây.

Vòng đấu thứ ba kể từ cuộc chiến tháng Sáu, trong đó Oman làm trung gian hòa giải.

Cuộc gặp diễn ra một ngày sau khi Washington áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với Iran, cáo buộc nước này theo đuổi chương trình tên lửa đạn đạo, sản xuất máy bay không người lái và "bán dầu bất hợp pháp".

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm kiếm một thỏa thuận để kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran. Mối quan ngại của Mỹ cũng mở rộng đến tên lửa đạn đạo của Iran, sự hỗ trợ cho các mạng lưới ủy nhiệm trên khắp khu vực và các vấn đề khác.

Tuy nhiên, Tehran khẳng định sẽ tiếp tục làm giàu uranium, ngay cả sau khi các cơ sở bị hư hại trong cuộc chiến 12 ngày năm ngoái. Khắp Trung Đông đang lo ngại rằng sự đổ vỡ trong ngoại giao có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tranh khu vực mới.

Trong khi các cuộc đàm phán được nối lại, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Phó Tổng thống JD Vance đều cáo buộc Tehran đang nỗ lực xây dựng lại các địa điểm bị hư hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel trong cuộc xung đột năm ngoái – một tuyên bố mà các nhà phân tích tỏ ra nghi ngờ.

“Nguyên tắc rất đơn giản: Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân… Nếu họ cố gắng chế tạo lại vũ khí hạt nhân, điều đó sẽ gây ra rắc rối cho chúng ta. Trên thực tế, chúng ta đã thấy bằng chứng cho thấy họ đã cố gắng làm chính xác điều đó", ông Vance nói.

Iran sẵn sàng đạt được thỏa thuận – nhưng vẫn bảo vệ việc làm giàu uranium.

Tehran đã bác bỏ những cáo buộc của Mỹ, khẳng định chương trình hạt nhân của nước này mang tính hòa bình và phủ nhận việc đang tìm kiếm vũ khí hạt nhân. Iran cũng nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán phải tập trung hoàn toàn vào các vấn đề hạt nhân.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố quốc gia của ông “không tìm kiếm vũ khí hạt nhân… và sẵn sàng cho bất kỳ hình thức kiểm chứng nào".

Ông Elyas Hazrati, Người đứng đầu Hội đồng Thông tin Chính phủ Iran cho biết, Iran sẽ không xuất khẩu vật liệu hạt nhân ra nước ngoài và không từ bỏ hoạt động làm giàu uranium. Quá trình này sẽ tiếp tục phù hợp với nhu cầu của đất nước. Tuy nhiên, vấn đề giảm mức độ làm giàu uranium vẫn đang được đưa ra thảo luận trong đàm phán với Mỹ.

“Các cuộc đàm phán đang diễn ra trong bầu không khí nghiêm túc và đã bước vào giai đoạn thảo luận các chi tiết kỹ thuật. Hoạt động làm giàu uranium sẽ tiếp tục theo nhu cầu quốc gia và sẽ không có bất cứ thứ gì được đưa ra khỏi Iran”, -ông Hazrati viết trên mạng xã hội X.

Theo ông Hazrati, việc giảm mức độ làm giàu uranium vẫn “được đặt trên bàn đàm phán”. Tehran đồng thời tiếp tục yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

“Những phương án khác, bao gồm cả vấn đề pha loãng (giảm mức độ làm giàu uranium), vẫn đang được xem xét”, ông nói thêm.

Ông Hazrati không cho biết phía Mỹ có chấp nhận các yêu cầu của Iran hay không.

Trong khi ông Trump tuyên bố các cuộc tấn công của Mỹ đã "xóa sổ" chương trình hạt nhân của Iran, các nhà lãnh đạo tại Cộng hòa Hồi giáo này bác bỏ tuyên bố đó.

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran Ali Shamkhani cho biết, một thỏa thuận ngay lập tức có thể đạt được nếu các cuộc đàm phán tập trung vào việc ngăn chặn việc chế tạo vũ khí – một nguyên tắc mà ông cho rằng phù hợp với giáo lý tôn giáo và học thuyết quốc phòng của Iran.

Trước đó, IAEA tuyên bố Iran làm giàu uranium đến độ tinh khiết 60%, gần mức dùng để chế tạo vũ khí, đồng thời khẳng định nước này không có chương trình chế tạo vũ khí. Tehran cho rằng những tuyên bố này là "có động cơ chính trị và lặp lại những cáo buộc vô căn cứ".