Dạy học 2 buổi/ngày: Tăng thời gian, nâng chất lượng

Học sinh Trường THPT Bình Tân (phường Bình Tân, TPHCM) trong tiết Tin học. Ảnh: NTCC

Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở việc tăng thời lượng mà ở cách nhà trường biến buổi học thứ 2 thành cơ hội củng cố kiến thức, trải nghiệm và phát triển năng lực.

Phát huy giá trị buổi học thứ 2

Ông Lại Văn Tâm - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Lợi (xã Bình Lợi, TPHCM), cho biết nhà trường đã tổ chức dạy học 2 buổi/ngày nhiều năm. Qua thực tế, ông cho rằng điều quan trọng không phải đưa thêm nhiều nội dung vào thời khóa biểu mà phải xác định buổi học thứ 2 tạo ra giá trị gì cho học sinh.

Theo đó, học sinh không nhất thiết cùng học một nội dung, cách thức. Những em còn hạn chế về kiến thức, kỹ năng được hỗ trợ, củng cố; học sinh đã đáp ứng yêu cầu có thể phát triển năng lực, sở thích thông qua các hoạt động phù hợp.

“Buổi 2 cần được sử dụng để giải quyết những nhu cầu thực tế của học sinh. Với các em còn hạn chế, đây là thời gian để được hỗ trợ, củng cố kiến thức, kỹ năng, từ đó có thêm cơ hội theo kịp yêu cầu của chương trình”, ông Tâm chia sẻ.

Theo ông Tâm, hỗ trợ học sinh chưa đạt không đơn thuần là tăng bài tập hay kéo dài thời gian học. Giáo viên cần xác định cụ thể học sinh khó khăn ở nội dung nào, nguyên nhân ra sao để có phương án phù hợp; lựa chọn kiến thức cốt lõi, tổ chức hoạt động vừa sức và theo dõi sự tiến bộ của từng em.

Với những học sinh có cùng khó khăn, giáo viên có thể phân nhóm, thiết kế nhiệm vụ phù hợp để việc hỗ trợ đi đúng trọng tâm, qua đó phát hiện và xử lý sớm những “khoảng trống” về kiến thức, kỹ năng.

“Điều quan trọng là mỗi học sinh đều nhận được giá trị từ buổi học thứ 2. Học sinh chưa đạt được hỗ trợ, học sinh đã vững được phát triển thêm. Nếu buổi 2 chỉ lặp lại nội dung buổi sáng, tiếp tục giảng bài theo cách cũ và tăng bài tập, học sinh sẽ dễ cảm thấy áp lực.

Vì vậy, nhà trường cần xác định rõ mục tiêu từng hoạt động, giáo viên linh hoạt về phương pháp, tăng thực hành, vận dụng và trải nghiệm. Đây cũng là điểm phân biệt giữa dạy học 2 buổi/ngày với việc biến buổi 2 thành ‘học thêm’ trong nhà trường”, ông Tâm nhấn mạnh.

Ở góc độ giáo viên, cô Văn Ngọc Tường Vy - Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú, TPHCM), cho biết nhà trường xây dựng các hoạt động bổ trợ, phát triển năng lực cho học sinh ngay trong thời khóa biểu. Bên cạnh các tiết học theo phân phối chương trình, trường tổ chức nhiều câu lạc bộ và hoạt động như Kỹ năng sống - Công dân số, STEM, thể dục thể thao, Vui học...

“Việc đưa các hoạt động này vào thời khóa biểu giúp buổi học thứ 2 có nội dung riêng, phù hợp mục tiêu phát triển toàn diện học sinh, đồng thời hạn chế việc giáo viên phải dạy lại kiến thức buổi sáng. Để dạy học 2 buổi/ngày được tổ chức rộng rãi, hiệu quả, cần quan tâm sĩ số lớp và đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện để giáo viên tổ chức hoạt động linh hoạt, sát nhu cầu từng học sinh”, cô Vy bày tỏ.

Cô Vy cùng học trò trong ngày tựu trường. Ảnh: NVCC

Buổi 2 cần đi vào chiều sâu

Nhà giáo Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM cho rằng, dạy học 2 buổi/ngày cần được nhìn nhận trong tổng thể mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, thay vì đơn thuần kéo dài thời gian học tập.

“Dạy học 2 buổi/ngày không nên được hiểu đơn thuần là kéo dài thời gian học tập, mà phải tạo thêm điều kiện để thực hiện giáo dục toàn diện, nâng cao chất lượng dạy và học”, ông Ngai chia sẻ. Theo ông Ngai, khi có thêm thời gian ở trường, học sinh cần được tạo điều kiện học tập, thực hành, trải nghiệm và phát triển năng lực.

Theo hướng dẫn của sở GD&ĐT, buổi 1 tập trung thực hiện nội dung Chương trình GDPT; buổi 2 tổ chức linh hoạt nhằm củng cố, giúp học sinh hoàn thành nội dung học tập, đồng thời triển khai các hoạt động giáo dục phù hợp nhu cầu, sở thích và năng khiếu.

Ở tiểu học, buổi 2 có thể tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, STEM/STEAM, văn hóa đọc, kỹ năng sống, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ, thể thao... Với THCS và THPT, ngoài ôn tập, phụ đạo, bồi dưỡng học sinh giỏi, buổi 2 còn có thể dành cho nghiên cứu khoa học, giáo dục hướng nghiệp, trải nghiệm, STEM/STEAM, năng lực số, AI, ngoại ngữ, thể thao, văn hóa, nghệ thuật...

“Nội dung buổi 2 cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của người học. Học sinh chưa đạt yêu cầu cần được hỗ trợ, củng cố kiến thức và rèn kỹ năng. Học sinh có năng lực tốt cần được bồi dưỡng, phát triển sâu hơn; những em có sở thích, năng khiếu cần có không gian tham gia các hoạt động phù hợp”, ông Ngai nói.

Để những định hướng này đi vào thực chất, theo ông Lại Văn Tâm, đội ngũ giáo viên là yếu tố quan trọng. Khi buổi 2 đòi hỏi sự phân hóa và đa dạng hoạt động, giáo viên không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải linh hoạt trong tổ chức lớp học, theo dõi tiến bộ của từng học sinh và lựa chọn phương pháp phù hợp.

Giáo viên cũng cần tiếp tục đổi mới phương pháp, phát huy tính chủ động của học sinh, tăng thực hành, trải nghiệm và ứng dụng công nghệ số, AI. Cơ sở vật chất phải được bảo đảm để tổ chức các hoạt động thể chất, nghệ thuật, STEM và trải nghiệm.

“Mỗi trường có đặc thù riêng về học sinh, đội ngũ và cơ sở vật chất nên không nhất thiết phải tổ chức buổi 2 theo một mô hình giống nhau. Điều quan trọng là các hoạt động đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của học sinh”, ông Tâm nhấn mạnh.

Ở góc độ rộng hơn, ông Ngai cho rằng TPHCM cần dự báo sát quy mô học sinh, nhu cầu học tập từng địa bàn để chủ động quy hoạch trường lớp, phòng học và đội ngũ giáo viên. Trong bối cảnh dân số, quy mô học sinh tăng sau khi mở rộng địa giới hành chính, một số khu vực tiếp tục tăng dân số cơ học, việc thường xuyên cập nhật biến động và phát triển mạng lưới trường lớp là điều kiện quan trọng để tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.

Theo ông, hiệu quả dạy học 2 buổi/ngày không nên chỉ tính bằng số tiết hay thời gian học sinh ở trường, mà cần nhìn vào sự tiến bộ của người học: học sinh chưa đạt có tiến bộ, học sinh có năng lực có thêm cơ hội phát triển, khả năng vận dụng kiến thức, tự học và tính chủ động có được nâng lên hay không.

“Điều quan trọng không chỉ là bảo đảm đủ 2 buổi/ngày mà phải tổ chức các buổi học hiệu quả, thực chất, mang lại giá trị cho học sinh”, ông Ngai nhấn mạnh.

Năm học 2025 - 2026, tỷ lệ học sinh được học 2 buổi/ngày tại TPHCM đạt 82,51% ở tiểu học, 71,82% ở THCS và 92% ở THPT. Thành phố đặt mục tiêu đến năm học 2027 - 2028 tổ chức dạy học 2 buổi/ngày tại 100% cơ sở giáo dục.