Chứng can huyết hư trong Đông y – Nguyên nhân, các bài thuốc điều trị

Tìm hiểu về chứng can huyết hư trong Đông y

MỤC LỤC
Chứng can huyết hư là gì?
Nguyên nhân gây chứng can huyết hư
Các thể bệnh và triệu chứng can huyết hư
Nguyên tắc điều trị chứng can huyết hư
Thuốc hoạt huyết Đông y - Trị các chứng huyết hư, ứ trệ

Chứng can huyết hư là gì?

Chứng can huyết hư là một chứng trạng thường gặp trong Đông y, chỉ chung cho những bệnh do huyết dịch ở can hư mà gây ra.

Can là bể chứa của huyết, chủ về xơ tiết. Can lấy huyết làm gốc, vì vậy nếu huyết đủ đầy thì chức năng sơ tiết của can bình thường. Ngược lại can huyết bất túc, can mất đi sự nuôi dưỡng, chức năng sơ tiết của can cũng kém đi mà gây thành bệnh.

Can huyết hư là phạm trù bao gồm rất nhiều loại bệnh, triệu chứng lâm sàng cũng đa dạng không giống nhau. 

Trong đó các bệnh thường gặp nhất bao gồm hư lao, bất mị (ngủ kém), huyễn vựng, tước manh, ma mộc, đối với phụ nữ thì thống kinh, kinh nguyệt không đều…

Khi chẩn bệnh cần phân biệt với các chứng khác về can và huyết khác như Tâm huyết hư; Huyết hư sinh phong, chứng Can âm hư và chứng Can uất huyết hư.

Tạng can trong Đông y là nơi chứa huyết

Nguyên nhân gây chứng can huyết hư 

Bệnh có thể thấy ở mọi lứa tuổi, nguyên nhân thường là do:

Can huyết bất túc 
Bẩm phủ không đủ 
Tỳ vị hư nhược thiếu nguồn sinh hoá 
Thất tình quá độ hao tổn âm huyết 
Bệnh lâu dẫn tới hao thương can huyết 
Mất huyết quá nhiều, doanh hóa huyết 

Các thể bệnh và triệu chứng can huyết hư

Can mộc sinh tâm hỏa, mặt khác can chủ tàng huyết, chủ sơ tiết, can chủ cân, khai khiếu ra mắt, vinh nhuận ra móng tay chân.

Do đó can huyết hư có thể gây bệnh trên nhiều tạng phủ và các khiếu trên cơ thể.  

Can khí uất kết: Ngực sườn đầy tức, u uất, hay thở dài, kinh nguyệt không đều, thống kinh...

Can khí xung thịnh: gây cáu gắt, hoa mắt, chóng mặt, ù tai…

Can vị bất hòa: đau cạnh sườn, đau thượng vị, ăn kém, ợ hơi, ợ chua, ỉa chảy...

Can huyết hư gây đỏ mắt; sưng, đau mắt; quáng gà, nhìn mờ, giảm thị lực, mắt lác...

Can chủ cân nên can huyết hư thường biểu hiện ra bệnh ở cân như: chứng tê bại, chân tay run, đau ở gân, co duỗi khó khăn cũng như co cứng co quắp.

Móng tay móng chân là phần thừa của cân, khi can hư có biểu hiện móng tay, móng chân khô, mềm yếu, dễ gãy. 

Can dương thượng cang: tính tình nóng nảy, hay giận dữ, thường xuyên mất ngủ, khi ngủ hay mê, hoa mắt chóng mặt, đầu trướng đau.

Can thận suy: lưng gối mềm yếu, chóng mặt ù tai, rụng tóc, răng lồi lên, nam giới sinh dục kém.

Can là thiên tiên của phụ nữ nên can huyết hư thì hành kinh ít hoặc không đều, sắc nhợt thậm chí bế kinh, miệng môi và chất lưỡi trắng nhợt, mạch Tế hoặc Huyền Tế.

Nguyên tắc điều trị chứng can huyết hư

Y học xưa lấy cân bằng làm gốc, trị bệnh chủ yếu dựa trên nguyên lý “hư phải bổ, tắc phải thông, rối loạn phải điều hòa”. 

Do đó điều trị can huyết hư không nằm ngoài nguyên tắc bổ huyết dưỡng can.

Các vị thuốc được phối chủ yếu là: Thục địa, A giao, Hà thủ ô, Quy thân, Bạch thược, Kỷ tử, Long nhãn, Tang thầm, Tử hà sa, Kê huyết đằng…

Bài thuốc chữa bệnh can huyết hư

Chứng can huyết hư kinh nguyệt không đều

Nguyên tắc: Bổ can, dưỡng huyết, điều kinh. 

Bài thuốc: Đương quy 10g, hoài sơn 12g, thục địa 12g, bạch thược 8g, kỷ tử 8g, chích thảo 4g.

Ngày một thang sắc uống trước khi ăn, khi thuốc còn ấm.

Do can huyết hư thống kinh

Bài thuốc: Đương quy 12g, bạch thược 12g, a giao 12g, sơn thù 8g, ba kích 8g, hoài sơn 16g, chích thảo 4g.

Ngày uống một thang sắc uống 3 lần trước khi ăn.

Do can huyết hư sinh chứng hư lao

Điều trị: Bổ huyết dưỡng can. 

Bài thuốc: Đương quy 12g, bạch thược 12g, táo nhân 16g, mộc qua 12g, xuyên khung 8g, thục địa 16g, mạch môn 8g, chích thảo 4g. Tùy chứng trạng của bệnh nhân có thể gia thêm các vị khác.

Ngày uống một thang, sắc uống 3 lần, lúc đói, khi thuốc còn ấm.

Do can huyết hư sinh chứng bất mị (mất ngủ)

Điều trị: Dưỡng huyết, bổ can, an thần.

Bài thuốc: Hắc táo nhân 20g, tri mẫu 12g, xuyên khung 8g, phục linh 12g, cam thảo 4g, phục thần 12g, bạch thược 12g, viễn chí 6g.

Ngày uống một thang, sắc uống 3 lần, uống trước khi ăn trưa, tối và trước khi đi ngủ.

Thuốc hoạt huyết Đông y - Trị các chứng huyết hư, ứ trệ

Trong quan niệm của y học cổ truyền, can huyết hư khiến cho không chỉ chức năng sơ tiết của gan suy giảm mà huyết dịch không đủ lượng và khí lực để đi tới phủ tạng. 

Khí huyết tắc nghẽn kinh lạc gây cản trở lưu thông, cân mạch không được nuôi dưỡng trở nên suy yếu từ đó gây ra bệnh.

Vì thế mà khi trị các chứng huyết hư, huyết ứ, các bài thuốc xưa thường lựa chọn các vị thuốc có dược tính phù hợp để phối với nhau. 

Mục đích là để làm sao vừa giải quyết nguyên nhân vừa giảm dần triệu chứng, đồng thời tăng cường nuôi dưỡng phục hồi chức năng của can để ngăn ngừa bệnh tái phát.

Đông y có bài thuốc hoạt huyết có tác dụng tăng cường lưu thông máu, thường được dùng trong các trường hợp huyết hư, ứ trệ; phòng ngừa và điều trị thiểu năng tuần hoàn não, thiểu năng tuần hoàn ngoại vi; Hỗ trợ phòng ngừa và điều trị xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, nghẽn mạch, tai biến mạch máu não.

Bài thuốc hoạt huyết đã được chuyển giao sản xuất tại nhà máy dược phẩm chuẩn GMP-WHO, tạo nên thuốc hoạt huyết Đông y dạng viên nén tiện dụng, bạn có thể tham khảo sử dụng.