Chiến tranh Israel-Iran năm 2026: Nguyên nhân, diễn biến và hậu quả

Hãng thông tấn RIA Novosti đưa tin về nguyên nhân của cuộc chiến giữa Israel và Iran, ai tấn công ai, bối cảnh của cuộc xung đột và những tin tức mới nhất về cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Khói bốc lên từ hiện trường vụ tấn công của Israel vào Tehran ngày 28/2. Ảnh Reuters

Xung đột Israel-Iran

Cuộc xung đột giữa Israel và Iran đã diễn ra với cường độ khác nhau kể từ cuối những năm 1970 và có tiềm năng trở thành cuộc đối đầu lớn nhất và đẫm máu nhất giữa hai nước ở toàn bộ khu vực Trung Đông.

Bối cảnh dẫn đến cuộc xung đột

Quan hệ giữa Iran và Israel từ khi thành lập năm 1948 cho đến cuối những năm 1970 nhìn chung phát triển theo chiều hướng tích cực.

Mọi thứ đã thay đổi vào năm 1979, khi cuộc Cách mạng Hồi giáo diễn ra ở Iran và giới giáo sĩ Shia lên nắm quyền dưới sự lãnh đạo của Ayatollah Ruhollah Khomeini.

Những tình cảm thù địch chống lại Israel, vốn âm ỉ trong một bộ phận xã hội Iran, đột ngột được nâng lên thành hệ tư tưởng nhà nước. Ngay cả nhiều năm trước cuộc cách mạng, nhà lãnh đạo Khamenei, trong các bài thuyết giáo của mình, đã cáo buộc Israel là kẻ thù của Hồi giáo, tìm cách tước đoạt của cải của Iran và biến nước này thành "căn cứ quân sự của Mỹ".

Chính phủ mới tuyên bố không công nhận tính hợp pháp của sự tồn tại của Israel với tư cách là một quốc gia và cáo buộc nước này chiếm đóng bất hợp pháp các vùng đất Ả Rập. Ngay sau cuộc cách mạng, các lãnh đạo cộng đồng Do Thái bị hành quyết, người Do Thái Iran bị tước bỏ ghế trong Quốc hội (Majlis), và tài sản của họ bị tịch thu. Gần 70% dân số Do Thái của đất nước buộc phải rời khỏi Iran.

Nhà nước Israel gần như ngay lập tức công nhận tính hợp pháp của chính phủ Iran mới. Trong Chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988), Israel đã hỗ trợ Iran mua vũ khí phương Tây để làm suy yếu chế độ của Saddam Hussein.

Tuy nhiên, một cuộc chiến tranh ủy nhiệm trên thực tế giữa Iran và Israel đã bắt đầu từ những năm 1980. Iran bắt đầu hỗ trợ Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở Dải Gaza, cả hai đều phản đối Israel. Các cuộc đụng độ quân sự giữa Israel và các phong trào này bắt đầu với Chiến tranh Lebanon lần thứ nhất (1982) và vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay.

Năm 1989, Ali Khamenei trở thành lãnh đạo tối cao của Iran, vị trí mà ông nắm giữ cho đến ngày nay. Ông tiếp tục những lời lẽ của người tiền nhiệm. Trong những năm 1990, sự ủng hộ dành cho Hamas và Hezbollah gia tăng.

Nguyên nhân của cuộc xung đột

Cuộc chiến tranh Lebanon lần thứ hai (2006) đã cho thấy quy mô hỗ trợ của Iran dành cho Hezbollah. Israel nhận thấy mình phải đối mặt với các lực lượng dân quân được trang bị vũ khí và huấn luyện bài bản, và không bao giờ có thể loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa này.

Tình hình tương tự cũng diễn ra ở Dải Gaza, nơi Hamas được Iran hậu thuẫn lên nắm quyền vào năm 2007. Nhóm này cũng sử dụng các phương pháp cực đoan trong cuộc đối đầu với Israel. Các quan chức Israel cũng đổ lỗi cho Iran về vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023.

Từ những năm 1980, Iran đã phát triển chương trình hạt nhân, dẫn đến những cáo buộc lặp đi lặp lại rằng nước này đang theo đuổi vũ khí hạt nhân thay vì sử dụng nguyên tử cho mục đích hòa bình. Viễn cảnh này đã khiến các nhà lãnh đạo Israel coi chính sách của Iran là mối đe dọa hiện hữu.

Tình hình trở nên tồi tệ hơn sau khi Iran thử nghiệm tên lửa đạn đạo Shahab-3 vào năm 1997, loại tên lửa có khả năng vươn tới Israel.

Như vậy, có thể xem xét các nguyên nhân chính dẫn đến xung đột giữa Iran và Israel như sau:

Sự đối kháng lẫn nhau; Việc Tehran không công nhận tính hợp pháp của Israel; Iran cáo buộc Israel chiếm đóng bất hợp pháp các vùng đất Ả Rập; Israel coi Iran là mối đe dọa hiện hữu do chương trình hạt nhân, sản xuất tên lửa đạn đạo và sự hỗ trợ của nước này cho các tổ chức Hồi giáo chống lại Israel.

Diễn biến các sự kiện

Sau khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai với tư cách Tổng thống Mỹ, ông Trump bắt đầu đàm phán với Iran để đạt được thỏa thuận hạt nhân, nhưng hai bên không bao giờ đạt được thỏa thuận.

Ngày 13 tháng 6 năm 2025, Israel phát động Chiến dịch Quốc gia Sư tử chống lại Iran. Sau khi các cuộc tấn công của Israel bắt đầu, ông Trump tuyên bố Tehran có 60 ngày để đạt được thỏa thuận, nhưng đã thất bại.

Các cuộc tấn công của Israel

Ngày 13 tháng 6, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) bắt đầu tấn công các cơ sở quân sự và hạt nhân của Iran tại Natanz, Fordow, Arak và Isfahan.

Các cuộc tấn công của Israel cũng đã giết chết Tham mưu trưởng Quân đội Iran Mohammad Bagheri, Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Hossein Salami, Người đứng đầu Bộ chỉ huy ứng phó khẩn cấp Hatem-Gholamali Rashid và 14 nhà vật lý hạt nhân tham gia chương trình hạt nhân của Iran.

Kể từ ngày đó, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tiến hành các cuộc tấn công hàng ngày vào Iran, nhưng vẫn chưa thể phá hủy tất cả các cơ sở hạt nhân do vị trí của chúng nằm sâu dưới lòng đất.

Như quân đội Israel đã lưu ý, lý do phát động chiến dịch là do thông tin Iran đã tích lũy đủ uranium làm giàu để sản xuất 15 đầu đạn hạt nhân.

Những mối đe dọa mới đã xuất hiện sau cuộc tấn công của Mỹ vào ba cơ sở hạt nhân của Iran ở Natanz, Fordow và Isfahan vào đêm ngày 22 tháng 6 năm 2025.

Phản ứng của Iran

Vào tối ngày 13 tháng 6, Iran đã phát động các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào Israel, sử dụng tên lửa và máy bay không người lái. Theo một tuyên bố từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), chiến dịch này được đặt tên là "Lời hứa chân thật 3".

Mỗi bên đều phát động nhiều đợt tấn công mỗi ngày. Quân đội Iran đã tấn công Mossad và các trung tâm tình báo quân sự của Israel. Truyền thông đưa tin rằng một số sĩ quan Israel đã thiệt mạng. Hôm thứ Ba, ngày 17 tháng 6, lực lượng Iran đã tấn công một số căn cứ không quân của Israel.

Theo hãng tin Fars, các cuộc tấn công tên lửa của Iran đã làm tê liệt hoàn toàn Tel Aviv.

Kết quả của cuộc chiến 12 ngày

Cuộc xung đột tiềm ẩn mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân, mặc dù trên thực tế cả hai bên đều không chính thức sở hữu chúng.

Hậu quả kinh tế cũng rất đáng kể. Theo Bloomberg, giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu đã tăng do lo ngại xung đột leo thang hơn nữa và tác động của nó đến nguồn cung năng lượng toàn cầu. Giá dầu tương lai chuẩn tăng 1,8%.

Phân tích của Trading Economics cho thấy cổ phiếu châu Âu cũng giảm trong bối cảnh lo ngại về việc leo thang xung đột. Theo Fitch Ratings, giá dầu đã tăng thêm khoảng 5-10 đô la mỗi thùng do xung đột này gây ra.

Sự can thiệp của Mỹ

Vào đêm ngày 22 tháng 6 năm 2025, Không quân Mỹ đã tấn công các cơ sở hạt nhân ở Fordow, Natanz và Isfahan nhằm hạn chế khả năng hạt nhân của Tehran. Máy bay ném bom chiến lược B-2 Spirit và bom xuyên hầm GBU-57 đã được sử dụng trong cuộc tấn công.

Tổng thống Trump tuyên bố rằng các cơ sở làm giàu uranium quan trọng đã bị phá hủy hoàn toàn. Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim cho rằng cơ sở hạt nhân Fordow chỉ bị hư hại một phần.

Vài giờ sau cuộc không kích, Iran yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc tổ chức một cuộc họp khẩn cấp.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, trả lời câu hỏi về khả năng đóng cửa eo biển Hormuz, tuyên bố rằng Tehran có nhiều lựa chọn để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của nước này.

Iran tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ

Ngày 23 tháng 6, Iran tấn công căn cứ không quân Al Udeid của Mỹ tại Qatar để trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Cộng hòa Hồi giáo. Là một phần của Chiến dịch Tin Mừng Chiến Thắng, Tehran đã sử dụng số lượng tên lửa tương đương với số tên lửa mà Mỹ đã ném bom ngày hôm trước.

Theo Reuters, Tehran đã thông báo cho Mỹ về các cuộc tấn công vài giờ trước khi chúng diễn ra thông qua hai kênh ngoại giao. Trích dẫn các quan chức, tờ New York Times cho rằng Iran đã phối hợp cuộc tấn công tên lửa vào căn cứ của Mỹ với chính quyền Qatar và đưa ra cảnh báo trước. Sau đó, Qatar đã mạnh mẽ lên án các cuộc tấn công vào căn cứ của Mỹ và tuyên bố rằng binh lính đã được sơ tán khỏi căn cứ của Mỹ trước đó. Lầu Năm Góc cho biết không có thương vong về quân sự.

Cuộc tấn công mới của Mỹ và Israel

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) phát động cuộc tấn công phủ đầu vào Iran. Israel tuyên bố tình trạng khẩn cấp và đóng cửa không phận.

Theo truyền thông Iran, ít nhất 5 vụ nổ đã làm rung chuyển Tehran. Theo hãng tin Fars, tên lửa của IDF đã bắn trúng đại lộ Daneshgah và khu phố Jomhouri. Khói cũng đang bốc lên ở khu phố Pastour, theo ISNA đưa tin.

Mỹ cũng tham gia các cuộc tấn công, với việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố bắt đầu một chiến dịch quân sự quy mô lớn.

Người đứng đầu Nhà Trắng tuyên bố rằng Iran đang đe dọa người dân và binh lính Mỹ. Ông khẳng định Washington đang tìm cách ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và thừa nhận muốn thay đổi chế độ ở nước này.

Iran đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa đạn đạo vào Israel, khiến còi báo động không kích vang lên ở nhiều thành phố.