Cả Nga, Ukraine đều ngày càng thất vọng với Mỹ

Cả Nga và Ukraine được cho là ngày càng thất vọng với vai trò trung gian hòa giải của Mỹ. Ảnh minh họa: Hotnews moldova1.

Tháng 8 năm ngoái, Nga đã coi hội nghị thượng đỉnh với Mỹ tại Alaska là một bước đột phá trong cuộc chiến nhằm kiểm soát Ukraine, và sau đó còn lãng mạn hóa cái gọi là “tinh thần Anchorage”, tạp chí Foreignpolicy viết.

Tuy nhiên, gần một năm sau, “tinh thần” đó đã biến mất. Hôm thứ Tư, quan chức cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Nga Yuri Ushakov nói với truyền thông Nga: “Tôi không biết về ‘tinh thần Anchorage’. Tôi chưa bao giờ dùng cụm từ đó".

Trong khi đó, Ukraine ngày càng công khai tỏ ra không hài lòng với vai trò trung gian của Mỹ, ngay cả khi các nỗ lực quân sự của nước này bắt đầu đạt được một số tiến triển trước Nga - đẩy hai bên vào một cuộc chiến kéo dài hơn nữa.

Về phía Mỹ, các cuộc đàm phán ban đầu do Steve Witkoff, một nhà phát triển bất động sản và là bạn của Tổng thống Donald Trump, dẫn dắt, sau đó được ông Witkoff phối hợp cùng Jared Kushner, con rể của ông Trump.

Điện Kremlin ban đầu dường như sẵn sàng “lôi kéo” nhóm của Witkoff, khi ông này đã bay tới Moscow gặp trực tiếp Tổng thống Vladimir Putin tới 6 lần trong các cuộc đàm phán kéo dài, đồng thời gặp Ngoại trưởng Sergey Lavrov. Nga cũng cử doanh nhân Kirill Dmitriev tham gia đại diện cho các khía cạnh kinh tế trong một thỏa thuận Mỹ - Nga liên quan tới Ukraine.

Tuy nhiên, dù nỗ lực dồn dập từ nhiều phía, tiến triển đạt được là rất hạn chế. Nga không từ bỏ yêu cầu kiểm soát hoàn toàn vùng Donbass của Ukraine, trong khi phía Mỹ lại không thể hoặc không muốn gây sức ép buộc Ukraine nhượng lại khu vực này.

Một nhà ngoại giao châu Âu cấp cao không được phép phát biểu công khai cho biết họ tin rằng phía Mỹ cảm thấy thất vọng vì Ukraine không chịu từ bỏ Donbass dù chịu áp lực, nhưng Washington lại cho rằng cuối cùng Nga sẽ chiếm được khu vực này theo thời gian, từ đó mở ra cơ hội cho một thỏa thuận hòa bình.

Ông Trump nhiều lần mô tả Nga là bên mạnh hơn trong cuộc chiến, nói với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong cuộc gặp tháng 2/2025 rằng Ukraine “không có quân bài”, và tuyên bố vào tháng 12/2025 rằng Ukraine đang “thua cuộc”. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó cũng cho rằng Ukraine có khả năng cao sẽ mất Donbass.

Tuy nhiên, chính quyền Trump vẫn có những động thái kiềm chế nhất định đối với Kiev: dù giảm khối lượng viện trợ cho Ukraine, Washington vẫn bán vũ khí thông qua NATO, cung cấp hỗ trợ tình báo và áp đặt trừng phạt lên dầu mỏ Nga (dù một phần các biện pháp này đã được nới lỏng).

Sự nhiệt tình ban đầu của Nga đối với các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt sau đó cũng dần suy giảm. Tháng 3, Ngoại trưởng Lavrov nói “tinh thần Anchorage” đang biến mất; đến tháng 4, ông cho rằng đàm phán không còn là “ưu tiên hàng đầu” của Moscow.

“Rõ ràng là họ đang không còn mặn mà với các cuộc đàm phán”, John Herbst, giám đốc cấp cao Trung tâm Á-Âu thuộc Atlantic Council, nhận định.

Một điểm đáng chú ý là chưa có gì chắc chắn rằng Nga sẽ thực sự chiếm được Donbass như dự đoán của ông Vance. Nga gần đây được cho là chỉ đạt được rất ít tiến triển ở khu vực này và gần đây thậm chí còn mất một số vị trí ở các khu vực khác.

Trong khi đó, áp lực từ Nhà Trắng đối với Ukraine lại vô tình làm giảm đòn bẩy của Mỹ, khi thúc đẩy Kiev giảm phụ thuộc vào viện trợ Washington. Sau khi Mỹ cắt giảm hỗ trợ quân sự và nhân đạo, châu Âu đã phần lớn bù đắp khoảng trống này, theo Viện Kinh tế Thế giới Kiel (Đức).

Đến tháng 4, việc đánh bại Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đã giúp giải phóng 104 tỷ USD từ Liên minh châu Âu dành cho Ukraine.

Ukraine cũng tăng mạnh sản xuất vũ khí nội địa, bao gồm drone đánh chặn và robot mặt đất. Dù vẫn phụ thuộc vào Mỹ về tên lửa phòng thủ (thông qua châu Âu), nhưng do các đòn tấn công tên lửa của Nga có tác động hạn chế hơn tới khả năng chiến đấu của Ukraine, đòn bẩy của Mỹ trong lĩnh vực này cũng giảm đáng kể.

Chiến dịch của Ukraine chống Nga cũng đang bắt đầu phát huy hiệu quả. Nhờ drone và công nghệ mới, Ukraine đang tiêu diệt binh sĩ Nga nhanh hơn khả năng Nga có thể bổ sung lực lượng. Điều này buộc Điện Kremlin phải gây áp lực lên sinh viên và doanh nghiệp để tuyển quân, làm dấy lên nguy cơ bất ổn nội bộ.

Các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở dầu mỏ Nga cũng đang bào mòn nền kinh tế phụ thuộc năng lượng, góp phần khiến tăng trưởng kinh tế Nga chỉ đạt dự báo 0,4% trong năm nay.

Tất cả những điều này khiến Ukraine ngày càng tự tin hơn khi công khai chỉ trích Mỹ. Tổng thống Zelensky từng nói vào tháng 4 rằng các nhà đàm phán Mỹ “không có thời gian cho Ukraine”.

Trong bối cảnh cả hai bên đều mất niềm tin vào tiến trình do Mỹ dẫn dắt, Ukraine và Nga đều bày tỏ sẵn sàng để châu Âu đóng vai trò trung gian. Ông Zelensky đã thảo luận với Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa về việc tăng vai trò của châu Âu, bao gồm khả năng cử đặc phái viên tham gia đàm phán. Một số lãnh đạo châu Âu đã cân nhắc các nhân vật như Angela Merkel và Mario Draghi.

Trong khi đó, Tổng thống Putin đề xuất cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schröder - người có quan hệ gần gũi với Nga - làm trung gian, nhưng đề xuất này đã bị châu Âu bác bỏ.

Tuy nhiên, khả năng châu Âu thành công ở nơi Mỹ thất bại vẫn còn rất mơ hồ. Ít nhất, châu Âu sẽ không dùng cách gây sức ép với Ukraine như Mỹ từng làm, theo chuyên gia John Herbst.

Dù vậy, ngay trong nội bộ EU cũng tồn tại chia rẽ sâu sắc về Nga, từ các nước Baltic cứng rắn đến Bulgaria có lập trường mềm hơn.

“Châu Âu có thể đã bắt đầu tìm ‘người đưa tin’, nhưng vẫn còn rất xa mới thống nhất được ‘thông điệp’. Cho đến khi điều đó xảy ra, rất khó để có tiến triển", chuyên gia Peter Slezkine nhận định.