Cả Mỹ và Iran đều sẵn sàng cho một cuộc chiến dài hơi?

Theo hai bài viết từ The Atlantic và Responsible Statecraft, dù Mỹ vẫn phát tín hiệu muốn kết thúc xung đột, nhưng việc Mỹ duy trì lực lượng hải quân quy mô lớn tại Trung Đông cho thấy nước này đang chuẩn bị cho khả năng chiến sự kéo dài.

Trong khi đó, Iran cũng chuyển sang chiến lược đối đầu có kiểm soát, dường như xác định cuộc chiến có thể tiếp diễn trong nhiều năm.

Mỹ chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài với Iran

Theo The Atlantic, tư thế quân sự của Mỹ cho thấy nước này đang chuẩn bị cho khả năng xung đột với Iran kéo dài, trái ngược với những tuyên bố giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của cuộc chiến từ chính quyền của Tổng thống Donald Trump.

Hải quân Mỹ đang duy trì lực lượng đáng kể tại Vịnh Ba Tư, với ý định giữ hai nhóm tác chiến tàu sân bay tại khu vực Trung Đông ít nhất đến hết năm 2026, qua đó duy trì khả năng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran cũng như lực lượng Houthi ở Yemen.

Ngoài ra, Quân đội Mỹ cũng đồng thời gia hạn triển khai một số đơn vị thuộc Sư đoàn Dù 82 tại khu vực vì các yêu cầu tác chiến.

Cuộc xung đột đã bước sang tháng thứ bảy, lâu hơn đáng kể so với dự đoán ban đầu của ông Trump là “Mỹ có thể đạt được thắng lợi trong vài tuần”.

Trong khi chưa có cuộc đàm phán nào được nối lại và chưa xuất hiện dấu hiệu rõ ràng về việc giao tranh chấm dứt, Hải quân Mỹ tiếp tục duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao tại vùng Vịnh, nhưng quy mô triển khai đó cũng đang tạo ra sức ép đáng kể lên lực lượng Mỹ.

Tàu sân bay CVN-72 USS Abraham Lincoln từng trải qua 264 ngày liên tục trên biển, với hơn 1,5 triệu pound bom đạn được sử dụng. Chuyến triển khai kéo dài đi kèm tình trạng thiếu thực phẩm, vật tư, các vấn đề kỹ thuật và suy giảm tinh thần thủy thủ đoàn.

Hải quân Mỹ hiện chuẩn bị đưa CVN-71 USS Theodore Roosevelt tới khu vực để thay thế CVN-73 USS George Washington và trong một giai đoạn nhất định, cả 2 tàu sân bay này sẽ đồng thời hiện diện ở gần vịnh Ba Tư.

Theo các quan chức Mỹ được The Atlantic dẫn lời, Mỹ đang lên kế hoạch duy trì hai nhóm tác chiến tàu sân bay tại Trung Đông trong phần còn lại của năm 2026.

Thậm chí, một số quan chức cho rằng chính quyền Trump thậm chí đang cân nhắc tăng cường chiến dịch quân sự sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Điều này cũng đặt ra bài toán đối với năng lực toàn cầu của Hải quân Mỹ. Việc tập trung tàu sân bay ở Trung Đông khiến Mỹ khó duy trì sự hiện diện tương tự tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Một số đồng minh châu Á đã bắt đầu tính toán phương án tăng cường năng lực hải quân của chính mình trong bối cảnh sự hiện diện của Mỹ có thể suy giảm.

The Atlantic dẫn lời chuyên gia quốc phòng Bryan Clark cho biết, một khi chính quyền Mỹ lựa chọn phong tỏa làm phương thức chủ đạo, Mỹ cũng phải xác định đây sẽ là một chiến dịch kéo dài.

Việc duy trì tàu sân bay ở Vịnh Ba Tư để sẵn sàng tiến hành các cuộc tấn công có thể làm suy giảm khả năng duy trì lực lượng tương tự ở những khu vực khác.

Iran cũng chuẩn bị cho một cuộc chiến dài hơi

Một ấn phẩm nổi tiếng của Mỹ là Responsible Statecraft cũng có bài viết nhận định Iran cũng đang ngày càng chuẩn bị cho khả năng một cuộc chiến kéo dài và ở cường độ thấp đối với Mỹ, thay vì tìm cách nhanh chóng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn.

Theo phân tích của chuyên gia Hadi Kahalzadeh, giới lãnh đạo Iran ngày càng nhìn nhận các biện pháp trừng phạt, đàm phán, đình chiến tạm thời và các cuộc tấn công quân sự của Mỹ như những công cụ khác nhau hướng tới cùng một mục tiêu là: Thay đổi chế độ tại Iran.

Từ cách nhìn đó, Iran ngày càng nghi ngờ khả năng đạt được một thỏa thuận lâu dài với chính quyền Trump, trong bối cảnh thỏa thuận trước đó từng giúp ngừng các cuộc không kích và nới lỏng phong tỏa, nhưng những lợi ích kinh tế mà Iran kỳ vọng không được thực hiện đầy đủ.

Điều này càng củng cố quan điểm trong giới lãnh đạo Iran rằng, những khoảng lặng trên chiến trường có thể chỉ là thời gian để Mỹ tái bố trí lực lượng và chuẩn bị cho vòng giao tranh tiếp theo.

Do đó, Iran được cho là đã chuyển sang chiến lược “đối đầu có kiểm soát”. Chiến lược này nhằm duy trì các cuộc tấn công ở mức đủ để gây sức ép lên Mỹ nhưng tránh ngay lập tức đẩy xung đột thành một cuộc chiến tổng lực.

Theo phân tích của Responsible Statecraft, các cuộc tấn công hạn chế có thể buộc Quân đội Mỹ phải phân tán lực lượng, duy trì hệ thống phòng thủ trên nhiều hướng và tiêu tốn nguồn lực cho các hoạt động phòng thủ thay vì tập trung chuẩn bị cho những đợt tấn công mới.

Trong khi duy trì mức độ tấn công vừa phải, lực lượng Iran vẫn có thể duy trì các kênh đàm phán, đồng thời sẵn sàng cho giải pháp ngoại giao và trong tính toán của Iran, eo biển Hormuz đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Khả năng gây gián đoạn tuyến vận tải qua Hormuz mang lại cho Iran một công cụ để làm tăng chi phí của cuộc chiến đối với Mỹ và các đồng minh. Iran có thể sử dụng vị trí địa lý và năng lực quân sự của mình để tạo sức ép lên hoạt động hàng hải, qua đó tác động tới giá năng lượng và nền kinh tế toàn cầu.

Iran cũng đã chứng minh được khả năng chịu đựng sức ép kinh tế và quân sự rất lớn mà không sụp đổ. Dù chiến tranh đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng, việc làm và nền kinh tế, Iran vẫn duy trì được hoạt động của nhà nước và các hệ thống cung ứng thiết yếu.

Một nghiên cứu khác của Responsible Statecraft cho rằng, nền kinh tế Iran đang chịu tổn thất nặng nề nhưng vẫn chưa rơi vào tình trạng sụp đổ hoàn toàn.

Từ góc nhìn của Iran, nếu Mỹ muốn kết thúc chiến tranh thì việc tiếp tục gia tăng sức ép quân sự chưa chắc mang lại kết quả; ngược lại, các đòn đánh và trừng phạt có thể càng củng cố quyết tâm kháng cự của Iran.

Dự báo: Cuộc chiến có nguy cơ chuyển thành đối đầu tiêu hao

Phân tích của hai tờ tạp chí cho thấy Mỹ và Iran đang chuẩn bị cho những kịch bản khá khác nhau nhưng cùng dẫn tới một khả năng: Chiến tranh tiếp tục kéo dài.

Mỹ dựa vào ưu thế quân sự, đặc biệt là sức mạnh hải quân, khả năng phong tỏa và sức ép kinh tế để buộc Iran nhượng bộ; nhưng việc duy trì lực lượng quy mô lớn trong thời gian dài đang làm tiêu hao nhân lực, đạn dược và khả năng triển khai toàn cầu của Mỹ.

Ngược lại, Iran không tìm cách cạnh tranh trực tiếp với Mỹ về sức mạnh quân sự mà thay vào đó có xu hướng sử dụng chiến lược tiêu hao và đối đầu có kiểm soát; tận dụng tên lửa, lực lượng ủy nhiệm, vị trí địa lý và eo biển Hormuz để làm tăng chi phí của cuộc chiến đối với Mỹ.

Điểm nguy hiểm trong dự định của Mỹ và Iran nằm ở chỗ: Cả hai bên đều có thể tin rằng thời gian đứng về phía mình.

Mỹ kỳ vọng sức ép quân sự và kinh tế cuối cùng sẽ buộc Iran phải nhượng bộ, còn Iran tin rằng khả năng chịu đựng và kéo dài xung đột có thể khiến Mỹ mất kiên nhẫn.

Do đó, nếu không xuất hiện một cơ chế ngoại giao đủ mạnh để phá vỡ thế bế tắc, cuộc đối đầu có nguy cơ chuyển từ một chiến dịch quân sự nhằm đạt thắng lợi nhanh chóng thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, trong đó cả Mỹ và Iran đều phải trả giá ngày càng lớn.