Bán khuôn mặt cho AI, nhiều người vỡ mộng

Chỉ cần cung cấp ảnh chân dung, chờ doanh nghiệp lựa chọn rồi nhận tiền bản quyền là cách kiếm thu nhập từng được quảng bá rộng rãi tại Trung Quốc. Tuy nhiên, sau vài tháng tham gia, không ít người nhận ra việc cho thuê khuôn mặt để sản xuất nội dung bằng trí tuệ nhân tạo (AI) khó sinh lời hơn tưởng tượng.

Wang Jinlin, một người mẫu tại thành phố Quế Lâm (Trung Quốc), đăng ký trên nền tảng ActID từ tháng 5/2026. Cô kỳ vọng nhận được khoảng 500-1.000 nhân dân tệ (1,9-3,8 triệu đồng) mỗi lần hình ảnh của mình được sử dụng cho mục đích thương mại.

Dù vậy, sau nhiều tháng chờ đợi, Wang chưa nhận được bất kỳ đề nghị hợp tác nào. Trao đổi với Sixth Tone, cô cho rằng thị trường sản xuất video AI sử dụng hình ảnh người thật chưa phát triển đủ mạnh, khiến nhu cầu mua quyền sử dụng khuôn mặt còn hạn chế.

Trường hợp của Wang không phải cá biệt. Theo Southern Metropolis Daily ngày 12/10, nhiều người tham gia các nền tảng NCAIGC, Mirafans, ActID cũng rơi vào tình trạng không có thu nhập như quảng cáo.

Những dịch vụ này bắt đầu xuất hiện từ khoảng tháng 5, thu hút sự chú ý nhờ mô hình cấp phép hình ảnh cá nhân cho các nhà sản xuất phim ngắn, quảng cáo hoặc nội dung giải trí AI.

Việc bán gương mặt cho AI tiềm ẩn nhiều rủi ro về quyền riêng tư, sự đồng thuận và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân. Douyin.

Quy trình đăng ký tương đối đơn giản. Người tham gia xác thực danh tính, tải ảnh chân dung, lựa chọn mức thù lao mong muốn, sau đó chờ khách hàng liên hệ.

Một số nền tảng cho phép chủ sở hữu khuôn mặt giới hạn phạm vi sử dụng, chẳng hạn chỉ chấp nhận đóng vai chính diện, không xuất hiện trong cảnh tử vong hoặc những tình huống tình cảm nhạy cảm.

Khi có doanh nghiệp quan tâm, người dùng thường phải phản hồi đề nghị cấp phép trong vòng 24 giờ. Sau khi đạt thỏa thuận, nền tảng tiến hành lập hồ sơ, cung cấp dữ liệu hình ảnh cho bên mua, đồng thời thu khoảng 30% phí giao dịch.

Theo CCTV, mức thù lao phổ biến có thể chỉ khoảng 100 nhân dân tệ (hơn 380.000 đồng) cho một video. Một số nền tảng đưa ra mức tối thiểu 500 nhân dân tệ, trong khi diễn viên chuyên nghiệp có thể nhận tới 10.000 nhân dân tệ (38,7 triệu đồng).

Khoảng cách thu nhập giữa các nhóm người tham gia cho thấy không phải ai cũng có cơ hội kiếm tiền như nhau.

Ông Zheng, phụ trách sản xuất AI tại một doanh nghiệp điện ảnh, cho biết khách hàng chủ yếu tìm kiếm gương mặt nổi tiếng hoặc đã có sức ảnh hưởng trong lĩnh vực phim ngắn. Những người bình thường vì thế ít được lựa chọn.

Liu Xiao, nhà sáng lập ActID, cũng thừa nhận nền tảng chỉ tạo cơ hội kết nối người sở hữu hình ảnh với khách hàng, không cam kết bảo đảm thu nhập.

Điều này đồng nghĩa việc đăng ký thành công, dù đã tải đầy đủ dữ liệu cá nhân, không có nghĩa người tham gia chắc chắn nhận được tiền.

Nguy cơ mất quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân
Bên cạnh vấn đề thu nhập, hoạt động cấp phép khuôn mặt cho AI đang đặt ra nhiều câu hỏi về quyền riêng tư, tính pháp lý của hợp đồng cũng như khả năng bảo vệ danh tính người tham gia.

Theo South China Morning Post, giới chuyên gia đặc biệt lo ngại khi trẻ vị thành niên tham gia thị trường này. Luật Bảo vệ thông tin cá nhân Trung Quốc yêu cầu việc xử lý dữ liệu của trẻ dưới 14 tuổi phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Đối với nhóm 16-17 tuổi, vấn đề không chỉ là sự chấp thuận mà còn liên quan đến khả năng nhận thức đầy đủ hậu quả lâu dài khi dữ liệu khuôn mặt được chuyển giao cho doanh nghiệp.

Rủi ro còn nằm trong chính các thỏa thuận cấp phép.

The Beijing News từng phản ánh một số hợp đồng chứa điều khoản bất lợi cho người cung cấp hình ảnh. Luật sư Dai Yue thuộc Công ty luật Hairun Tianrui cho biết, có mẫu hợp đồng yêu cầu người tham gia từ bỏ quyền khiếu nại liên quan đến khuôn mặt, giọng nói, tên tuổi cùng những quyền nhân thân khác.

Đáng chú ý, nếu tự ý rút lại hoặc điều chỉnh quyền cấp phép, người dùng có thể phải hoàn trả khoản tiền đã nhận, đồng thời chịu phạt 50.000 nhân dân tệ (hơn 193 triệu đồng).

Ngược lại, nếu nền tảng chậm thanh toán, mức phạt được giới hạn tối đa 10% số tiền còn nợ. Sự chênh lệch nghĩa vụ giữa 2 bên khiến người cung cấp dữ liệu đứng trước nguy cơ chịu thiệt hại lớn.

Một vấn đề khác là hình ảnh cá nhân có thể bị thu thập trái phép mà chủ sở hữu không hề hay biết.

Ngày 8/10, cơ quan quản lý thị trường Bắc Kinh cảnh báo tình trạng đối tượng vi phạm sử dụng ảnh selfie, video, giọng nói lấy từ mạng xã hội để tạo nhân vật AI hoặc mô phỏng giọng nói phục vụ hoạt động thương mại, livestream.

Công nghệ tạo hình ảnh ngày càng chân thực khiến người bị sử dụng dữ liệu trái phép khó phát hiện, đồng thời gặp nhiều trở ngại khi yêu cầu xử lý.

Trước những nguy cơ này, ngày 7/9, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố hướng dẫn tư pháp gồm 24 điều liên quan đến giải quyết tranh chấp về AI, dựa trên các quy định pháp luật hiện hành.

Theo hướng dẫn, hành vi sử dụng AI tạo hoặc công khai hình ảnh có thể nhận diện một người, mô phỏng giọng nói khi chưa được đồng ý có thể xâm phạm quyền nhân thân. Việc sử dụng nội dung tổng hợp để bôi nhọ cũng có thể vi phạm quyền danh dự.

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI mở ra một thị trường khai thác dữ liệu hình ảnh mới. Tuy nhiên, những trường hợp không kiếm được tiền cùng các tranh chấp pháp lý cho thấy việc cấp phép khuôn mặt không đơn giản là cơ hội tạo thu nhập thụ động như nhiều quảng cáo giới thiệu.

Với người tham gia, lợi ích tài chính trước mắt cần được cân nhắc cùng nguy cơ dữ liệu cá nhân bị khai thác ngoài mong muốn, đặc biệt khi quyền kiểm soát hình ảnh đã được trao cho bên thứ 3.